mehnat faoliyatida sensomotorik talablar

PDF 19 pages 237.6 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 237.6 KB

File type PDF

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

5-mavzu: mehnat faoliyatida sensomotorik talablar. reja: 1. harakat va sa’i harakat tushunchalari. mehnatga oid xatti-harakatlarning psixologik tahlili. 2. mehnat jarayonidagi xatti-harakatlarning guruhlanishi va ularning tavsifi. 3. mehnatga doir ko‘nikmalarning hosil bo‘lishi. 4. xatti-harakatlarning avtomatlashuvi va malakalarning shakllanishi. tayanch iboralar: harakat, sa’i-harakat, xatti-harakatlarning guruhlari, mo‘ljallovchi , bajaruvchi, tuzatuvchi, tugallovchi harakatlar, ko‘nikma, malaka, malakaning to‘zilishi, mashqlar, malakaning shakllanishi, malakani ko‘chirish, malaka interferensiyasi. faoliyatga yo‘llagan maqsad, odatda, yo ko‘proq, yo ozroq darajada inson-dan uzoqlashgan bo‘ladi. shuning uchun ham maqsadga erishish uchun, kishi harakat qila borgan sari, uning oldida paydo bo‘ladigan qator juz’iy vazifalarning kishi tomonidan izchillik bilan hal etila borishidan tarkib topadi. masalan, ishchining mehnat faoliyati, jumladan, umuman muayyan bir mahsulotni talab qilingan sifat darajasida ishlab chiqarishdan iborat yagona maqsadga va mo‘ljallangan mehnat unumdorligiga erishishga qaratilgan deylik. bu maqsadni amalga oshirish uchun vaqtning har bir bo‘lagi mobaynida ma’lum bir joriy vazifalarni bajarish, masalan, detal shaklidagi qolipni yasash, qolipga pechda eritilgan metallni quyish va …

2 / 19

hteyn va o. fisher nomlari bilan bog‘liqdir. ushbu olimlar tomonidan, bilish va amalga oshirish ― kabi qisqa muddatli hara-katlarni “mikroto‘zilish metodi” yordamida o‘rganilgan. ushbu metodda eng ko‘p qo‘llaniladigan uslubi, test materiallarini berish vaqti bir nechta intervalga bo‘linadi va bu jarayon video- yoki boshqa texnika yordamida qayd etiladi. har bir intervalda, u yoki bu fuksional blok orqali bajariladigan, aqliy va psixomotor harakatlar bajarilishining xusu- siyatlari tahlil qilinadi. mikrotuzilish metodining eng muhim vazifasi ― bir butunlik xususiyatini saqlab qoluvchi komponent(qism)larni ajratib olish va ular orasida yuzaga keluvchi munosabatlarni o‘rganishdan iboratdir. faoliyatni o‘rganishga asoslangan yondoshuv an’anasiga ko‘ra bunday komponent(qism)lar faoliyat tahlilining “birligi” sifatida tushuniladi. psixotexnikadagi bunday yondashuv rivojlanishining tarixi quyidagichadir. 1920 yillarda frenk va lilian gilbret birinchilar qatorida, ishchilarning mehnat jarayoni davomidagi harakatlarini o‘rganish maqsadida, “vaqt oralig‘ida bajarilgan harakatlarni tahlil qilish” metodini yaratishdi. ushbu metodda olingan ma’lumotlarga ko‘ra, ishchilarning “tabiiy” harakatlari ichida bajarilayotgan vazifa uchun zarur, aql-idrokka asoslangan harakatlar bajarilishi bilan birga tartibsiz, …

3 / 19

rni ajratib olishga imkon berdi. o‘z navbatida, birliklarni ham beshta guruhga bo‘lish mumkin: 1) mikroharakatlarning aynan o‘zini belgilovchi (olish, yig‘ish, ajratish, qo‘yish, tushirish, joyini o‘zgartirish, ushlash); 2) perseptiv-motor harakatlarini ongli ravishda nazorat qilish bilan bog‘liq (qidirish, topish, tanlash, o‘rnatish); 3) aqliy xatti-harakatlar (nazorat qilish, rejalashtirish); 4) asosiy bajarish faoliyatini umumlashtiruvchi; 5) ish davomidagi pauzalar bilan bog‘liq (dam olish, noiloj to‘xtab qolish). yuqorida aytib o‘tilganidek, perseptiv-motor xatti-harakatlar ongli nazorat ostida bajariladi. ushbu ongli nazorat esa, quyidagi psixologik tarkibiy qismlar (komponentlar)dan tashkil etadi. psixik nazoratni ta’minlovchi komponentlarni quyidagi sxema ko‘rinishida tasvirlash qulaydir: psixik nazoratni ta’minlovchi qismlar emotsional-irodaviy soha psixik jarayonlar shaxs xususiyatlari diqqat xususiyatlari ҳиссиётларининг барқарорлиги хотира, ҳаракат хотираси ўз-ўзини кузатиш мустақиллик, чидамлилик тафаккурнинг танқидийлиги темперамент хусусиятлари kayfiyat xususiyatlarning barqarorligi frenk va lilian gilbret tadqiqotlarining natijalari, f. u. teylor g‘oyalarida ilgari surilgan mantiqqa hamoxang, o‘xshash bo‘lib, amaliyotda muvaffaqiyatli tadbiq etila boshladi. ular tomonidan ishlab chiqilgan texnologiyalarning tadbiq etilishi, hatto korxonaning zo‘r xodimlarida …

4 / 19

ti-harakatlar, amallar ketma-ketligini rejalashtirib olish nazarda tutiladi. hammaga ma’lum-ki, har qanday rejasiz, ko‘r-ko‘rona biror ishga, ayniqsa yangi ishga qo‘l urish qo‘yilgan maqsadga yetishishda sifat, miqdor hamda vaqt jihatdan mazkur ishga qo‘l o‘rgan kishini uyaltirib qo‘yishi, ishlab chiqarish ko‘rsatkichlarini esa tushirib yuborishi mumkin. bunday holatning takrorlanishi esa, o‘z navbatida ishchi-xodimning fiziologik hamda psixologik salomatligiga salbiy ta’sir qilishiga olib keladi. demak, o‘ylanmay qilingan ishdan ham psixofiziologiyaga, ham cho‘ntakka, bunday holat davom etaversa, ushbu ishchi-xodimning oilaviy iqtisodiyotiga, tinchligiga, mavqesiga putur yetishiga olib keladi. bunday holatga tushib qolgan fuqarolar sonining ma’lum bir miqdori esa, o‘z navbatida davlat iqtisodiyoti, siyosiy mavqesiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. shuning uchun ham, mehnatni to‘g‘ri tashkillashtirish nafaqat ushbu mehnat, kasb sohalari masalalari tadqiqotchilari uchun, balki iqtisodiyot, siyosat yo‘nalishi sohalaridagi olimlar uchun ham katta ahamiyatga egadir. ushbu yo‘nalishda olib borilgan izlanishlar natijasida, mo‘ljallovchi xatti-harakatlarni quyidagi ikki turga, ya’ni: nazariy mo‘ljallovchi harakatlar. amaliy mo‘ljallovchi harakatlarga ajratib olish maqsadga muvofiq deb hisoblandi va …

5 / 19

oritish tushuniladi. ana shu maqsadda tajriba usulidan foydalanish maqsadga muvofiqdir. taj-riba davomida ishning maqsadga ko‘ra bajarilish xatti-harakatlarini qayd qilish, kerak bo‘lsa qayta-qayta sinab ko‘rish, har xil sharoitlarni sun’iy yaratib favqulotda ro‘y berishi mumkin bo‘lgan vaziyatlar bo‘yicha oldindan taxminiy tayyorgarlik ko‘rish imkoni bo‘ladi. mehnat psixologiyasida mo‘ljallovchi (oldindan rejalashtirish, taxmi-niy) harakatlar maqsaddagi ish insonning psixikasiga qanday ta’sir eti-shi bo‘yicha taxminiy bo‘lsada ma’lumotlarga ega bo‘lishga yordam beradi. vaqt shuni ko‘rsatdi-ki, o‘ta murakkab, kutilmagan vaziyatlarga boy va ma’suliyatli kasblarda yillar davomida mo‘ljallovchi harakatlar bo‘yicha tajribalar, sinovlar o‘tkazilishining natijasida ko‘plab insonlarning sog‘lig‘i, hayoti saqlanib qolingan. masalan, uchuvchi, kosmonavt, poezd yo avtobus haydovchisi, quruvchi, muhandis yoki konveyerda ishlovchilarning faoliyatlari davomida yo‘l qo‘yilgan bitta xatosi qanday fojialarga sabab bo‘lishi mumkinligini aytishga hojat yo‘q, deb o‘ylaymiz. yangicha faoliyat bilan shug‘ullanmoqchi bo‘lgan har bir odam, ayniqsa faoliyatida o‘zining va o‘zgalarning hayotiga havf tug‘dirishi holati paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan kasb bilan shug‘ullanmoqchi bo‘lganlar uchun, ularni ishga qo‘yishdan avval maxsus kasbiy …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mehnat faoliyatida sensomotorik talablar"

5-mavzu: mehnat faoliyatida sensomotorik talablar. reja: 1. harakat va sa’i harakat tushunchalari. mehnatga oid xatti-harakatlarning psixologik tahlili. 2. mehnat jarayonidagi xatti-harakatlarning guruhlanishi va ularning tavsifi. 3. mehnatga doir ko‘nikmalarning hosil bo‘lishi. 4. xatti-harakatlarning avtomatlashuvi va malakalarning shakllanishi. tayanch iboralar: harakat, sa’i-harakat, xatti-harakatlarning guruhlari, mo‘ljallovchi , bajaruvchi, tuzatuvchi, tugallovchi harakatlar, ko‘nikma, malaka, malakaning to‘zilishi, mashqlar, malakaning shakllanishi, malakani ko‘chirish, malaka interferensiyasi. faoliyatga yo‘llagan maqsad, odatda, yo ko‘proq, yo ozroq darajada inson-dan uzoqlashgan bo‘ladi. shuning uchun ham maqsadga erishish uchun, kishi harakat qila borgan sari, uning oldida paydo...

This file contains 19 pages in PDF format (237.6 KB). To download "mehnat faoliyatida sensomotorik talablar", click the Telegram button on the left.

Tags: mehnat faoliyatida sensomotorik… PDF 19 pages Free download Telegram