nutq va adabiy me'yor

PDF 8 sahifa 505,8 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 505,8 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 8

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

4-mavzu. nutq va adabiy me’yor reja: 1. nutqning to‘g‘riligi va aniqligi. 2. nutqning mantiqiyligi va nutqning tozaligi (sofligi). 3. nutqning maqsadga muvofiqligi va nutqning boyligi. 4. nutqning ifodaliligi. nutqning mantiqiyligini ta’min etadigan to‘g‘rilik, aniqlik, mantiqiylik, ifodalilik, boylik, soflik, jo‘yalilik kabi bir qator kommunikativ sifatlar mavjud. ana shu kommunikativ sifatlarning barchasini o‘zida mujassamlashtirgan nutq madaniy hisoblanadi. har qanday nutqning asosiy maqsadi muayyan axborotni tinglovchiga yetkazish, shu yo‘l bilan unga ta’sir qilishdan iborat bo‘lib, mazkur sifatlarning jami nutqning ta’sirchanligini yuzaga keltiradi. nutqning to‘g‘riligi. nutqiy madaniyatning muhim belgilaridan biri fikrni to‘g‘ri, mazmunli bayon qilishdir. adabiy tilning fonetik-orfoepik, leksik-semantik va grammatik me’yorlari talablariga mos keladigan nutq to‘g‘ri nutqdir. nutqning talaffuz madaniyati til materiallarini to‘g‘ri, ifodali talaffuz qilish bilan bog‘liqdir. bunga so‘z va iboralarning to‘g‘ri diksiyasi, so‘z va mantiqiy urg‘u, intonatsiya va pauzaga e’tibor qilish orqali erishiladi. masalan: qatlama, hozir kabilar. nutqda mantiqiy urg‘udan foydalanish muhim ahamiyatga ega. masalan, semiz papkali kishi keldi, onasiz bola …

2 / 8

qator ma’nolarni ifodalashi mumkin. bahor so‘zi gap intonatsiyasi bilan aytilmasa so‘zligicha turaveradi, ammo tegishli intonatsion modelga muvofiq aytilsa darak, so‘roq, undov gaplarga aylanadi. to‘g‘ri nutq tuzish uchun fikrni har tomonlama mazmunli, ifodali qiluvchi so‘z va so‘z variantlarini topa bilish, ularni o‘z o‘rnida ishlata olish muhimdir. so‘zning lug‘aviy ma’nosini tushunmaslik uni xato qo‘llashga olib keladi. g‘ofur solihboyning qiroli edi. sinonimlar nutqni ta’sirchan qilish bilan birga, turli qaytariqlarning oldini olib, uni ravon qiladi. nutqda sinonimlardan ularning ma’no va uslubiy nozikliklarini to‘la anglagan holda foydalanish lozim aks holda nutqiy g‘alizlik vujudga keladi. masalan: ozg‘in, oriq. to‘g‘ri nutqqa qo‘yiladigan talablardan biri uning grammatik jihatdan to‘g‘ri shakllanishidir. jumladan, qaratqich kelishigi –ning belgili va belgisiz qo‘llanadi. gapning ma’nosi va mazmuniga putur yetmasa, tushirib qoldiriladi. ba’zi hollarda qaratqich kelishigi qo‘shimchasining tushirib qoldirilishi axborotni xiralashtiradi, fikrni chalg‘itadi: askar otasi deb yozganda, matnni o‘qib chiqmasdan turib, gap kim haqida borayotganligini bilib bo‘lmaydi: gap askarning otasi haqidami, yoki askar birovning …

3 / 8

o‘limi asarini o‘qidi. 3. mantiqiy jihatdan voqelikka zid bo‘lgan tushuncha ifodalovchi so‘zlarni yonma-yon ishlatish natijasida: korxonaga yangi zamonaviy texnologiya o‘rnatildi (ishlab chiqarish jarayonlari va usullari haqidagi bilimlarning jami, shuning uchun moddiy bo‘lmagan narsa o‘rnatilmaydi, balki joriy etiladi yoki texnika so‘zi bilan almashtirish kerak). 4. nutqda so‘zni o‘z o‘rniga qo‘yib gap tuzolmaslik, gap tartibining buzilishi natijasida: yaqindagina nashriyotdan chiqqan adibimizning yangi asarlar to‘plami keng jamoatchilikka manzur bo‘ldi. 5. so‘zning noo‘rin tanlanishi natijasida: rejissyor bir qator umidli sahna ustalarini kashf etdi. 1 античные риторики. –москва:мгу.1978.-с129 6. bir sinonimik qatorni tashkil qilgan so‘zlarning barchasi ham boshqa so‘zlar bilan sintagmatik munosabat tashkil qilolmaydi. puxta, pishiq, mustahkam sinonimlari bino so‘zi bilan sintagmatik munosabat tashkil qiladi, yigit so‘zi esa pishiq va chidamli so‘zlari bilan sintagmatik aloqaga kirishadi. aniqlik sifati badiiy nutqda o‘ziga xos tarzda namoyon bo‘ladi, chunki badiiy asar badiiy tafakkur mahsulidir. badiiy nutqda obrazlilik birinchi planda bo‘lganligi uchun so‘z ma’nosidagi siljishlar, ko‘chishlar ko‘p kuzatiladi. so‘z …

4 / 8

matnga aniqlik, ta’sirchanlik baxsh etgan (g‘ururni azobli darajada poymol qilish, keskin va tamoman to‘xtatmoq). hurmatli byuro a’zolari! men bashirjon akani uzoq yillardan beri bilaman. u kishi juda g‘alati, o‘ziga xos odam. adabiyotchilar tili bilan aytsak, o‘ziga xos bir tip. bashirjon o‘tirgan yerida qimirlab qo‘ydi. u tip so‘zini tif deb tushunib: yolg‘on! umrimda tif bilan og‘rigan emasman!-deb qichqirmoqchi ham bo‘ldi. (n.aminov. yelvizak) kompost-kompot paronimiyasidagi compost go‘ngdan achitib tayyorlanadigan o‘g‘itni, kompot esa mevalarni qaynatib tayyorlanadigan ichimlikni ifodalovchi so‘zlar bo‘lib, quyidagi parchada ular asosida juda chiroyli kulgu chiqarilgan: marhamat,-dedim-da, uyoq-buyoqqa qarab olgach, leksiya o‘qishga tushib ketdim, -o‘rtoqlar, compost juda foydali ichimlik, uni asosan mevadan tayyorlashadi. mevalarning xili qancha ko‘p bo‘lsa, u shuncha shirin bo‘ladi. bizning farg‘ona tomonlarda kompostni o‘rik, shaftoli qoqi va olchaning qurug‘idan tayyorlashadi. xullas, compost ichmabsiz, dunyoga kelmabsiz... gapimni tugatmasimdan o‘tirgan odamlar sharaqlab kulib yuborishdi.(x.to‘xtaboev, sariq devni minib). gippokrat kasal ko‘rayotganda, undan: “siz kim tomondasiz? men tomondami yoki kasal tomondami?”-deb so‘rarkan. …

5 / 8

ligini to‘g‘rilik va aniqlik sifatlaridan ajralgan holda tasavvur ham qilib bo‘lmaydi, chunki to‘g‘ri va aniq bo‘lmagan nutq hech qachon mantiqiy bo‘lishi mumkin emas. zotan, to‘g‘ri va aniq bo‘lmagan nutqdan mantiqiylikni izlab topib bo‘lmaydi. adabiy til me’yorlariga zid tarzda tuzilgan va tegishli birliklar noo‘rin tanlangan nutqqa mantiq begona bo‘lishi tabiiy. fikr tarkibi va qurilishining to‘g‘ri ifodalanishi nutq mantiqiyligining asosi deyish mumkin. nutqda til vositalarining mantiq va to‘g‘ri tafakkur qonuniyatlariga mos tarzda mazmuniy birikishi nutq mantiqiyligini baholashning bosh o‘lchovi hisoblanadi. ana shunga ko‘ra mantiqiylik sifatini nutqda so‘zlar va gaplar o‘rtasidagi semantic aloqalarning va fikrning mantiqiy mohiyati hamda uning rivojlanib borishiga qat’iy mosligi tarzida ta’riflash maqsadga muvofiqdir. aytish mumkinki, nutqning mantiqiyligi struktura nuqtai nazaridan ko‘proq tilning sintaktik sathi bilan bog‘liqdir. boshqacha qilib aytganda, nutq tuzuvchi nutqning mantiqiyligiga erishish uchun til birliklarining sintagmatik imkoniyatlarini yaxshi bilishi lozim. so‘zlovchi (yozuvchi), eng avvalo, bayon etmoqchi bo‘lgan fi qoidasini, bildirmoqchi bo‘lgan xabarini va u bilan bog‘liq tafsilotlarni, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"nutq va adabiy me'yor" haqida

4-mavzu. nutq va adabiy me’yor reja: 1. nutqning to‘g‘riligi va aniqligi. 2. nutqning mantiqiyligi va nutqning tozaligi (sofligi). 3. nutqning maqsadga muvofiqligi va nutqning boyligi. 4. nutqning ifodaliligi. nutqning mantiqiyligini ta’min etadigan to‘g‘rilik, aniqlik, mantiqiylik, ifodalilik, boylik, soflik, jo‘yalilik kabi bir qator kommunikativ sifatlar mavjud. ana shu kommunikativ sifatlarning barchasini o‘zida mujassamlashtirgan nutq madaniy hisoblanadi. har qanday nutqning asosiy maqsadi muayyan axborotni tinglovchiga yetkazish, shu yo‘l bilan unga ta’sir qilishdan iborat bo‘lib, mazkur sifatlarning jami nutqning ta’sirchanligini yuzaga keltiradi. nutqning to‘g‘riligi. nutqiy madaniyatning muhim belgilaridan biri fikrni to‘g‘ri, mazmunli bayon qilishdir. adabiy tilning fonetik-orfoe...

Bu fayl PDF formatida 8 sahifadan iborat (505,8 KB). "nutq va adabiy me'yor"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: nutq va adabiy me'yor PDF 8 sahifa Bepul yuklash Telegram