ona tilida orfoepiyani o'rgatish metodikasi

DOCX 34 pages 107.8 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 107.8 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

www.xurshid.com; ona tilida orfoepiyani o'rgatish metodikasi mundarija kirish i bob. orfoepiya va uning nazariy asoslari 1.1. orfoepiyaning mohiyati, vazifasi va o‘ziga xos xususiyatlari 1.2. o‘zbek tilida orfoepik me’yorlarning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari ii bob. ona tilida orfoepiyani o‘rgatishning metodik asoslari 2.1. maktabda orfoepiyani o‘qitish metodlari va uslublari 2.2. orfoepik ko‘nikmalarni shakllantirishda didaktik materiallar va innovatsion texnologiyalar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish mavzuning dolzarbligi: har bir xalqning milliy o‘zligini belgilovchi asosiy vosita bu – uning tili hisoblanadi. til nafaqat aloqa vositasi, balki milliy tafakkur, madaniyat, tarix va hayot tarzining ifodasidir. ayniqsa, tilning og‘zaki shakli, talaffuz va nutq madaniyati jamiyatdagi savodxonlik va madaniy darajaning ko‘zgusidir. shu bois ona tilini o‘qitishda faqat grammatik me’yorlarni emas, balki talaffuz (orfoepik) me’yorlarini ham o‘zlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. maktab ta’lim tizimida orfoepiyaga yetarlicha e’tibor berilmagan holatlar natijasida ko‘plab o‘quvchilarda og‘zaki nutqning buzilishi, noto‘g‘ri talaffuz, shevaga xos xatolar yoki internet nutqining ta’siri ostida yuzaga kelgan buzilishlar ko‘zga tashlanmoqda. …

2 / 34

alalari xx asrning o‘rtalaridan boshlab nisbatan chuqur o‘rganila boshlandi. ayniqsa, a.a. abduazizov, l. alimov, n. matyoqubov kabi tilshunos olimlar ushbu sohaga salmoqli hissa qo‘shganlar. biroq, bu borada amaliy metodik ishlanmalar, ayniqsa maktab darsliklarida orfoepik mashg‘ulotlarning yetishmasligi hozirgacha dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. bugungi kunda ta’lim jarayoniga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish, interaktiv metodlardan foydalanish, raqamli vositalar orqali darslarni boyitish imkoniyati mavjud. biroq orfoepiya singari amaliy ko‘nikmaga asoslangan yo‘nalishlarda o‘qitish usullari an’anaviy qolipdan chiqmay kelmoqda. o‘qituvchilar tomonidan orfoepik mashg‘ulotlarga yetarlicha vaqt ajratilmasligi, darsliklarda esa bu masalaga yuzaki yondashuvning mavjudligi o‘quvchilarda talaffuzga e’tiborsizlikni keltirib chiqarmoqda. bu esa til madaniyatining sekin-asta susayishiga olib keladi. kurs ishida orfoepiyani samarali o‘rgatish bo‘yicha metodik tavsiyalar, dars jarayonida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan interaktiv yondashuvlar, og‘zaki nutqni rivojlantirish bo‘yicha mashqlar, muammoli savollar orqali tanqidiy fikrlashni shakllantirish yo‘llari taklif etiladi. jumladan, o‘quvchilarda tahliliy va solishtiruvchi fikrlashni rivojlantirish uchun matn asosida so‘z talaffuzini to‘g‘rilash, sheva bilan adabiy talaffuzni farqlash, ommaviy axborot vositalari …

3 / 34

amal qilmasligi sababli yuzaga keladi. shu bois orfoepik ko‘nikmalarni shakllantirishda o‘qituvchining shaxsiy namunasi, darsdagi so‘zlashuv madaniyati va muntazam mashqlar muhim o‘rin tutadi. har bir darsda orfoepik izohlar berib borish, yangi so‘zlarni to‘g‘ri talaffuz qilishga e’tibor qaratish, diktantlarda og‘zaki variantdan foydalanish ham ijobiy samara beradi. orfoepiya til madaniyatining ajralmas qismi bo‘lib, uni o‘rgatish darslik, metodika va dars jarayonida ustuvor yo‘nalish bo‘lishi kerak. orfoepik bilim va ko‘nikmalarning to‘g‘ri shakllanishi o‘quvchilarni og‘zaki nutqda ifodali, aniq va adabiy talaffuzda so‘zlashishga o‘rgatadi. bu esa shaxsiy va ijtimoiy muvaffaqiyat uchun muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. shu bois, ona tili o‘qituvchilari zamonaviy metodlardan foydalangan holda orfoepiya sohasiga alohida e’tibor qaratishlari zarur. kurs ishining maqsadi: ona tili taʼlimi jarayonida o‘quvchilarda orfoepik me’yorlarga amal qilish ko‘nikmalarini shakllantirishga doir samarali metodlarni o‘rganish hamda dars jarayonida orfoepiyani o‘rgatishga doir metodik tavsiyalar ishlab chiqish. kurs ishining vazifalari: orfoepiya va uning tilshunoslikdagi o‘rni, vazifasi, asosiy tushunchalarini nazariy jihatdan o‘rganish. 1. o‘zbek tilida orfoepik …

4 / 34

. orfoepiya va uning nazariy asoslari 1.1. orfoepiyaning mohiyati, vazifasi va o‘ziga xos xususiyatlari orfoepiya — bu adabiy tilning og‘zaki shaklida so‘z va gaplarni to‘g‘ri talaffuz qilish qoidalarini o‘rganuvchi tilshunoslik bo‘limidir. so‘z o‘zbek tiliga yunon tilidan kirib kelgan bo‘lib, “orthos” – to‘g‘ri va “epos” – nutq degan ma’nolarni anglatadi. orfoepiya fonetikaning amaliy yo‘nalishlaridan biri sifatida talaffuzdagi me’yorlarni belgilaydi va nutq madaniyatining asosiy komponentlaridan biri hisoblanadi. uning asosiy maqsadi — adabiy til doirasida yagona, umumqabul qilingan talaffuz me’yorlarini belgilab berish va targ‘ib qilishdan iborat[footnoteref:1]. [1: abduazizov a. a. ― til madaniyati va nutq madaniyati. – toshkent: o‘zbekiston, 2000.] orfoepiya og‘zaki muloqotda nutqning aniqligi, tushunarli va ifodali bo‘lishini ta’minlaydi. talaffuz me’yorlariga amal qilinmasa, nutqda tushunmovchiliklar yuzaga keladi, bu esa aloqa jarayonini buzadi. shu bois orfoepik bilimlar har qanday savodli shaxs uchun zarur hisoblanadi. ayniqsa, ommaviy axborot vositalari xodimlari, o‘qituvchilar, aktyorlar, diktorlar va boshqa nutq bilan bog‘liq kasb egalari uchun orfoepiya alohida ahamiyatga …

5 / 34

dabiy mezon sifatida xizmat qiladi. masalan, “hisob” so‘zining to‘g‘ri talaffuzi [hisob], [xisob] emas. 2. fonetik tizimga asoslanishi: orfoepik qoidalar til fonetikasining tovushlar tizimi, urg‘u, bo‘g‘in tuzilishi, intonatsiya singari jihatlariga tayangan holda shakllanadi. 3. yozma va og‘zaki nutq tafovutini hisobga olishi: yozuvda ko‘rsatilmagan tovush o‘zgarishlari (asimilyatsiya, tushib qolish, qisqarish) og‘zaki nutqda yuz beradi. masalan, “bir odam” so‘z birikmasi og‘zaki nutqda [birodam] tarzida aytiladi. 4. adabiy tilga tayanishi: orfoepik me’yorlar shevalarga emas, balki umumxalq tilining adabiy shakliga asoslanadi. shevaga xos talaffuzlar, odatda, adabiy talaffuzga kiritilmaydi. 5. nutq madaniyatining asosini tashkil qilishi: orfoepik me’yorlarga amal qilish — notiqona nutq, radio va televidenie tili, o‘qituvchilik va sahna madaniyatining ajralmas qismidir. shuni ta’kidlash joizki, orfoepik me’yorlar doimiy emas. ular til taraqqiyoti, fonetik o‘zgarishlar, ommaviy nutq amaliyoti asosida o‘zgarib boradi. masalan, ilgari “farzand” so‘zida [d] tovushi so‘ngida tushib qolishi qabul qilinmagan bo‘lsa, hozirda bu holat nutqda ko‘proq uchraydi: [farzan][footnoteref:2]. [2: abduazizov a. a. ― o‘zbek tilining …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ona tilida orfoepiyani o'rgatish metodikasi"

www.xurshid.com; ona tilida orfoepiyani o'rgatish metodikasi mundarija kirish i bob. orfoepiya va uning nazariy asoslari 1.1. orfoepiyaning mohiyati, vazifasi va o‘ziga xos xususiyatlari 1.2. o‘zbek tilida orfoepik me’yorlarning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari ii bob. ona tilida orfoepiyani o‘rgatishning metodik asoslari 2.1. maktabda orfoepiyani o‘qitish metodlari va uslublari 2.2. orfoepik ko‘nikmalarni shakllantirishda didaktik materiallar va innovatsion texnologiyalar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish mavzuning dolzarbligi: har bir xalqning milliy o‘zligini belgilovchi asosiy vosita bu – uning tili hisoblanadi. til nafaqat aloqa vositasi, balki milliy tafakkur, madaniyat, tarix va hayot tarzining ifodasidir. ayniqsa, tilning og‘zaki shakli, talaffuz va nutq madaniyati jam...

This file contains 34 pages in DOCX format (107.8 KB). To download "ona tilida orfoepiyani o'rgatish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ona tilida orfoepiyani o'rgatis… DOCX 34 pages Free download Telegram