nutq va adabiy me'yor

DOCX 4 pages 27.7 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.7 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

nutq va adabiy me’yor nutqning mantiqiyligini ta’min etadigan to‘g‘rilik, aniqlik, mantiqiylik, ifodalilik, boylik, soflik, jo‘yalilik kabi bir qator kommunikativ sifatlar mavjud. ana shu kommunikativ sifatlarning barchasini o‘zida mujassamlashtirgan nutq madaniy hisoblanadi. har qanday nutqning asosiy maqsadi muayyan axborotni tinglovchiga yetkazish, shu yo‘l bilan unga ta’sir qilishdan iborat bo‘lib, mazkur sifatlarning jami nutqning ta’sirchanligini yuzaga keltiradi. nutqning to‘g‘riligi. nutqiy madaniyatning muhim belgilaridan biri fikrni to‘g‘ri, mazmunli bayon qilishdir. adabiy tilning fonetik-orfoepik, leksik-semantik va grammatik me’yorlari talablariga mos keladigan nutq to‘g‘ri nutqdir. nutqning talaffuz madaniyati til materiallarini to‘g‘ri, ifodali talaffuz qilish bilan bog‘liqdir. bunga so‘z va iboralarning to‘g‘ri diksiyasi, so‘z va mantiqiy urg‘u, intonatsiya va pauzaga e’tibor qilish orqali erishiladi. masalan: qatlama, hozir kabilar. nutqda mantiqiy urg‘udan foydalanish muhim ahamiyatga ega. masalan, semiz papkali kishi keldi, onasiz bola o‘ynamas kabi gaplarning ma’nosi urg‘uning qaysi gap bo‘lagiga tushishiga ko‘ra turli ma’nolarni anglatishi mumkin. madaniy nutqda so‘zlarning to‘g‘ri talaffuz qilinishi eng muhim shartlardan biridir. …

2 / 4

lanadi. to‘g‘ri nutq tuzish uchun fikrni har tomonlama mazmunli, ifodali qiluvchi so‘z va so‘z variantlarini topa bilish, ularni o‘z o‘rnida ishlata olish muhimdir. so‘zning lug‘aviy ma’nosini tushunmaslik uni xato qo‘llashga olib keladi. g‘ofur solihboyning qiroli edi. sinonimlar nutqni ta’sirchan qilish bilan birga, turli qaytariqlarning oldini olib, uni ravon qiladi. nutqda sinonimlardan ularning ma’no va uslubiy nozikliklarini to‘la anglagan holda foydalanish lozim aks holda nutqiy g‘alizlik vujudga keladi. masalan: ozg‘in, oriq. to‘g‘ri nutqqa qo‘yiladigan talablardan biri uning grammatik jihatdan to‘g‘ri shakllanishidir. jumladan, qaratqich kelishigi –ning belgili va belgisiz qo‘llanadi. gapning ma’nosi va mazmuniga putur yetmasa, tushirib qoldiriladi. ba’zi hollarda qaratqich kelishigi qo‘shimchasining tushirib qoldirilishi axborotni xiralashtiradi, fikrni chalg‘itadi: askar otasi deb yozganda, matnni o‘qib chiqmasdan turib, gap kim haqida borayotganligini bilib bo‘lmaydi: gap askarning otasi haqidami, yoki askar birovning otasimi? nutqning aniqligi. qadimgi yunon donishmandi aristotel o‘zining “ritorika” kitobida nutqning asosiy fazilati uning aniqligida ekanligini aytib, “agar nutq aniq bo‘lmasa, u …

3 / 4

hiqarish jarayonlari va usullari haqidagi bilimlarning jami, shuning uchun moddiy bo‘lmagan narsa o‘rnatilmaydi, balki joriy etiladi yoki texnika so‘zi bilan almashtirish kerak). 4. nutqda so‘zni o‘z o‘rniga qo‘yib gap tuzolmaslik, gap tartibining buzilishi natijasida: yaqindagina nashriyotdan chiqqan adibimizning yangi asarlar to‘plami keng jamoatchilikka manzur bo‘ldi. 5. so‘zning noo‘rin tanlanishi natijasida: rejissyor bir qator umidli sahna ustalarini kashf etdi. 6. bir sinonimik qatorni tashkil qilgan so‘zlarning barchasi ham boshqa so‘zlar bilan sintagmatik munosabat tashkil qilolmaydi. puxta, pishiq, mustahkam sinonimlari bino so‘zi bilan sintagmatik munosabat tashkil qiladi, yigit so‘zi esa pishiq va chidamli so‘zlari bilan sintagmatik aloqaga kirishadi. aniqlik sifati badiiy nutqda o‘ziga xos tarzda namoyon bo‘ladi, chunki badiiy asar badiiy tafakkur mahsulidir. badiiy nutqda obrazlilik birinchi planda bo‘lganligi uchun so‘z ma’nosidagi siljishlar, ko‘chishlar ko‘p kuzatiladi. so‘z va u ifodalagan predmet o‘rtasidagi mutanosiblik badiiy nutqda ko‘pincha ochiq va to‘g‘ridan-to‘g‘ri bo‘lmaydi. badiiy nutq o‘zining ta’sir etishdan iborat asosiy maqsadiga erishish uchun so‘zning turlicha …

4 / 4

tchilar tili bilan aytsak, o‘ziga xos bir tip. bashirjon o‘tirgan yerida qimirlab qo‘ydi. u tip so‘zini tif deb tushunib: yolg‘on! umrimda tif bilan og‘rigan emasman!-deb qichqirmoqchi ham bo‘ldi. (n.aminov. yelvizak) kompost-kompot paronimiyasidagi compost go‘ngdan achitib tayyorlanadigan o‘g‘itni, kompot esa mevalarni qaynatib tayyorlanadigan ichimlikni ifodalovchi so‘zlar bo‘lib, quyidagi parchada ular asosida juda chiroyli kulgu chiqarilgan: marhamat,-dedim-da, uyoq-buyoqqa qarab olgach, leksiya o‘qishga tushib ketdim, -o‘rtoqlar, compost juda foydali ichimlik, uni asosan mevadan tayyorlashadi. mevalarning xili qancha ko‘p bo‘lsa, u shuncha shirin bo‘ladi. bizning farg‘ona tomonlarda kompostni o‘rik, shaftoli qoqi va olchaning qurug‘idan tayyorlashadi. xullas, compost ichmabsiz, dunyoga kelmabsiz... gapimni tugatmasimdan o‘tirgan odamlar sharaqlab kulib yuborishdi.(x.to‘xtaboev, sariq devni minib). gippokrat kasal ko‘rayotganda, undan: “siz kim tomondasiz? men tomondami yoki kasal tomondami?”-deb so‘rarkan. shunda kasal:”albatta, siz tomondaman-da” desa, gippokrat unga qarab: “men tomon bo‘lsangiz, biz ikkovlon kasalni yengamiz. agar kasal tomonda bo‘lsangiz, men yakkalanib qolaman-da”, der ekan. demak, aniq nutq malakasining shakllanishida tavsiflanayotgan voqelikni …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq va adabiy me'yor"

nutq va adabiy me’yor nutqning mantiqiyligini ta’min etadigan to‘g‘rilik, aniqlik, mantiqiylik, ifodalilik, boylik, soflik, jo‘yalilik kabi bir qator kommunikativ sifatlar mavjud. ana shu kommunikativ sifatlarning barchasini o‘zida mujassamlashtirgan nutq madaniy hisoblanadi. har qanday nutqning asosiy maqsadi muayyan axborotni tinglovchiga yetkazish, shu yo‘l bilan unga ta’sir qilishdan iborat bo‘lib, mazkur sifatlarning jami nutqning ta’sirchanligini yuzaga keltiradi. nutqning to‘g‘riligi. nutqiy madaniyatning muhim belgilaridan biri fikrni to‘g‘ri, mazmunli bayon qilishdir. adabiy tilning fonetik-orfoepik, leksik-semantik va grammatik me’yorlari talablariga mos keladigan nutq to‘g‘ri nutqdir. nutqning talaffuz madaniyati til materiallarini to‘g‘ri, ifodali talaffuz qilish bilan bog‘liqd...

This file contains 4 pages in DOCX format (27.7 KB). To download "nutq va adabiy me'yor", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq va adabiy me'yor DOCX 4 pages Free download Telegram