real sektorining makro-iqtisodiy tahlili

PDF 10 pages 212.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 212.1 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-3. real sektorining makroiqtisodiy tahlili 3.1. iqtisodiyotni institutsional sektori. asosiy makroiqtisodiy hisoblar milliy daromad, milliy mahsulot hisoblari, to‘lov balansi, davlat moliya statistikasi va pul-kredit obzori hisoblanadi. bu hisoblar umumiy maqsad uchun xizmat qiladi. ular iqtisodiy tahlil va iqtisodiy siyosatga doir qarorlar qabul qilish uchun poydevor hisoblanadi. iqtisodiyotning turli nuqtai nazarlarini xarakterlashiga qaramay, ularning hammasi yagona konsepsiyaga asoslanadi va yagona tizimni tashkil etadi. bu bobni o‘rganishdan maqsad  shu tizimni va shu hisoblar o‘rtasidagi aloqalarni o‘rganishga qaratilgan. makroiqtisodiyotning predmeti iqtisodiy agregatlarni o‘rganish hisoblanadi, chunonchi, xarajatlar, daromadlar va ishlab chiqarish hajmi umumiy darajalarini; bandlik ko‘rsatkichlari; baho va ish haqi; tashqi savdo oqimlari; soliq tushumlari va davlat xarajatlari; pul va kredit oqimlari. amaliyotda makroiqtisodiyot uch masalani echishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi: o‘zgarishlarni iqtisodiy agregatlar orqali tushintirish; iqtisodiy o‘zgaruvchilar o‘zgarishi oqibatlarini bashoratlash; iqtisodiy siyosatni aniqlovchi shaxslarga u yoki bu iqtisodiy maqsadlarga erishishiga yordam berish. ravshanki, …

2 / 10

lab chiqarishi hajmi haqidagi ma’lumot olishga imkon beradi. hisoblarning o‘zi esa shunday ishlab chiqilganki, ular yordamida asosiy iqtisodiy savollarga javob olish mumkin. masalan, “mamlakatda qaysi mahsulot ishlab chiqarilyapti va qay miqdorda?”, “mamlakat iqtisodiyotida qanday ishlab chiqarish sektorlari mavjud?”, “milliy daromad ishlab chiqarish omillari orasida qanday taqsimlanadi, hususan, mehnat va kapital o‘rtasida?”. milliy hisoblar iqtisodiy tahlil bilan shug‘ullanuvchilar kabi iqtisodiy rejalashtirishlarni amalga oshiruvchilarga ham zarur. chunki ular:  muhim iqtisodiy o‘zgarishlarni o‘lchovi va iqtisodiy rivojlanish tahlilini o‘tkazish uchun mos statistik asosni;  iqtisodiy rivojlanib borishni baholash uchun davrlar ko‘rsatkichlarini taqqoslash imkoniyatini;  iqtisodiyot potensial imkoniyatlari ko‘rsatkichlarini haqiqiy iqtisodiy ko‘rsatkichlari bilan taqqoslash imkonini;  turli mamlakatlar orasida taqqoslash o‘tkazishga imkon beruvchi umumiy asosni ta’minlaydi. iqtisodiy rivojlanishni o‘rganish uchun iqtisodiy agregatlarningn miqdoriy ahamiyatini aniqlash hamda mamlakat iqtisodiytini subsektorlar orasidagi aloqalarni yaqqol holda ko‘rsatish zarur. milliy daromadlar va mahsulotlar hisobi bu ikkala masala echimini ta’minlaydi. mht bozor iqtisodiyoti amal qilayotgan mamlakatlarda bir necha o‘n …

3 / 10

arkibiga amartizatsiya va nomoddiy xizmat sektoriga qo‘yilgan qiymatning ma’lum qismi qo‘yilmaydi. mism tarkibiga moddiy ishlab chiqarish mahsulotining taqsimoti bilan bog‘liq xizmat kiradi, masalan, transportirofka saqlash va marketing. bunday xizmatlarga moddiy ishlab chiqarish jarayoni “davomi” deb qaralgan. bundan tashqari mism tarkibiga ishlab chiqarish jarayonida qo‘shimcha qo‘shiladigan resurslar tarkibiga kirmasa-da mismdan chiqarib tashlanmagan. shu bilan bir vaqtda avvallari markazlashtirilgan rejalashtirish qo‘llanilgan turli mamlakatlarda nomoddiy xizmatlar orasida qaysilari kirishi amaliyotda turlicha hal qilingan. shunday qilib, mism asosida yaimni hisoblash uchun unga amartizatsiya va barcha nomoddiy xizmatlar qo‘shilgan qiymati, shu jumladan, davlat boshqaruv organlari qo‘shgan qiymat summasini qo‘shib va undan ishlab chiqarish jarayonida qo‘shimcha qo‘shiladigan resurslar sifatida qo‘llanilgan nomoddiy qiymatlar summasi ayrilganiga teng. bundan to‘g‘rilash natijasida olingan yaim qiymati ko‘p hollarda mism ko‘rsatkichidan 20-30% yuqori bo‘lgan. asosiy konsepsiyalar ishlab chiqarish umumiy hajmi bozor narxlarida hisoblangan yaim ishlab chiqaruvchi birlik – rezidentlar xo‘jalik faoliyatining oxirgi natijasini ifodalaydi. u barcha ishlab chiqaruvchi birlikrezidentlar tomonidan qo‘shilgan qiymatlarning …

4 / 10

ki bo‘lsada, rezidentlar, deb ataladi. bundan kelib chiqadiki, chet eldagi filiallar va ichki korxonalar shu’ba korxonalariga ularning bosh komponiyalari joylashgan mamlakat rezidentlari deb qaralmaydi. jismoniy shaxslar milliy hisoblar (to‘lov balansi) tuzishda millati va fuqaroligidan qa’tiy nazar mamlakat hududida 1 yil va undan ortiq yashayotgan bo‘lsa, rezidant hisoblanadi. davlat bosharuv organlari xodimlari faoliyatini xorijda olib borishsa ham o‘z mamlakatlari rezidantlari hisoblanishadi. shunday qilib, mamlakatdan tashqaridagi elchixonalar va unda ishlovchi shu mamlakatning fuqorolari o‘z mamlakatlari rezidentlari sanaladi. elchixonaning mahalliy aholi hisobidan yollangan ishchilarga esa o‘z mamlakatlari rezidentlari deya qaraladi. ishlab chiqarish rezidentlari ho‘jalik faoliyati natijasida olingan daromad, asosan rezident o‘rtasida taqsimlanadi. shu bilan birga daromadlarning ma’lum bir qismi norezidentlarga to‘lanishi, tashqi dunyo (norezidentlar) daromadlarining bir qismi rezidentlarga o‘tishi mumkin. rezidentlar tarafidan olingan daromadlarni hisoblash uchun yamd, yaimdan norezidentlarga tegishli daromadni (yollanma ishchilarga to‘lovlar yoki mulkdan daromad) ayirib, unga ishlab chiqaruvchi birlik norezidentlardan kelgan daromad ko‘shiladi. yaim va yamd orasidagi farq ”sof xorij …

5 / 10

iki, uni amalga oshiruvchi tomon to‘lovi o‘rniga hech nima olmaydi va qabul qilgan tomonning hech qanday majburiyati bo‘lmaydi. transfertlarga chet ellikliklar, boshqa mamlakatlarda ishlovchilar jamg‘armalari repatriyasiyasi, emmigrantlar tuhfalari pul o‘tkazuvchilar, xayriya tashkilotlari yordam tarzida o‘tkazgan vositalar, xorijiy davlatlar iqtisodiy yordam tartibida bergan vositalar kiradi. transfertlar ichki iqtisodiyot ishlab chiqarishining qismi bo‘lmaganligi tufayli ular ishlab chiqarish umumiy hajmi ko‘rsatkichlariga qo‘shilmaydi. shu bilan birga transfertlarni ma’lum davrda mamlakat iqtisodiyoti ega va uni oxirgi iste’mol yoki yalpi jamg‘armaga sarflashi mumkin bo‘lgan daromadlar bari bir oshiradi yoki kamaytiradi. yamd va xorijiy transfertlarni aks ettirish uchun yalpi milliy ixtiyoridagi daromad (yamid) tushunchasi qo‘llaniladi. modomiki, sof transfertlar manfiy ishorada bo‘lishi (transfert to‘lovi transfert tushumidan katta bo‘lishi), yalpi milliy ihtiyoridagi mahsulot xajmi yachlpi milliy mahsulotdan kam bo‘lishi mumkin. nominal va real agregatlar nominal agregatlar deb joriy davr baholarida o‘lchanadigan agreagatlarga aytiladi, real agragatlar deb bazis davr baholarida o‘lchanadigan agregatlarga aytiladi. shunday qilib nominal yaim ma’lum davrdagi tovar …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "real sektorining makro-iqtisodiy tahlili"

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-3. real sektorining makroiqtisodiy tahlili 3.1. iqtisodiyotni institutsional sektori. asosiy makroiqtisodiy hisoblar milliy daromad, milliy mahsulot hisoblari, to‘lov balansi, davlat moliya statistikasi va pul-kredit obzori hisoblanadi. bu hisoblar umumiy maqsad uchun xizmat qiladi. ular iqtisodiy tahlil va iqtisodiy siyosatga doir qarorlar qabul qilish uchun poydevor hisoblanadi. iqtisodiyotning turli nuqtai nazarlarini xarakterlashiga qaramay, ularning hammasi yagona konsepsiyaga asoslanadi va yagona tizimni tashkil etadi. bu bobni o‘rganishdan maqsad  shu tizimni va shu hisoblar o‘rtasidagi aloqalarni o‘rganishga qaratilgan. makroiqtisodiyotning predmeti iqtisodiy agregatlarni o‘rganish hisoblanadi, chunonchi, xarajatlar...

This file contains 10 pages in PDF format (212.1 KB). To download "real sektorining makro-iqtisodiy tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: real sektorining makro-iqtisodi… PDF 10 pages Free download Telegram