ёритгични бирinchi vertikaldan ўtish nuqtalari va koordinatalarini aniqlash

PDF 6 sahifa 381,7 KB Bepul yuklash

6 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 381,7 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 6

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 6

3–мавзу: ёритгични биринчи вертикалдан ўтиш нуқталаридаги моментларини ва горизонтал координаталарини аниқлаш биринчи вертикал текислиги меридиан текислигига перпендикуляр бўлгани учун ёритгич биринчи вертикал бўйича меридианнинг ғарбий қисмидан ўтишида ёритгич азимути 90° га тенг, шарқий қисмидан ўтишида эса 270° га тенг бўлади. vi.11–шакл. ёритқични биринчи вертикалдан ўтиш моментлари. vi.1–ва 2–шаклдаги  ва ' ёритгични биринчи вертикал бўйича шимолий ярим шарни ғарбий ва шарқий қисмидан ўтиш ҳолатидир. бу ҳолатларнинг моментларини ва ушбу моментлардаги зенит масофаларини аниқлаймиз. тўғри бурчакли параллактик учбурчак pz ни непер–модю қоидасига мувофиқ ечсак қуйидагига эга бўламиз:    tg tg tcos (38)    sin sin zcos (39) vi.2–шакл. ёритқични биринчи вертикалнинг ғарбий ва шарқий қисмидан ўтиш моментлари. (38) ифодадаги tcos бўйича соат бурчаги t нинг иккита қийматини топамиз. биринчи қиймат ёритгичнинг биринчи вертикални ғарб қисмидан ўтиш моменти бўлиб, 0 дан +12h гача бўлади, иккинчи қиймат ёритгични шарқий қисмдан ўтиш моменти бўлиб, 0 дан –12h гача бўлади. демак …

2 / 6

тбдан экваторга ҳаракат қилса, биринчи вертикалдан ўтувчи ёритгичларнинг сони камайиб боради. ер экваторида турган кузатувчи учун ҳеч бир ёритгич биринчи вертикалдан ўтмайди. амалий машғулот: осмон сферасининг асосий нуқта ва элементларини ўрганиш асосида, ёритгични биринчи вертикалдан ўтиш нуқталаридаги моментларини ва уларнинг горизонтал координаталарини аниқлаш ишнинг максади: осмон сферасининг асосий элементларини ўрганиш асосида, ёритгични биринчи вертикалдан ўтиш нуқталаридаги моментларини ва горизонтал координаталарини аниқлаш. керакли асбоблар ва қўлланмалар: осмон сферасининг модели, қора глобус, юлдузлар осмонинг сурилма картаси, тедолит, астрономик календар. осмон сферасининг асосий нуқта ва элементлари осмон сферасининг модели осмон сферасининг модели (2–расм) ва сурилма карта (1–расм) ёрдамида осмон сферасининг асосий элементларини ўрганиш жуда қулай. кузатувчининг осмон сфераси модели марказида 0=нуқтада жойлашган деб фараз қилинади, oz – вертикал чизиққа перпендикуляр текислик z– математик горизонт текислиги: n дан s га ўтказилган чизиқ туш чизиғини, pp1–олам ўқига (унинг атрофида осмон сфераси кўринма айланади) перпендикуляр текисликдаги айлана qq1–осмон экваторини ифодалайди. осмон экватори осмон сферасини шимолий ва …

3 / 6

илан баҳорги  ва кузги  тенгкунлик нуқталарида кесишади. рр/ дан ўтадиган катта ярим айланалар оғиш айланаларини ифодалайди. астрономияда оғиш айланаси исми билан тўла айлана эмас, балки p қутбдан p/ қутбгача ўтувчи ярим айланага айтилади. оғиш айланалари ёрдамида ёритгичларнинг оғишлари сутка мобайнида ўзгармасликларини, намойиш қилиш жуда қулай. моделдаги зенитни ифодаловчи z нуқтада, силжиши мумкин бўлган рейтерга маҳкамланган, (катта айлана) сим–полоска ўрнатилган, у темир юлдузчали тўғногичга эга. бу темир полоска ва юлдузча ёритгичларнинг астрономик координаталарини намойиш қилиш учун қулай. текисликлари экваторникига параллел бўлиб ундан 23027/ узоқликда ўрнатилган айлана иккала металл суткалик параллелни ифодалайди. улар қуёшнинг қуёш туриши нуқталарида суткалик йўлини ва ёритгичларнинг чиқмаслик, ботмаслик шартларини номойиш қилишда жуда қулай. 2–расмда улар e/n ва s айланалар билан кўрсатилган. бу ерда е–ёзги қуёш туриши нуқтаси, е1–қишги қуёш туриши нуқталарини ифодалайди. моделда оғиш айланасига маҳкамланган сариқ шарча қуёшни белгилайди. у қуёшнинг суткалик ва йиллик ҳаракатини ва қуёш билан боғлик вақт системаларини ўрганишда қулайлик яратади. …

4 / 6

камланиб қўйилади. моделни турли географик кенгликларга (масалан, =900, 23027/, 00 кенгликларга) мослаб,  ўзгариши билан юлдузлар осмонининг кўриниши сутка давомида ўзгариб боришини намойиш қилиши мумкин. вазифа 1. осмон сфераси моделида олам ўқини, вертикал чизиқни, мердиани, математик горизонт ва экватор айланаларини эклиптикани, шимол, жануб, шарқ ва ғарб нуқталарини топинг. меделни қарши шаҳрининг географик кенгликка (=390) мослаб, осмон сфераси элементлари: олам ўқи, вертикал чизиқ, туш чизиғи, математик горизонт ва осмон экватори текисликлари билан ташкил этган бурчакларини аниқланг. 2. ушбу амалий ишни бажараётган сананинг 21 соатида осмон сфераси асосий элементлари: оламнинг шимолий қутби, вертикал чизиқ, олам ўқи, осмон мердиани, математик горизонт, осмон экватори, шимол, жануб, шарқ, ғарб нуқталарининг осмондаги тахминий ўринларини белгиланг. сурилма картадан фойдаланиб, осмон мердиани, математик горизонт, олам экватори яқинида жойлашган юлдуз туркумларини аниқланг. 3.осмон сфераси моделида олам қутблари–р, р/ ларнинг, эклиптиканинг асосий нуқталари , , , / ларнинг экваториал координаталарини тахминий аниқланг. 4. моделнинг к–винтини бураб, уни =900, =66033/, =00 …

5 / 6

алий ишни бажарган куннинг 21 соатида осмон сферасининг элементлари яқинидаги юлдуз туркумлари: 1) олам қутби яқинида . …………………………………………… 2) зенит яқинида. …………………………………………………… 3) математик горизонт яқинида ……………………………………. 4) осмон экватори яқинида ………………………………………. 5) чикаётган ………………………………………………………… 6) ботаётган . ………………………………………………………. 7) юқори кульминациядаги . ……………………………………. 3. осмон сферасининг нукталари   р–шимолий олам қутби р/–жанубий олам қутби –баҳорги тенгкунлик нуқтаси е–ёзги қуёш туриш нуқтаси е/ –қишки қуёш туриш нуқтаси 4. № элементларнинг эгалланган ўрни =90 0 =660331 =00 1. олам ўқи (вертикал чизиққа нисбатан) 2. экватор (горизонтга нисбатан) 3. эклиптика (горизонтал текисликка нисбатан) 5. =900, =66033, =00 кенгликларда юлдузлар осмонининг кўриниши қарши шаҳрида =390 қайси юлдузлар туркумлари ботмайди. 6. юлдузни биринчи вертикалдан ўтиши   z юлдузнинг зенитга нисбатан ўрни   = алголь (персейни  си) арктур (волапас (хўкизбоқар) ни α си) сириус (б.пёсни α си)  ва  бўлган ҳолда юлдузнинг зенитдан узоқлигини топиш учун қўлланилган формулалар. 7.юқорида ўрганилган …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 6 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ёритгични бирinchi vertikaldan ўtish nuqtalari va koordinatalarini aniqlash" haqida

3–мавзу: ёритгични биринчи вертикалдан ўтиш нуқталаридаги моментларини ва горизонтал координаталарини аниқлаш биринчи вертикал текислиги меридиан текислигига перпендикуляр бўлгани учун ёритгич биринчи вертикал бўйича меридианнинг ғарбий қисмидан ўтишида ёритгич азимути 90° га тенг, шарқий қисмидан ўтишида эса 270° га тенг бўлади. vi.11–шакл. ёритқични биринчи вертикалдан ўтиш моментлари. vi.1–ва 2–шаклдаги  ва ' ёритгични биринчи вертикал бўйича шимолий ярим шарни ғарбий ва шарқий қисмидан ўтиш ҳолатидир. бу ҳолатларнинг моментларини ва ушбу моментлардаги зенит масофаларини аниқлаймиз. тўғри бурчакли параллактик учбурчак pz ни непер–модю қоидасига мувофиқ ечсак қуйидагига эга бўламиз:    tg tg tcos (38)    sin sin zcos (39) vi.2–шакл. ёритқични биринчи вертикалнинг ғарбий ва шарқи...

Bu fayl PDF formatida 6 sahifadan iborat (381,7 KB). "ёритгични бирinchi vertikaldan ўtish nuqtalari va koordinatalarini aniqlash"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ёритгични бирinchi vertikaldan … PDF 6 sahifa Bepul yuklash Telegram