makro iqtisodiy prognorzlash modellari

PDF 8 pages 313.1 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 313.1 KB

File type PDF

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-10. makroiqtisodiy prognozlash modellari 10.1. iqtisodiy ijtimoiy prognozlash masalalarining mohiyati. ijtimoiy va iqtisodiy prognozlashda turli modellardan keng foydalaniladi. jamiyatdagi va iqtisodiyotdagi ob’ektlarni matematik modellar yordamida kuzatish mumkin. bu tushuncha modellashtirish deyiladi. «model» so‘zi lotincha modulus so‘zidan olingan bo‘lib, o‘lchov, me’yor degan ma’noni anglatadi. iqtisodiy model-iqtisodiy ob’ektlarning soddalashtirilgan nuxasidir. bunda modelning hayotiyligi, uning modellashtiriladigan ob’ektga aynan mos kelishi muhim axamiyatga egadir. lekin yagona modelda o‘rganilayotgan ob’ektning hamma tomonini aks ettirish mumkin emas. shunda jarayonning eng xarakterli va eng muxim belgilari aks ettiriladi. model iqtisodiy prognozlashni, o‘rganilayotgan jarayonni ilmiy anglashning muxim vositasi bo‘lib xisoblanadi. modellashtirish jarayoni, ob’ektni yoki jarayonni boshlang‘ich o‘rganish, uning amalga oshadigan xususiyatlari va belgilarini ajratish, modelning nazariy va tajribaviy taxlili, modellashtirish natijalarini ob’ekt xaqidagi xaqiqiy ma’lumotlar bilan solishtirish, modelni korretirovkalash xamda oydinlashtirish kabilar asosida model qo‘rishni tashkil etadi. iqtisodiy-matematik modellar va usullarning iqtisodiy tizimlarga tadbiq etuvchi tarmog‘i, murakkab iqtisodiy tizimlarni boshqarish …

2 / 8

ularning xossalari kuzatiladi va ular to‘g‘risida dastlabki tushunchalar xosil qilinib, turli xil shakldagi modellar yaratiladi. keng ma’noda model biror ob’ektni yoki ob’ektlar sistemasini na’munasidir. modelning hayotiyligi uning modellashtiriladigan ob’ektga qanchalik mos kelishiga bog‘liq. bitta modelda ob’ektni hamma tomonini aks ettirish qiyin bo‘lganligidan unda ob’ektning eng xarakterli va muhim belgilarigina aks ettiriladi. shuni ham ta’kidlab o‘tish kerakki, ortiqcha soddalashtirilgan model qo‘yilgan talablarga yaxshi javob bera olmaydi, o‘ta murakkab model esa masalani echish jarayonida qiyinchiliklar tug‘diradi. demak, modelning haqiqiyligi to‘plangan ma’lumotlar hajmiga, aniqlik darajasiga, tadqiqotchining malakasiga va modellashtirish jarayoniga, aniqlanadigan masalaning xarakteriga bog‘liq ekan. 10.2. iqtisodiy ijtimoiy prognoz modellarining turlari ijtimoiy va iqtisodiy modellar optimallashtirish mezonlari yoki kutilayotgan eng yaxshi natijaga qarab tasniflanishi mumkin. vaqt omili xisobga olinganda modellar statistik (ya’ni, model chegarasi ma’lum bir vaqt bo‘lagi deb o‘rnatiladi va xarajatlar minimallashtiriladi) yoki dinamik (bunda model chegarasi bir necha vaqt kesmalari uchun o‘rnatilib, xarajatlar minimallashtiriladi, yoki yakuniy natija maksimallashtiriladi) bo‘lishi mumkin. iqtisodiy …

3 / 8

i) kabi turlarga ajratiladi. masalan, omil bo‘lsa mexnat resurslarining borligi endogen omilidir. omilli modellar turli o‘zgaruvchilarni va ularga mos keladigan parametrlarni o‘z tarkibiga oladi. omilli modellarning eng oddiy ko‘rinishi – bu, bir omilli model bo‘lib, unda istalgan vaqtinchalik parametr omil xisoblanadi. mazkur xolda biror ko‘rsatkich taxlili va prognoz vaqti xronologik katorga bogliq ravishda amalga oshiriladi va shu yo‘l bilan trendlar (qaysi bir dinamik qator o‘zgarishining umumiy tendensiyasini xarakterlovchi bogliqlik) aniqlanadi. chiziqli va nochiziqli (nelineynoe) tipidagi ko‘p omilli modellar prognozlashtirilayotgan ko‘rsatkich dinamikasini va darajasiga ta’sir etuvchi bir necha omillarni bir vaqtning o‘zida xisobga olish imkonini beradi. bunda modellarga makroiqtisodiy ishlab chiqarish funksiyalarini tavsiflovchi modellar, aholi daromadi va narxga bogliq ravishda ayrim iste’mol tavarlariga talabni tahlil etish modellari misol bo‘la oladi. tarkibiy modellar ikkita - butun yoki agregatni taxlil etuvchi aloxida elementlar orasidagi aloqa va bogliqlikni tavsiflaydi. bunday modellar tarkibiy balans tipidagi modellar bo‘lib, bunda biror qatorda uning elementlari orasidagi bogliqlik ko‘rib …

4 / 8

tarmoqlararo balans (tab)- iqtisodiyotdagi asosiy model bo‘lib, unda xalq xo‘jaligidagi turli natural va qiymat aloqadorligi ko‘rsatiladi. u sanoat, kapital qo‘yilmalar, mexnat resurslari va tarmoqlar bo‘yicha mahsulot xajmining o‘zaro boglanganligini xisobga olgan xolda reja davri qator yillari uchun xalq xo‘jaligi mahsulotlarining ishlab chiqarilish va taqsimlanish ko‘rsatkichlarini aniqlash imkonini beradi. yaqin-yaqingacha tab ikki ko‘rinishda - qiymat va nato‘ral shaklda shakllantirilardi. mamlakat bo‘yicha qiymat ko‘rinishidagi tab nomenklaturasi 120 ta tarmoq nomenklaturasini o‘z ichiga oladi va u barcha moddiy ishlab chiqarish soxasini qamrab oladi. natural ko‘rinishdagi tab shu bilan birga mahsulotlarni 80 % ni tashkil etuvchi asosiy mahsulotlarni qamrab oladi. ushbu balansda 600 ga yaqin zaruriy mahsulot turlari aks ettiriladi. natural - qiymat balansi modeli xalq xo‘jaligining kompleks tavsifini aks ettiradi. moddiy qiymat tab modeli balanslashtirilgan reja uchun boshlangich ma’lumotlar: md xajmi, tarkibi ko‘rsatkichlari, eksport, import va kapital ta’mirlash xajmi ma’lumotlaridir. tab modeli bo‘yicha ikki tipdagi xisob - kitoblar amalga oshiriladi: bunda berilgan yakuniy …

5 / 8

ob’ekt holatining o‘zgarishi sifatida tasavvur qilish mumkin. iqtisodiy ko‘rsatkichlardan birinchi modellashtirayotgan vaqtda, makon tekislikka aylanadi. nuqtaning harakat traektoriyasi esa dinamik qatorni tashkil etadi. variatsiyaning ikkinchi turi vaqt oralig‘ida ma’lum vaziyatda belgilangan nurli ob’ektlarga, ya’ni fazoda perpendikulyar vaqtdan qo‘llashga mos keladigan nuqtalar joylashishiga o‘xshash bo‘ladi. iqtisodiy ko‘rsatkichlardan biri modellashtirilayotgan hollarda - bu taqsimot qatori hisoblanadi. variatsiyaning uchinchi umumiy turi oldingi ikki shaxsiy turlarning qo‘shilgan variatsiyasi bo‘lib, diskret tasodifiy jarayon sifatida talqin qilinishi mumkin. ko‘rsatkich umumiy variatsiyalarining shakllanishini quyidagi ikki xil usul bilan ifodalash mumkin: - majmuaga kiradigai ob’ektlar ko‘rsatkichi vaqtli qatorlarning umumiyligi sifatida; - majmuaga kiradigan ob’ektlar ko‘rsatkichi taqsimot qatorlarining xarakati sifatida. korxonalar ko‘rsatkichlarini iqtisodiy modellashtirish jarayonida, odatda, dinamik qatorlar qisqa, ob’ektlar soni majmuida vaqtli qatorlar sonidan birmuncha ortiq bo‘lganda tavsiflashning ikkinchi turi maqsadga muvofiq xisoblanadi. variatsiyaning yuqorida qayd etilgan turlariga muvofiq ravishda iqtisodiy ko‘rsatkichlarning uchta statistik modellarini ko‘rsatib o‘tish mumkin: xususiy dinamik model. ayrim korxonalarning xususiy dinamik modeli makonda iqtisodiy …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "makro iqtisodiy prognorzlash modellari"

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-10. makroiqtisodiy prognozlash modellari 10.1. iqtisodiy ijtimoiy prognozlash masalalarining mohiyati. ijtimoiy va iqtisodiy prognozlashda turli modellardan keng foydalaniladi. jamiyatdagi va iqtisodiyotdagi ob’ektlarni matematik modellar yordamida kuzatish mumkin. bu tushuncha modellashtirish deyiladi. «model» so‘zi lotincha modulus so‘zidan olingan bo‘lib, o‘lchov, me’yor degan ma’noni anglatadi. iqtisodiy model-iqtisodiy ob’ektlarning soddalashtirilgan nuxasidir. bunda modelning hayotiyligi, uning modellashtiriladigan ob’ektga aynan mos kelishi muhim axamiyatga egadir. lekin yagona modelda o‘rganilayotgan ob’ektning hamma tomonini aks ettirish mumkin emas. shunda jarayonning eng xarakterli va eng muxim belgilari aks ettir...

This file contains 8 pages in PDF format (313.1 KB). To download "makro iqtisodiy prognorzlash modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: makro iqtisodiy prognorzlash mo… PDF 8 pages Free download Telegram