iqtisodiyot nazariyasi va iqtisodiy tizimlar

PDF 11 стр. 462,4 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 462,4 КБ

Тип файла PDF

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

1-mavzu. “iqtisodiyot nazariyasi” fanining predmeti. iqtisodiy tizimlar 1. iqtisodiyot va uning bosh masalasi iqtisodiyot nazariyasi fani va uning qonun-qoidalarini bilish uchun, eng avvalo, iqtisodiyot va uning vazifalari toʻgʻrisida tasavvurga ega boʻlish lozim. insoniyat hayoti va uning taraqqiyoti juda murakkab, koʻp qirrali va gʻoyat chigal muammolarga boydir. bu muammolar kishilarning moddiy ne’matlar ishlab chiqarish, xizmatlar koʻrsatish, fan, madaniyat, siyosat, mafkura, axloq, davlatni boshqarish sohalaridagi va nihoyat, oiladagi va boshqa faoliyat turlarining borgan sari koʻpayib, rivojlanib hamda ularning oʻzgarib borishi natijasida vujudga keladi. uzoq davrlar davomida insoniyat fikrini band qilib kelgan ayrim masalalar bugungi kunda oddiy haqiqat va oson bilish mumkin boʻlgan narsaga oʻxshab koʻrinadi. masalan, bugun hammaga ma’lumki, kishilar yashashlari, siyosat, san’at, adabiyot, fan, ma’rifat, madaniyat, ta’lim bilan shugʻullanishlari uchun hayotiy ne’matlarni iste’mol qilishlari, kiyinishlari kerak. shuning uchun har bir kishi, oʻzining kundalik hayotida bir qancha muammolarga, ya’ni hayotiy ehtiyojlari – kiyim-kechak, oziq-ovqat, uy-roʻzgʻor buyumlariga ega boʻlish, bilim olish kabi ehtiyojlar …

2 / 11

diy faoliyat deb ataladi. qadimda iqtisodiy faoliyatning asosiy shakli uy xoʻjaligi doirasida roʻy bergan. shuning uchun qadimgi grek olimlarining (ksenofont, platon, aristotel) asarlarida iqtisodiyot – uy xoʻjaligi va uni yuritish qonunlari deb tushuntirilgan. arab leksikonida «iqtisod» tejamkorlik ma’nosida tushunilgan, chunki islom diniga oid adabiyotlarda tejamkorlikka alohida e’tibor berilgan. lekin, hozirgi davrda iqtisodiyot keng ma’noni anglatib, faqatgina uy yoki individual xoʻjalik yuritish yoki tejamkorlik ma’nosini anglatmaydi, balki iqtisodiyot – yirik xususiy xoʻjalik, jamoa xoʻjaligi, hissadorlik jamiyatlari, davlat xoʻjaliklaridan, moliya va bank tizimlaridan, xoʻjaliklararo, davlatlararo birlashmalar, korporatsiyalar, kontsernlar, qoʻshma korxonalar, davlatlar oʻrtasidagi turli iqtisodiy munosabatlaridan iborat oʻta murakkab ijtimoiy tizimni anglatadi. buning ustiga barcha resurslarimiz – pul mablagʻlari, tabiiy boyliklar, malakali ishchi kuchlari, ishlab chiqarish vositalari, iste’mol tovarlari hammasi cheklangan miqdordadir. ushbu cheklangan iqtisodiy resurslardan oqilona foydalanib, aholining toʻxtovsiz oʻsib boruvchi ehtiyojlarini qondirish maqsadiga erishish, resurslar va mahsulotlarni toʻgʻri taqsimlash yoʻllarini topish iqtisodiyotning asosiy mazmunini tashkil etadi. iqtisodiyot qamrov darajasiga qarab turlicha …

3 / 11

osini, uning poydevorini tashkil etib, uning oʻzi ham insonsiz, uning faoliyatisiz mavjud boʻlmaydi va mazmunga ham ega emas. inson tomonidan yaratilgan tovarlar va xizmatlarning, resurslarning harakati boʻyicha takror ishlab chiqarish quyidagi fazalar birligidan iboratdir: 1) ishlab chiqarish jarayoni; 2) ayirboshlash jarayoni; 3) taqsimlash jarayoni; 4) iste’mol qilish jarayoni. bularning ichida eng asosiysi va boshlangʻichi ishlab chiqarish jarayonidir. chunki hamma tovar va xizmatlar xuddi shu bosqichda yaratiladi. agar ishlab chiqarilmasa, taqsimlanadigan, ayirboshlanadigan va nihoyat, iste’mol qilinadigan narsalar boʻlmaydi. ikkinchi muhim faza esa taqsimot jarayonidir. bu bosqichda, eng avvalo, ishlab chiqarish vositalari, kapital va ishchi kuchi, tovar va xizmatlarning alohida turlari, ishlab chiqaruvchi tarmoqlar, sohalar, hududlar va nihoyat, korxonalar oʻrtasida taqsimlanadi. bundan tashqari, ishlab chiqarish natijasi boʻlgan tovar va xizmatlar, ularning pul holidagi koʻrinishi boʻlgan daromadlar ham taqsimlanadi. taqsimot qancha adolatli va toʻgʻri boʻlsa, ishlab chiqarishning yuksalishiga shuncha ijobiy ta’sir koʻrsatadi, uni ragʻbatlantiradi. ayirboshlash jarayoni – takror ishlab chiqarishning muhim fazasidir. mehnat …

4 / 11

oʻladi: ishlab chiqarish iste’moli va shaxsiy iste’mol. ishlab chiqarish iste’molida ishlab chiqarish vositalari (kapital) va ishchi kuchidan foydalanilib, unumli iste’mol qilinadi. shaxsiy iste’mol jarayonida esa iste’mol buyumlari pirovard foydalanilib, ular yoʻqotiladi va oʻrniga yana yangisini ishlab chiqarish zaruriyati paydo boʻladi. shunday qilib, tovar va xizmatlar, resurslar harakati doimo toʻxtovsiz takrorlanib turadigan jarayondir. bu jarayonni quyidagi 1-chizma orqali tushunish osonroq boʻladi. iqtisodiyotning doimiy va bosh masalasi – ehtiyojlarning cheksizligi va iqtisodiy resurslarning cheklanganligidir. bu masalani toʻgʻri tushunish uchun, eng avvalo, ehtiyoj nimaligini, uning turlarini bilish zarurdir. insonning yashashi va kamol topishi, umuman insoniyatning rivojlanishi uchun kerak boʻlgan hayotiy vositalarga boʻlgan zarurati iqtisodiyot nazariyasi fanida ehtiyoj deb ataladi. 1-rasm. tovarlar, xizmatlar va resurslarning takror ishlab chiqarish jarayonlaridagi harakati. taqsimot jаrаyoni ishlab chiqarish jarayoni ayriboshlash jarayoni iste’mol jarayoni barcha hayotiy ehtiyojlar (iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy, ma’naviy, siyosiy ehtiyojlar) ichida ijtimoiy-iqtisodiy ehtiyojlar alohida oʻrin tutadi. bu ehtiyojlar kishilarning yashashi, mehnat qilishi va hayot kechirishi uchun …

5 / 11

ab hayotiy zaruratlarni oʻz ichiga oladi. ehtiyojlar yakka tarzda va birgalikda qondirilishi mumkin. bu esa ehtiyojning tabiatiga va uni qondiruvchi obe’ktlar xususiyatiga bogʻliq. shunday buyum va xizmat turlari borki, ulardan faqat birgalikda foydalanish mumkin. masalan, ta’lim olish binolari, kasalxonalardan, dam olish joylaridan bahramand boʻlish, sport oʻyinlari va koʻngilochar tomoshalarni birgalikda koʻrish kabilar shular jumlasidandir. jamiyat ehtiyojlariga quyidagi bir qator omillar ta’sir koʻrsatadi: a) jamiyatning iqtisodiy taraqqiyot darajasi; b) jamiyatdagi ijtimoiy-iqtisodiy tuzum; v) tabiiy-geografik sharoitlar; g) tarixiy-milliy an’analar va urf-odatlar; d) aholi sonining oʻsishi, uning tarkibidagi oʻzgarishlar; e) xalqaro, davlatlar, millatlar va mintaqalar oʻrtasidagi aloqalar. 2. iqtisodiyot nazariyasining fan sifatida shakllanishi iqtisodiy hayot sirlarini bilish va shu yoʻldagi faoliyatning asosiy yoʻnalishlarini aniqlashga intilish juda qadim zamonlardan mavjud boʻlib, bu intilish iqtisodiy faoliyatni tartibga solish, uni kishilarga kerak boʻlgan tomonga yoʻnaltirishga ijobiy ta’sir etish zaruriyatidan kelib chiqqan. iqtisodiyotga oid bilimlar antik dunyoning koʻzga koʻringan olimlari ksenofont, platon, aristotel asarlarida, shuningdek qadimgi misr, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "iqtisodiyot nazariyasi va iqtisodiy tizimlar"

1-mavzu. “iqtisodiyot nazariyasi” fanining predmeti. iqtisodiy tizimlar 1. iqtisodiyot va uning bosh masalasi iqtisodiyot nazariyasi fani va uning qonun-qoidalarini bilish uchun, eng avvalo, iqtisodiyot va uning vazifalari toʻgʻrisida tasavvurga ega boʻlish lozim. insoniyat hayoti va uning taraqqiyoti juda murakkab, koʻp qirrali va gʻoyat chigal muammolarga boydir. bu muammolar kishilarning moddiy ne’matlar ishlab chiqarish, xizmatlar koʻrsatish, fan, madaniyat, siyosat, mafkura, axloq, davlatni boshqarish sohalaridagi va nihoyat, oiladagi va boshqa faoliyat turlarining borgan sari koʻpayib, rivojlanib hamda ularning oʻzgarib borishi natijasida vujudga keladi. uzoq davrlar davomida insoniyat fikrini band qilib kelgan ayrim masalalar bugungi kunda oddiy haqiqat va oson bilish mumkin boʻlgan...

Этот файл содержит 11 стр. в формате PDF (462,4 КБ). Чтобы скачать "iqtisodiyot nazariyasi va iqtisodiy tizimlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: iqtisodiyot nazariyasi va iqtis… PDF 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram