institutsional iqtisodiyotning rivojlanish xususiyatlari

PDF 12 pages 225.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 225.7 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

1- bob. institutsional nazariyalarning paydo bo`lishi va rivojlanishi 1.1 . institutsional nazariyalarning paydo bo`lishi va rivojlanishi tarixi 1.2 . institutsionalizmning metodologik asoslari va institutsional tahlilda boshlang`ich nuqta masalasi 1.3 . neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo`nalishlari 1.4 . institutsional iqtisodiyotning rivojlanish xususiyatlari 1.1 . institutsional nazariyalarning paydo bo`lishi va rivojlanishi tarixi ilmiy iqtisodiy nazariyalar shakllanishi xvii asrda yevropada dastlab v.petti, buagilber, keyinroq esa, a.smit va d.rikardolarning klassik iqtisodiy ta’limotlari bilan tavsiflanadi. x1x asrning yetmishinchi yillariga kelib, klassik nazariyaning k.menger, m.jevons, l.valras va boshqa tadqiqotchilarning faoliyati zamiridagi marjinal yondashuv bilan kengayishi neoklassik nazariya sifatida a.marshallning “iqtisodiyot prinsiplari” asarida o`z ifodasini topdi. a.marshallning qarashlari j.b.klark izlanishlarida takomillashdi. neoklassik nazariyaning asosiy tamoyillari ikki qismdan iborat. asosiy tamoyillarning birinchi qismini klassikaning “eski” tamoyillari, ikkinchi qismni esa, neoklassikaning “yangi” tamoyillari tashkil etadi. “eski” tamoyillar “qat’iy negiz” bo`lsa, “yangi” tamoyillar neoklassikaning «himoya qobig`i»ni tashkil etadi. “eski” tamoyillarga quyidagilar kiradi:  bozorda hamma vaqt muvozanat mavjud, u yagona pareto …

2 / 12

oydalilik tamoyili asosida hamda resurslarning dastlabki taqsimlanishidan kelib chiqib, belgilanadi. klassik nazariyaning rivojlanishida kuzatiladigan istalgan qoida tuzatishlar va aniqlashtirishlar jarayonida «eski tamoyillar»ni tashkil qiluvchi fikrlar o`zgarishsiz qolishi lozim. ular tadqiqot paradigmasini, nazariyani izchil qabul qiluvchi har qanday tadqiqotchining tanqidi qanchalik keskin bo`lmasin, “eski” tamoyillardan voz kechilmaydi. aksincha, nazariyaning rivojlanishiga qarab uning tadqiqot predmetiga «yangi tamoyil»ni tashkil qiluvchi qarashlarga doimiy tuzatishlar, yangi unsurlar kiritiladi. «eski» institutsionalizm nazariyasining mohiyatini yanada to`liqroq ko`rib chiqish uchun ushbu ilmiy yo`nalishning ko`zga ko`ringan vakillari hisoblangan t.veblen, k.polani va j.k.gelbreyt qarashlariga murojaat etish mumkin. mashinali ishlab chiqarishning paydo bo`lishini tahlil qilishda kapitalist bilan yollanma ishchi o`rtasidagi munosabatlar tizimi mehnat taqsimoti qabul qiladigan quyidagi tashkiliy shakllar orqali ularning o`zaro ta’siriga e’tibor qaratildi: tabiiy mehnat taqsimoti → kooperatsiya → manufaktura va mutlaq qo`shimcha qiymatni shakllantirish → xususiy ishchining paydo bo`lishi → mashinalarning paydo bo`lishi → fabrika → nisbiy qo`shimcha qiymatni shakllantirish. karl polanining ta’kidlashicha, aynan milliy resurslar va mehnat …

3 / 12

mumiylikdan ajralib turish istagi) va mahorat hissiyoti (halol va samarali mehnat qilishga moslashish) deb nomlaydi. ushbu muallifning fikriga ko`ra, raqiblik hissiyoti mulkchilik va bozordagi raqobatning asosida yotadi. ushbu hissiyotning o`zi individ o`z tanlovini amalga oshirishda o`z foydaliligini ko`paytirishni emas, balki boshqalarning ko`z o`ngida o`z nufuzini oshirishni ko`zlovchi «oshkora iste’mol»ni izohlaydi. masalan, sotib olmoqchi bo`lgan avtomobilni tanlashda iste’molchi uning narxiga va texnik xususiyatlariga emas, balki muayyan rusumdagi mashinaga egalik qilish orqali ta’minlanadigan nufuzga e’tiborni qaratadi. va nihoyat, “eski” institutsionalizm namoyondasi j.k.gelbreyt tahlilini axborot va axborot almashuvining ishtirokchilar o`rtasida taqsimlanishi masalalaridan boshlaydi. uning asosiy fikri – hozirgi bozorda hech kim to`liq axborotga ega emas. har bir shaxsning bilimlari ixtisoslashgan bo`lib, xususiy ahamiyatga ega, axborot to`liqligiga faqat ushbu to`liq bo`lmagan bilimlarni birlashtiruvchi tashkilot doirasida erishish mumkin, deb ta’kidlaydi. bunda hokimiyat alohida shaxsdan guruhga birlashgan, individuallikka ega bo`lgan tashkilotlar qo`liga o`tadi. so`ngra bu tashkilot individlarning xatti-harakatiga ko`rsatadigan ta’sirni tahlil qilib, individlar tavsiflarini institutsional muhit …

4 / 12

. biroq, mamlakatimizda mazkur yo`nalishlar – ayniqsa, institutsionalizm yo`nalishi sohasidagi ilmiy –nazariy, o`quv-uslubiy jabhalar yaxlit bayon etilgan adabiyotlarni yetarli deb bo`lmaydi. institutsionalizmning nazariy yo`nalish sifatida shakllanishi bevosita klassik va neoklassik nazariyalar bilan bog`liq. binobarin, neoklassika tamoyillaridagi yuqorida ko`rsatilgan cheklovlarni hisobga olgan holda bozor modelini tuzishga yo`naltirilgan nazariya – institutsionalizm hisoblanadi. ushbu nazariyaning tadqiqot markazida institutlar – insonlar tomonidan barpo etiladigan va o`zaro hamkorlikni tarkiblovchi siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy me’yorlar va qoidalar turadi. institutsional nazariya qoidalari neoklassik yondashuvga nisbatan yangi nazariya bo`lib, bozor munosabatlari tahlilining yangi sohasidir. institutsionalizm bugungi kunda iqtisodiyot fanining eng tez rivojlanib borayotgan yo`nalishlaridan biri hisoblanadi. bu ko`proq neoinstitutsional iqtisodiy nazariyaga yoki yanada kengroq aytadigan bo`lsak, neoinstitutsional nazariyaga yoki neoinstitutsionalizmga taalluqli. ilmiy manbalar [30, 32, 34, 40, 41, 47] guvohlik berishicha, neoinstitutsionalizm chuqur tarixiy ildizga ega. xix asr oxiri – xx asr boshida yuzaga kelgan “eski” institutsionalizmning dastlabki asoschilari bo`lib t.veblen, j.r.kommons va u.mitchellar hisoblanishadi. hozirgi zamon iqtisodchilari …

5 / 12

og`liq hisoblanadi. shu bilan birga turli iqtisodiy maktablarga mansub bir qator iqtisodchilar [30 , 31] institutsional tizimlarni tahlil qilish bilan shug`ullanib, o`z tadqiqotlarida institutsional yondashuvdan bevosita yoki bilavosita foydalanishgan. institutsional nazariyaning ko`p sonli masalalarini yorituvchi adabiyotlarda institutsionalizm turli yo`nalishlarining metodologik xususiyatlari to`g`risidagi fikr-mulohazalarga katta ahamiyat berilgan [31, 39, 40, 50, 56]. “eski” institutsionalizm bilan neoinstitutsionalizmda ko`plab umumiylik mavjud – bu institutlarni tadqiq etish, shuningdek ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarni o`rganishga nisbatan evolyutsion yondashuvning ayrim jihatlarini tahlil qilishdir. umuman olganda ushbu ikkita yondashuv kesishuv nuqtalariga ega emas. rossiyalik olim r.nureevning fikriga ko`ra, “eski” institutsionalizm bilan neoinstitutsionalizm o`rtasida, kamida, uchta asosiy farq mavjud1. 1) agar “eski” institutsionalistlar zamonaviy iqtisodiy nazariya muammolarini jamiyatdagi boshqa fanlar usullari bilan o`rganishga intilgan holda huquq va siyosatdan iqtisodiyot tomon borishsa, neoinstitutsionalistlar bunga to`g`ridan-to`g`ri qarama-qarshi yo`ldan borishadi, ya’ni o`z tahlilida neoklassik iqtisodiy nazariya vositalariga tayanadi, zamonaviy mikroiqtisodiy usullarni qo`llagan holda siyosiy va huquqiy muammolarni o`rganishadi. 2) “eski” institutsionalizm asosan induktiv usulga …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "institutsional iqtisodiyotning rivojlanish xususiyatlari"

1- bob. institutsional nazariyalarning paydo bo`lishi va rivojlanishi 1.1 . institutsional nazariyalarning paydo bo`lishi va rivojlanishi tarixi 1.2 . institutsionalizmning metodologik asoslari va institutsional tahlilda boshlang`ich nuqta masalasi 1.3 . neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo`nalishlari 1.4 . institutsional iqtisodiyotning rivojlanish xususiyatlari 1.1 . institutsional nazariyalarning paydo bo`lishi va rivojlanishi tarixi ilmiy iqtisodiy nazariyalar shakllanishi xvii asrda yevropada dastlab v.petti, buagilber, keyinroq esa, a.smit va d.rikardolarning klassik iqtisodiy ta’limotlari bilan tavsiflanadi. x1x asrning yetmishinchi yillariga kelib, klassik nazariyaning k.menger, m.jevons, l.valras va boshqa tadqiqotchilarning faoliyati zamiridagi marjinal yondashuv bilan kengay...

This file contains 12 pages in PDF format (225.7 KB). To download "institutsional iqtisodiyotning rivojlanish xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: institutsional iqtisodiyotning … PDF 12 pages Free download Telegram