uyg'onish davri tarix falsafasi

PDF 23 pages 619.7 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 619.7 KB

File type PDF

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

3-mavzu. uyg'onish davri tarix falsafasi falsafasi. reja: 1. uyg'onish davri dunyoqarashining tavsifiy xislatlari. uyg'onish davri insonparvarligi. jamiyat va shaxs. uyg'onish davri tarixchiligi. uyg'onish davrida tarixiy fikrning asosiy yo’nalishlari. 2. а.valla. f.patritsi. l.leruza. n.makiavelli. j.boden. tayanch iboralar: uyg'onish davri dunyoqarashining tavsifiy xislatlari. uyg'onish davri insonparvarligi. jamiyat va shaxs. uyg'onish davri tarixchiligi. uyg'onish davrida tarixiy fikrning asosiy yo’nalishlari. a. valla. f.patritsi. l.leruaa. n.makiavelili. j.boden. qo’llanilidagan ta’lim texnologiyalari va metodlari: (aqliy hujum, mantiqiy fikrlash) adabiyotlar:а1;а2;а3;а4;q1;q3;q4;q12;q18;q23;q26;q27;q28;q29;q30;q31;q34;q35 g'arbiy yevropada uyg'onish davri deb atalgan davr xiv-xv asrlarni o’zichiga qamrab olgan va yevropa madaniyatining eng buyuk davri deb hisoblanadi. bu davr olamga nikolay kuzanskiy, mishel monten, leonardo da vinchi, dj. bruno, va ko’pgina boshqa buyuk mutafakkirlar va daholarni berdi. falsafa tarixida uyg'onish davrining ahamiyati mavzusida mashhur rus tadqiqotchisi gorfunkel quyoshdagi fikrlarni bayon etadi. uning fikricha gegel va vindelband bu davrni o’rta asr sxolastik falsafasidan g'arbiy yevropaning yangi davr falsafasiga o’tish davri deb hisoblaydilar va faqat uyg'onishga xos …

2 / 23

al monarxiyalarga qattiq zarba bergan yangi iqtisodiy munosabatlarni yuzaga keltirgan madaniyat va ma’rifatni antik davr madaniyatiga o’xshash bo’lgan xususiyatlarini yuzaga keltirgan. uyg'onish davrining buyuk geografik astrnomik, matematik kashfiyotlari bu davrda sayyoxatchilar tomonidan yangi erlarning ochilishi falsafiy dunyoqarash doiralarini benihoya kengaytirdi. natijada bu davrning faylasuflari entsiklopedik bilimlarga ega bo’lgan olimlarga aylanishdi. badiiy adabiyot, san’at, xaykaltorshlikning rivojlanishi esa badiiy obrazli fikr yuritishga birinchi darajali ahamiyat berdi. uyg'onish davri falsafasining markazida inson va koinot masalalari yotadi. inson koinotni o’zichiga jamlagani inson-mikrokosmos tushunchasida ifoda etadi. uyg'onish davri falsafasi birinchi darajali ahamiyatni inson masalasiga qaratdi va bu masalani insonning tabiatda egallagan o’rni va insonni tabiatga bo’lgan ta’siri bilan bog'ladi. bundan tashqari uyg'onish davrida astrologiya va magiya ham rivoj topdi. buni biz n. kuzanskiy va j. bruno falsafiy qarashlarida ko’rishimiz mumkin. uyg'onish deb nomlangan davr o’rta asrlarda unutilgan antik falsafiy va madaniy merosni qaytadan yuzaga keltirdi. italiya shaharlarida neoplatonik, aristotelik va platonik ta’limotlarni mandzolli, fichino papponadi, …

3 / 23

14–16-a.lar)ga nisbatan qo’llanilgan, uni o’rta asrchilik turg'unligidan yangi davrga o’tish bosqichi deb baholaganlar. renessansning asosiy alomatlari: tafakkurda va ilmu ijodda dogmatizm, jaholat va mutaassiblikni yorib o’tib, insonni ulug'lash, uning iste’dodi, aqliy-fikriy imkoniyatlarini yuzaga chiqarish; antik davr (yunon-rum) madaniyatiga qaytib, uni tiklash, boyitish; cherkov sxolastikasidan qutulib, adabiyot va san’atda dunyoviy go’zallik, hayot taronalarini qizg'in kuylash; inson erki, hurfikrlilik uchun kurashish. buning natijasi o’laroq, ijodiy qudrat va tafakkur kuchini namoyish etadigan ulug'vor badiiy asarlar, salobatli binolar yaratildi, ilm-fan rivojlandi. italiyada shoir petrarka va dante, rassom jotto, adib va mutafakkirlar bokkachcho, ariosto, tasso, byome renessans g'oyalarining jarchilari bo’lib maydonga chiqdilar. keyinchalik mikelanjelo, rafael, shekspir, servantes yevropaning turli mamlakatlarida buni davom ettirdilar. ammo renessans, ya’ni uyg'onish faqat yevropa hodisasi emas. dunyo madaniyatini yaxlit olib o’rgangan olimlarning ishlari shuni ko’rsatdiki, osiyo markazida joylashgan movarounnaxr, xuroson va eronda italiyaga qaraganda bir necha asr oldin (9– 12-a.lar) ulkan madaniy ko’tarilish yuz bergan, ilm-fan, falsafa, adabiyot kuchli rivojlanib, …

4 / 23

asini qur’on ma’rifati bilan uyg'unlashtirib, qayta tiklashga intilish tasavvuf ta’limoti, “ishroq” falsafasida namoyon bo’lgan. shu asosda turli nazariyalar, ta’limotlar yuzaga kelib, fikriy xilma-xillik rivojlandi. tasavvufiyorifona ta’limotning qaror topishi, tariqatlar ham, aslida, hurfikrlik va inson kamolotiga bo’lgan ishonchning nishonasi edi. uyg'onish davri vakillari dinga emas, balki dinni sxolastika va jaholat manbaiga aylantirgan kishilarga qarshi kurashganlar. tafakkurdagi ikki: aqliy (ratsionalizm) va vajdiy (irratsionalizm) yo’nalish namoyandalari zohiran o’zaro kelishmay kelgan bo’lsalarda, amalda yevropa uyg'onish davrida bo’lganidek, inson ongini bedor etish, uni aqidaparastlik (taqlidchilik) g'uboridan tozalashda hamkorlik qildilar. shu bois hurfikrli mutafakkirlar orasida ratsionalist olimlar bilan birga, orif sufiylar ham bor edi. sharq uyg'onish davri vakillari o’zxalqlarining qadimgi madaniyat bilan birga, yunon va hind xalqlari merosidan ham foydalanishgan. yunon olimlarining asarlari 8–9-asrlarda arab tiliga tarjima qilindi, sharxlandi. aflotun, arastuni sharq faylasuflari ham o’zustozlari deb hisoblashgan, plotan qarashlari ibn al-arabiyga ta’sir etib, “vahdatul vujud” falsafasiga turtki berdi. biroq yunonlar ko’p fikrlarni qadimgi osiyoliklardan olganlar. bu …

5 / 23

edi. ayniqsa, tutash chegara mamlakatlari: qurdoba (ispaniya), kavkaz, bolqon yarim orolida bu jarayon kuchli bo’lgan. yevropaliklar sharq olimlarining asarlarini lotin, ispan, yahudiy tillariga qilingan tarjimalar orqali yoxud bevosita arab tilida o’qib o’rganganlar. ibn sinoning “tib qonunlari”, “ash-shifo”, forobiyning “ilmlar tasnifi”, ahmad farg'oniyning “samo harakatlari va yulduzlar ilmining jami kitobi”, muxammad muso xorazmiyning “aljabr val muqobila”, ibn rushd, abu bakr roziy asarlari tarjima qilinib, keyinchalik nashr etilgan. algebra, algoritm fanlari xorazmiy asarlari tufayli shakllangan. “tib qonunlari” 7 asr mobaynida yevropa untiversitetlarida tibbiyot darsligi sifatida xizmat qildi. ibn sino shogirdi ibn rushd g'oyalari italiya, frantsiya hurfikrligini boshlab bergan. ibn sino – avitsenna, ibn rushd – averroes, ahmad farg'oniy – al frageni, abu bakr roziy – al ramzats, abu ma’shar balxiy – albumazar degan lotincha nomlar ostida mashhur bo’lgan. “o’sha paytda (13–16-a.) jaholat changalidagi yevropaning ko’pgina qismida musulmonlar ilm charog'ini yoqdilar...; ispanlar yozuvi ham, shimoliy oramiy yozuvi ham osiyodan olingan; shim., g'arbiy va …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uyg'onish davri tarix falsafasi"

3-mavzu. uyg'onish davri tarix falsafasi falsafasi. reja: 1. uyg'onish davri dunyoqarashining tavsifiy xislatlari. uyg'onish davri insonparvarligi. jamiyat va shaxs. uyg'onish davri tarixchiligi. uyg'onish davrida tarixiy fikrning asosiy yo’nalishlari. 2. а.valla. f.patritsi. l.leruza. n.makiavelli. j.boden. tayanch iboralar: uyg'onish davri dunyoqarashining tavsifiy xislatlari. uyg'onish davri insonparvarligi. jamiyat va shaxs. uyg'onish davri tarixchiligi. uyg'onish davrida tarixiy fikrning asosiy yo’nalishlari. a. valla. f.patritsi. l.leruaa. n.makiavelili. j.boden. qo’llanilidagan ta’lim texnologiyalari va metodlari: (aqliy hujum, mantiqiy fikrlash) adabiyotlar:а1;а2;а3;а4;q1;q3;q4;q12;q18;q23;q26;q27;q28;q29;q30;q31;q34;q35 g'arbiy yevropada uyg'onish davri deb atalgan davr xiv-xv asr...

This file contains 23 pages in PDF format (619.7 KB). To download "uyg'onish davri tarix falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: uyg'onish davri tarix falsafasi PDF 23 pages Free download Telegram