yoritgichni chiqish va botish nuqtalari va gorizontal koordinatalarini aniqlash

PDF 9 pages 461.1 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 461.1 KB

File type PDF

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

2–мавзу: ёритгични чиқиш ва ботиш нуқталаридаги моментларини ва горизонтал координаталарини аниқлаш. горизонтал координаталар системасида ёритгачларнинг ўрни икки координата билан характерланади. булардан бири ёритгичнинг а–азимути, иккинчиси h – баландлиги дейилади. бу системада координата боши жануб нуқтасида жойлашади. ёритгичнинг азимути деб, у орқали ўтказилган вертикал ярим айлананинг осмон меридиани билан зенитда ҳосил қилинган сферик бурчагига айтилади (5расм). кўпинча азимут, шу бурчакка тиралган ва математик горизонт бўйлаб йўналган ёй билан яъни, жануб нуқтасидан (s), эслатилган вертикал ярим айлананинг математик горизонт билан кесишган нуқтаси (с) гача бўлган ёй узунлиги билан ўлчанади. ёритгичнинг баландлиги эса, ёритгичдан ўтган вертикал ярим айлананинг математик горизонт билан кесишган нуқтаси (с) дан ёритгич (м) гача бўлган ёй узунлиги билан ўлчанади. ш. 5 – расм. осмон сферасининг марказидаги кузатувчи учун а—азимут, математик горизонт бўйлаб соат стрелкаси йўналишида ўлчанса, мусбат ишорали; тескари йўналишда эса манфий ишорали бўлади. ўлчаш чегараси ±1800 гача. баландлик–h, математик горизонт устида мусбат ишорали, остида эса манфий ишоралидир. ёритгичнинг …

2 / 9

арнинг горизонтал координаталарини аниқлаш. керакли асбоблар ва қўлланмалар: осмон сферасининг модели, қора глобус, юлдузлар осмонинг сурилма картаси, теодолит, астрономик календар. кузатиш амалиётида ҳар бир киши дуч келадиган биринчи ва асосий қийинчилик осмондаги характерли юлдуз туркумларини чегаралаш ва бу туркумларни уларнинг карта ҳамда расмлардаги тасвирларни билиб таққослашдан иборат. юлдуз туркумларининг горизонтга нисбатан кўринишини ўрганишда ва улардан ориентир сифатида фойдаланишда юлдузлар осмонининг сурилма картаси (бундан кейин сурилма карта деб айтамиз) асосий қўлланма бўла олади (1–расм). 1–расм сурилма карта икки қисмдан; юлдузлар картаси ва бу картага қопланадиган қопланма доирадан иборат. юлдузлар картаси қисмида осмоннинг o45 оғишдан o90 гача бўлган соҳаси ифодаланган. унда нисбатан ёруғ (кўринма юлдуз катталиги 4 гача бўлган) юлдузлар ва бошқа космик объектлар кўрсатилган. бу ерда, оламнинг шимолий қутбини ифодалайдиган р нуқтадан чиқувчи радиал тўғри чизиқлар оғиш айланаларини, ҳар 300 ли оралиқда чизилган концентрик айланалар осмон параллелларини ифодалайди. карта четида бу тўғри чизиқлар ёнида ёзилган (0h дан 24h гача) соат ўлчовида …

3 / 9

дуз туркумлар тасвирлари ҳақиқий тасвирларига нисбатан бироз ёйилган кўринишда бўлади. картани чегаралаб турадиган саналар лимбаси деб аталувчи ташқи айлана бўйлаб календарь йилининг маьлум кун ва ойлари қўйилган. сурилма картанинг қоплама доира қисми иш жараёнида юлдузлар картаси устига қўйилада. қоплама доирани чегаралаб турувчи айланага соатлар лимбаси дейилади. у 24 қисмга (соатга) бўлинган. соатларни ифодаловчи рақамлар оралиғи майдароқ тенг 6 бўлакка бўлинган бўлиб, уларнинг ҳар бир 10 минутга тенг ораликда мос келади. соатлар лимбасидаги вақтлар ўртача қуёш вақтида берилган. қоплама доиранинг ўртача кузатувчи яшаётган шаҳарнинг –кенглигига мос (ёки унга яқин кенгликга мос) кўрсатилган айланаларнинг бири бўйлаб қирқиб олиниши зарур. масалан. қарши шаҳрини географик кенглигини =390 деб ҳисоблаб, картани сурилма қисм 390 ли овал айлана бўйлаб қирқилса, қирқилган доира чегараси қарши горизонтини, горизонтдаги тўртта асосий нуқталар–шимол, жануб, шарқ ва ғарб нуқталарини белгилайди. шимолдан жанубга томон ип ўтказилса, бу ип осмон меридианини, ип ўртаси таҳминан қарши зенитини ифодалайди. юлдузлар осмонининг сурилма картаси ёрдамида юлдузларнинг …

4 / 9

а доира қирқими ичида, шу пайтда, қарши шаҳри горизонти устида кўринадиган юлдуз туркумлари пайдо бўлади. кузатиш вақтида масалан, 15 сентябрнинг 21 саотида сурилма картада ифодаланган горизонтга мос айлана ичида кўринаётган юлдуз туркумларини ўша пайтда осмонда кўринган юлдуз туркумларига таққосланади. бунинг учун сурилма картани бошимиз устида тутиб, унинг ”шимол” деб ёзилган четини горизонтнинг шимол нуқтасига йўналтирилади. кузатиш пайтида чиқаётган, ботаётган ва юқори кульминацияда турган юлдуз туркумларининг номини аташ, уларни тунги осмонда излаб топиш тавсия қилинади. сентябрнинг 15 куни кечки соат 9 да юлдуз туркумлари; ҳамал (овен) нинг чиқаётганини, оққуш (лебедь) ва жаддининг (козерог) юқори кульминацияда турганини, хўкизбоқарнинг (волапас) ботиб бораётганини кўрамиз (юлдузлар осмонинг сурилма картаси). бу машғулотда катта (большая) ва кичик (малая) айиқ (медведица), курси (кассиопея), цефей, оққуш (лебедь), асад (лев), пегас (пегас), ҳўкизбоқар (волапас), орион юлдуз туркумларининг кўринишлари ва жойланишларига алоҳида аҳамият бериш зарур. чунки, булар бизнинг кенгликларимизда, ўзбекистон шаҳарлари кенгликларида кўринадиган энг характерли юлдуз туркумлардир. 2.сурилма картанинг соатлар лимбасидан, …

5 / 9

қибати эканлиги эслаш лозим. 3.кўринадиган баъзи ёруғ юлдузларнинг рўйхати. жадвалда кўрсатиладиган спектрлар белгиси юлдузнинг ранггини ҳам билдиради, жумладан: o, b – зангори юлдузлар; a – оқ юлдузлар; f – сарғиш юлдузлар; g – сариқ юлдузлар; k – тўқ сариқ юлдузлар; m – қизил юлдузлар. ернинг ўқи силжиб туриши сабабли α, δ жуда секин ўзгариб боради булар қуйидаги жадвалда берилган. 1–жадвал юлдуз юлдуз катталиги тўғри чиқиш α оғиш δ спектр синфи ** соат минут о 1 саврнинг α си 1,06 4 33,0 +16 25 k орионнинг β си 0,34 5 12.1 –8 15 b аравакашниг α си 0,21 5 12.0 +45 55 g орионнинг α си 0,92* 5 52.5 +7 24 m катта итнинг α си –1,58 6 42.9 –16 39 a жавзонинг β си 1,99 7 31.4 +32 00 a кичик итнинг α си 0.48 7 36.7 +5 21 f асаднинг α си 1.34 10 05.7 +12 13 a сунбуланинг …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yoritgichni chiqish va botish nuqtalari va gorizontal koordinatalarini aniqlash"

2–мавзу: ёритгични чиқиш ва ботиш нуқталаридаги моментларини ва горизонтал координаталарини аниқлаш. горизонтал координаталар системасида ёритгачларнинг ўрни икки координата билан характерланади. булардан бири ёритгичнинг а–азимути, иккинчиси h – баландлиги дейилади. бу системада координата боши жануб нуқтасида жойлашади. ёритгичнинг азимути деб, у орқали ўтказилган вертикал ярим айлананинг осмон меридиани билан зенитда ҳосил қилинган сферик бурчагига айтилади (5расм). кўпинча азимут, шу бурчакка тиралган ва математик горизонт бўйлаб йўналган ёй билан яъни, жануб нуқтасидан (s), эслатилган вертикал ярим айлананинг математик горизонт билан кесишган нуқтаси (с) гача бўлган ёй узунлиги билан ўлчанади. ёритгичнинг баландлиги эса, ёритгичдан ўтган вертикал ярим айлананинг математик горизонт би...

This file contains 9 pages in PDF format (461.1 KB). To download "yoritgichni chiqish va botish nuqtalari va gorizontal koordinatalarini aniqlash", click the Telegram button on the left.

Tags: yoritgichni chiqish va botish n… PDF 9 pages Free download Telegram