болалар ўйин фольклори

DOC 133,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1664822965.doc болалар ўйин фольклори режа: 1. ҳаракатли ўйинлар тизими ва таснифи. 2. маънавий (сўз) ўйинларининг поэтик хусусиятлари 3. топишмоқларнинг жанрий хусусияти. 4. тез айтишларнинг этнопедагогик аҳамияти. таянч тушунчалар: соф ҳаракат, предмет, бир предметли, кўп предметли, аллитерация, чандиш, ҳукмлагич, гулдур-гуп, чорлама, санама, тарқалмачоқ, топишмоқ, тутал, чалғитма. болалар ўйинларининг хусусияти шундаки, уларда ўйинчи ҳам, томошабин ҳам – болаларнинг ўзлари ягона бир сиймода бирлашган ҳолда намоён бўлади. шу боис ҳар бир ўйин – ўзига хос бетакрор драматик асардай, ҳаётнинг қай бир парчаси, қай бир дарди, қай бир муаммосини акс эттирувчи саҳна асарига айланади, унинг муаллифи ҳам, саҳналаштирувчиси ҳам, ижрочиси ҳам, томошабини ҳам – тағин ўша болаларнинг ўзлари, ўзлари ... ўйинда болаларнинг ижодкорлик салоҳиятлари бадиҳатан намоён бўлади. зеро, болалар ўйнаб туриб завқланади, ўйнаб курашга тушади, ўйнаб мағлубият аламини чекса, ўйнаб ғолиблик нашидасини суради, ўйнаб ўрганади, ўйнаб кашф этиш ва ижод қилиш илмини ўзлаштиради, ўйнаб куйлайди, ўйнаб ҳамкорлик ва ҳамдардлик туйғусини туяди, ўйнаб бирлашади ва …

учун жиддий машғулотдир. шу маънода ўйинлар амалий педагогика, санъат ва жисмоний тарбиядан иборат яхлит тизимнинг тенгсиз бошланмаси, бинобарин, халқ педагогик даҳосининг ҳосилалари ҳисобланади. уларнинг маълум қисми ҳаракат замирида воқе бўлса, маълум қисми фақат сўз замирида қурилгандир. шу хусусиятига кўра уларни ҳаракатли ўйинлар ва маънавий (сўз) ўйинлари тарзида икки гуруҳга ажратиш мумкин. ҳаракатли ўйинлар таркиби ва вазифасига кўра маънавий (сўз) ўйинларидан тубдан фарқ қилади. улар ҳамиша композицион тузилишига кўра уч қисмдан иборат ҳолда таркиб топишган. булар тубандагича: 1.муқаддима қисми. буни дебоча ё бошламалар ҳам дейиш мумкин. муқаддима шовқин билан айтиладиган ёки куйланадиган чорламалар, чеклашмачоқлар ва санамаларни ўз ичига олади. буларнинг ҳар бири мустақил фольклорий ҳодиса бўлиб, муқаддиманинг жанрий таркибини ташкил этади. 2.ўйиннинг ўзи. 3.ўйин интиҳоси ёхуд якуни. бунга тарқалмачоқ жанри киради. шуни таъкидлаш жоизки, бундай таркибий тузилиш маънавий (сўз) ўйинлар учун хос бўлмай, фақат ҳаракатли ўйинлар учунгина хос муштарак хусусиятдир. болалар қалби қўшиққа шу қадар ошуфтаки, улар ҳатто фаолиятларида асосий ўринда …

ти: “бўйнига тош тарози”. чорламада ўтмишдаги оғир ҳаётнинг болаларни муддатидан илгари катталардай мулоҳаза юритишга, катталардай гапиришга, қарғашга мажбур қилганлиги инъикос топган. шу хусусиятига кўра унда замон руҳи, ижтимоий ҳаёт руҳи тарихан муҳрланган. иккинчисида эса, бундай руҳ йўқ, унда қувноқ кайфиятга йўғрилган чорлов мотиви устивор. ҳайқириб, бақириб-чақириб, шовқин солиб куйлаш барча чорламалар учун муштарак хусусиятдир. ўзбек болалар ўйинлари ташкил этилиш тартибига кўра, икки йўналишга эга: биринчи йўналишдаги ўйинларда болалар ўзаро икки рақиб тарафга бўлинмоқлари тақозо этилади, бу вазифани ўйин муқаддимаси сифатида чеклашмачоқлар воситаси ҳал қилади; иккинчи йўналишга мансуб ўйинларда эса, болалар рақиб томонларга бўлинмайди, балки ўйин фақат навбат (гал)да турувчини аниқлаш асосида ташкил этилади. навбатда турувчи эса ўйин муқаддимаси вазифасини бажарувчи санамалар воситасида аниқланади. чеклашмачоқлар. ўзбек болалари орасида шундай ўйинлар кўпки, аксарияти жиддий мусобақа характерига ва ички қонун-қоидаларга эга. болалар шу қонун-қоидаларга ғайриихтиёрий тарзда амал қиладилар ва бу жараёнда ички интизом, тартиблилик ва ўйнаш ҳуқуқи масъулиятини сезиш руҳида тарбияланадилар. бундай ички …

тда икки боланинг ўзаро яширинча келишуви – тил бириктириб ўзларига ясама “от қўйиш”лари асосида юзага келади. бу улар ва онабоши ўртасидаги савол-жавобнинг сирлилигини таъминлайди. чеклашмачоқлар аксаран онабошига мурожаат қилиш билан бошланади. · мати, мати, кими навбати? · меники. (онабошилардан бири): · тожи тилло хўрозни оласанми ё чала мулло товуқними? · тожи тилла хўрозни! · мен-тожи тилло хўроз. · ўт мен томонга. бундай чеклашмачоқлар мурожаат ва саволдан иборат бўлса-да, савол ҳал қилувчи аҳамиятга эга. саволлар тўлиқсиз гап шаклида бўлиб, ҳамиша икки қисмдан ташкил топади ва ўзаро сўроқ интонацияси асосида ё, ёки, ёхуд боғловчилари воситасида боғланади: · ҳўппоқни оласанми, ё сўпоқни? · тайлоқни оласанми, ё тойчоқни? мурожаат шунчаки онабошига қаратилган бўлмай, балки унинг ташқи кўркини тавсифлаш мотивига ҳам эга: · онабоши, онабоши, йигитларнинг қаламқоши. нима ейсан, не оласан? аталами? палов оши? бундай ҳолларда мурожаат ва саволни “нима ейсан?”, “не оласан?”, “кимни оласан?” сингари қўшимча саволлар ўзаро боғлайди, шу асосда саволнинг сўроқ оҳанги …

ни ритмик оҳангдорликдан холи ҳолда тасаввур этиш ярамайди. шу хусусиятига кўра санамаларнинг уч турини фарқлаб кўрсатиш мумкин: 1. воқеабанд санамалар. бу турга мансуб санамалар асосини санаш ритмига омухта сюжет ташкил этади. бундай сюжетлар мўъжазгина бўлиб, бир-бирига мантиқан боғланган икки-уч ҳаракатнигина ифодалайди. ҳаракатнинг мантиқан изчил тартиби санаш оҳангини юзага келтиради. кўпинча бирдан еттигача, бирдан ўн иккигача ва бирдан ўн олтигача бўлган рақамлар фаол қўлланади. бироқ бирдан иккигача, учгача, тўртгача.. еттигача ва ниҳоят, баъзан ўнгача тўлиқ саналса-да, қолган ҳолларда ритмик эҳтиёж ва қофия оҳангдошлиги талабига кўра сакраб ўн, ўн икки, ўн олти саноғи айтиб кетилаверилади: бир, икки.. айлана, айланага кир яна. анқов бўлма, эй ўртоқ, довинг келади яна. ёки: бир, икки,.. ўн,.. ўн икки, ўн икки деб ким айтди? ўн икки деб мен айтдим, ишонмасанг, санаб боқ: бирим – билак, икким – элак. учим – ичак, тўртим – терак. бешим – бешик олтим – олганим, еттим – етганим. саккизим – жонон қизим, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "болалар ўйин фольклори"

1664822965.doc болалар ўйин фольклори режа: 1. ҳаракатли ўйинлар тизими ва таснифи. 2. маънавий (сўз) ўйинларининг поэтик хусусиятлари 3. топишмоқларнинг жанрий хусусияти. 4. тез айтишларнинг этнопедагогик аҳамияти. таянч тушунчалар: соф ҳаракат, предмет, бир предметли, кўп предметли, аллитерация, чандиш, ҳукмлагич, гулдур-гуп, чорлама, санама, тарқалмачоқ, топишмоқ, тутал, чалғитма. болалар ўйинларининг хусусияти шундаки, уларда ўйинчи ҳам, томошабин ҳам – болаларнинг ўзлари ягона бир сиймода бирлашган ҳолда намоён бўлади. шу боис ҳар бир ўйин – ўзига хос бетакрор драматик асардай, ҳаётнинг қай бир парчаси, қай бир дарди, қай бир муаммосини акс эттирувчи саҳна асарига айланади, унинг муаллифи ҳам, саҳналаштирувчиси ҳам, ижрочиси ҳам, томошабини ҳам – тағин ўша болаларнинг ўзлари, ўзлари ....

Формат DOC, 133,0 КБ. Чтобы скачать "болалар ўйин фольклори", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: болалар ўйин фольклори DOC Бесплатная загрузка Telegram