huquq normalari, shakllari va tizimi

DOCX 11 pages 30.7 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.7 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

5-mavzu. huquq normalari, shakllari va tizimi. 1. huquq normalari tushunchasi va belgilari 2. huquq normasining tuzilishi: gipoteza, dispozitsiya va sanksiya 3. huquq shakllari (manbalari) tushunchasi va turlari 4. huquq shakllari (manbalari) tushunchasi va turlari 5. normativ-huquqiy hujjat — huquqning manbasi. huquq normasi tushunchasi va mohiyati. huquq normasining tuzilishi. huquq normalarining turlari. normativ-huquqiy hujjatlarda huquq normalarini bayon etish usullari. huquq shakli (manbayi) tushunchasi. huquqiy odat – huquqning tarixiy manbayi. yuridik presedent. normativ-huquqiy hujjat. normativ shartnomalar. huquq tizimi tushunchasi va uning tarkibiy qismlari. o‘zbekiston respublikasidagi asosiy huquq tarmoqlarining qisqacha tafsifi. huquq normalari tushunchasi va belgilari huquq normasi yuridik fan, xususan, davlat va huquq nazariyasining fundamental kategoriyalaridan biri hisoblanadi. huquq normasi huquqiy tizimning barcha elementlari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, bir tomondan, u huquq ijodkorligi, shu jumladan qonunchilik jarayonining mahsuli bo‘lsa, ikkinchi tomondan, u huquqni qollash jarayoni orqali amalga oshirilib, ijtimoiy munosabatlarni huquqiy tartibga solish vosi- tasiga aylanadi, shuningdek huquq normasi huquqiy munosabatlarning andozasi, …

2 / 11

a, huquq normasi huquqiy tizimning asosini, boshlang‘ich hujayrasini tashkil etadi. shu sababli unda, avvalambor, huquq mazmunining asosiy xususiyatlari ifodalanadi. huquq normalari ijtimoiy normalar sifatida kishilarning ozaro munosabatlaridagi xulq-atvor normalari jumlasiga kiradi. bu ruxsat berish, cheklash, taqiqlash yoki pozitiv huquqqa xos majburiyatlar qoidasini o‘z ichiga oluvchi qoidadir. huquq normasi - ijtimoiy hodisa sifatida huquqning asosiy, muhim qismi, butun huquqiy tizimning bosh tushunchasidir. huquqning shakllanishi va amalga oshirilish jarayoni, qonunlar, barcha yuridik tushunchalar va tuzilishlar, hatto nazariya ham o‘z zamirida bevosita yoki bilvosita huquq normasiga ega bo‘ladi. huquq normasining asosiy belgilari quyidagilardan iborat: 1. irodaviy xarakterga egaligi. unda jamiyatning davlat irodasi, manfaati, maqsadi aks etadi. mazkur iroda ijtimoiy voqelikning ijtimoiy-iqtisodiy, milliy, ma’naviy, tabiiy va boshqa shart-sharoitlar bilan bevosita bog‘liq bo'ladi. 2. normativligi. huquq normasining normativligi jamiyat rivojlanishining muayyan davrida tipik va barqaror ho- latda bo‘lgan hamda ozining takroriyligi va umumiyligi bilan tavsiflanadigan kishilarning munosabatlari va harakatlarini tartibga solishida namoyon bo‘ladi. 3. davlat …

3 / 11

ngdek, boshqa ijtimoiy normalardan farqli ravishda huquq normalari aks etgan normativ-huquqiy hujjatlar muayyan rekvizitlarga ega bo‘ladi (qabul qilingan vaqti, joyi, ro‘yxat raqami, nomi va boshqalar). 6. tizimliligi. tizim so‘zi yunoncha «systeme» termi- nidan olingan bo'lib, o‘zbek tilida «yaxlit», «qismlardan iborat» degan ma’nolarni bildiradi. mazkur belgi huquq normasining muayyan tarkibiy qismlarning mantiqiy, izchil va mutanosib- likda ekanligini anglatadi. huquq normasining tuzilishi: gipoteza, dispozitsiya va sanksiya huquq normasi kichik tizimlardan, ya’ni o'zaro bog‘liq ele- mentlardan iborat bo'ladi. ularning bo'linishi yuzasidan turli xil qarashlar mavjud bo‘lishiga qaramasdan, barcha huquqshu- nos olimlar tomonidan huquq norma elementlari 3 ta (gipoteza, dispozitsiya va sanksiya) ekanligi yakdil qabul qilinadi. huquq normasining tarkibiy elementlari o'rtasida o‘zaro yuridik-mantiqiy bog'lanish, yuridik-texnika qoidalariga asoslangan holda ifodalanish, mantiqiy izchillik hamda tizimlilik mavjud. qolaversa, u huquqiy jihatdan umumiy mazmun asosida bir butunlikni, yaxlitlikni hosil qiladi. biroq ular ayrim huquq so- halarida huquq normasining elementlari sifatida to‘liq holatda, birgalikda uchramaydi (konstitutsiyaning ta’sis etuvchi normalarida …

4 / 11

«hayot nafasini kiritadi», uni alohida hodisa darajasiga ko'taradi». shuningdek, gipotezada huquq normasida belgilangan qoida qay sharoitda va qay holatda hamda kim tomonidan amalga oshirilishi ko‘rsatiladi. gipoteza huquq normasining bir qismi bo‘lib, unda dipozitsiyada ko'rsatilgan qoidaning kuchga kirishi uchun zarur bo'lgan aniq hayotiy holat (voqea, harakat, hodisalar) o‘z ifodasini topadi. shuningdek, gipoteza huquq normasining harakatini, amal qilish shartini ko'rsatuvchi (vaqt, joy, subyekt va boshqalar) yuridik faktlarni ifoda etuvchi tarkibiy qism sifatida ham e’tirof etiladi. ta’kidlash lozimki, gipoteza matni «agar», «agarda», «u holatda» kabi so‘zlari yoki shunga yaqin so'zlar bilan boshlanishi ham mumkin. o‘z navbatida, gipoteza ham bir necha turlarga bo‘linadi. huquq normalarining amal qilishi bilan bog‘liq bo‘lgan bitta shart-sharoit aks etgan gipoteza oddiy gipoteza hisoblanadi. masalan, prezident o’zbekiston respublikasi oliy majlisi yig‘ilishida qasamyod qabul qilgan paytdan boshlab o‘z lavozimiga kirishgan hisoblanadi (o‘zbekiston respublikasining konstitutsiyasi, 92-modda). murakkab gipotezada esa huquq normasining amal qilishi ikki yoki undan ortiq holatlarning mavjud yoki mavjud emasligiga …

5 / 11

lgan shart-sharoitlardan biriga bog'liq ekanligini bayon etadi. masalan, jinoiy jazoni o‘tashdan muddatidan ilgari ozod etish to‘g‘risidagi normalarni qo‘llash uchun quyidagi shart-sharoitlar talab etiladi: 1) jazoni o‘tash rgjimi talablarini bajarganlik va mehnatga halol munosabatda bo‘lish; 2) jazoning muayyan miqdorlarini o‘tab bo‘lganlik. dispozitsiya huquq normasining bir qismi bo‘lib, unda gipotezada ko‘rsatilgan holatlar mavjud bo‘lganida huquq subyektlari rioya etishlari lozim bo‘lgan xatti- harakat qoidasi (huquq va majburiyatlari) ifodalangan bo‘ladi. dispozitsiya lotincha «disposition» so‘zidan olingan bo‘lib, «joylashuv», «joylashgan»; inglizcha «disposition» so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «farmoyish», «farmoyish berish» ma’nolarini anglatadi. bu yuridik normaning o’zagi, huquqqa muvofiq xulq-atvor namunasi, modelidir. biroq dispozitsiya tartibga solish xususiyatlarini gipoteza va sanksiya bilan birgalikdagina namoyon eta oladi, harakatda bo'ladi. yurish-turish qoidasining ifodalanishiga ko‘ra dispozitsiyalar oddiy, murakkab va muqobil hamda xulq-atvor qoidalarini bayon qilishning to‘laligi bo'yicha tavsiflovchi, blanket va havola etuvchi dispozitsiyalarga bo‘linadi. oddiy dispozitsiya xulq-atvor, yurish-turishning konkret variantini, uning mazmunini to‘la ochib bermagan holda ko'rsatib o‘tadi. masalan, o’zbekiston respublikasi kons- …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "huquq normalari, shakllari va tizimi"

5-mavzu. huquq normalari, shakllari va tizimi. 1. huquq normalari tushunchasi va belgilari 2. huquq normasining tuzilishi: gipoteza, dispozitsiya va sanksiya 3. huquq shakllari (manbalari) tushunchasi va turlari 4. huquq shakllari (manbalari) tushunchasi va turlari 5. normativ-huquqiy hujjat — huquqning manbasi. huquq normasi tushunchasi va mohiyati. huquq normasining tuzilishi. huquq normalarining turlari. normativ-huquqiy hujjatlarda huquq normalarini bayon etish usullari. huquq shakli (manbayi) tushunchasi. huquqiy odat – huquqning tarixiy manbayi. yuridik presedent. normativ-huquqiy hujjat. normativ shartnomalar. huquq tizimi tushunchasi va uning tarkibiy qismlari. o‘zbekiston respublikasidagi asosiy huquq tarmoqlarining qisqacha tafsifi. huquq normalari tushunchasi va belgilari huquq ...

This file contains 11 pages in DOCX format (30.7 KB). To download "huquq normalari, shakllari va tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: huquq normalari, shakllari va t… DOCX 11 pages Free download Telegram