tarjima tarixi da tarjima

PPTX 19 pages 4.3 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.3 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

tarjima tarixida tarjima maktablari faoliyati tarjima tarixida tarjima maktablari faoliyati tayyorladi: m. xamidova mavzu rejalari: 1. eng qadimgi davrdan xii asrgacha bo’lgan davr tarjimachiligi 2. o‘zbekistondagi tarjima maktablari eng qadimgi davrdan xii asrgacha bo’lgan davr tarjimachiligi ulug‘ mutafakkir olimlar forobiy, beruniy, ibn sino, mahmud koshg‘ariylarni qadimgi madaniyatimizni boyitishda katta xizmat qilgan birinchi tarjimonlarimiz ham deb hisoblaymiz. ular jahon faniga, matematika, astronomiya, falsafa, tabiiyot, tilshunoslik bilimlariga o‘zlarining munosib hissalarini qo‘shganlari kabi, tarjimachilik ishlarida ham katta xizmat qilganlar. o’z asarlarini arab tilida yozgan bu ulug‘ siymolar grek, hind, fors tillariga ham birmuncha asarlarni tarjima qilganlar. forobiy grek olimlarining asarlarini asl nusxasida o‘qib, ularning ko‘piga, masalan, aristotelning «metafizika», «fizika», «meteorologiya»siga va logika sohasidagi asarlariga, grek avtorlarining etika, psixologiya va tabiatshunoslik to‘g‘risidagi kitoblaridan ptolomey kabilarning asarlariga sharhlar yozdi. ayrim zarur kitoblarni grekchadan arab tiliga tarjima qildi». o’z davrining fan ahllari orasida forobiyga aristoteldan so‘nggi «al muallimus-soniy», ya’ni «ikkinchi muallim» degan juda yuksak baho berilgan …

2 / 19

maqsadlari menga ochildi. bundan juda xursand bo‘lib ketdim. forobiy aristotel kitobiga sharh yozar ekan, uning asarining nozik tomonlarini to‘g‘ri tarjima qilib bergan. yunon tilini yaxshi bilgan forobiy uning boyligini arab tilida ham namoyon qildi va shu bilan birga, arab tilida ham chuqur falsafiy asarlarni yaxshi tarjima etish mumkinligini ko‘rsatdi. arab tilini ona tiliday bilgan, yunon tilidan tarjima etgan ulug‘ olim forobiy fors tilida badiiy jihatdan yuksak falsafiy ruboiylar yozgan”. somoniylar davrida yashab ijod etgan abu ali ibn sino (980—1037) buxoroning afshana qishlog‘ida tug‘ildi. u yoshlik yillaridayoq arab tilini o‘rganib, o‘zining tibbiy, ilmiy kitoblarini asosan shu tilda yezdi, she’rlarini esa fors tilida ijod qildi. besh tomdan iborat «alqonun fi-t-tib» («tib qonunlari») nomli asari va tibbiyotga oid boshqa kitoblari olimni jahonga mashhur qildi. bu monumental asar yevropada xv asrda lotin tilida o‘n olti marta, xvi asrda esa yigirma martadan ko‘proq nashr etildi. «tib qonunlari» yevropaning boshqa tillariga ham tarjima etilgan. abu ali …

3 / 19

liga, o’rta asrlarning so’nggi davriga kelib deyarli barcha yevropa tillariga, jumladan, nemis, fransuz tillariga ham tarjima qilingan. asar to xvii asrgacha yevropa tabobatida asosiy qo’llanma sifatida foydalanilgan. abu ali ibn sinoning zamondoshi, u bilan birga ishlashgan buyuk olim abu rayhon beruniy (973—1048) xorazmda tug‘ilib, abu ali ibn sinodan 11 yildan keyin vafot etdi. beruniy davrida xorazmda madaniyat o‘sgan va u yerda sharqning mashhur olimlari to‘planib, ilmmadaniyatni yuksaltirishga o‘z hissalarini qo‘shgan bir joy edi. beruniyda favqulodda talant bor edi va u bu talantni yana ham o‘stirdi. yosh vaqtidanoq arab, fors tillarini mukammal o‘rganib olgan abu rayhon beruniy tez orada ko‘zga ko‘ringan olimlardan biri bo‘lib tanildi. u «o’tmish avlodlarining yodgorliklari» nomli asarini arab tilida yozdi. beruniy «hindiston» degan mashhur kitobini yozish uchun hind tilini o‘rganib oldi. beruniy o‘z kitobini arab tilida yozar ekan, hindcha yozilgan kitoblardan foydalandi, hind tilidan ko’pgina materiallarni tarjima qildi. o‘zining yuksak talanti, ajoyib iste’dodi bilan hammani qoyil qoldirgan, …

4 / 19

lantirish uchun u yigitlarga o'qigan matnlarni tahlil qilishni va tarjima qilishni maslahat berdi. shu nuqtai nazardan, u yunoncha matnlarni lotin tiliga tarjima qilishni, ularning lingvistik va notiqlik qobiliyatini rivojlantirishni o’rgata boshladi. tsitseron tarjima haqida birinchi bo'lib fikr bildirgan ikki kishi tsitseron va horatsi edi. tsitseron rim faylasufi va davlat arbobi boʻlib, yunon falsafiy asarlarini lotin tiliga tarjima qilgan. u asarlarni tarjima qilish usullari haqida fikr bildirgani uchun ham, uni tarjimaning ilk nazariyotchilaridan biri deb hisoblash mumkin. u tarjimalar asl nusxaning mohiyatini qamrab olishi kerak degan fikrda edi; shuning uchun "so'zma-so'z" tarjimasidan ko'ra "mazmun" tarjimagani ma’qul deb topgan. horatsi yana bir muhim shaxs buyuk rim shoiri horatsiydir. u, birinchi navbatda, “ars poetica” yoki "she'riyat san'ati" asari bilan mashhur bo'lib, unda she'riy kompozitsiya qoidalari haqida gapiradi. goratsi ham tarjimon bo'lgan. lekin tarjima uningcha, o‘z tili va adabiyotini boyitish vositasi edi. u ham, xuddi tsitseron singari, so'zlarning boshqa tilda aniq ko'rsatilishiga ishonmasdi. u …

5 / 19

sh gunoh deb hisoblashar edilar. muqaddas kitobning turli tillarga tarjimalari ham bu tillarning evolyutsiyasi va standartlashuviga yordam berdi. injilning dastlabki tarjimalaridan biri rim nasroniylik ta'siriga tushganda lotin tiliga qilingan. o‘sha qadimgi tarjimonlar kimlar bo‘lganini bugun biz bilmaymiz. milodiy 382 yilda papa damasus bu versiyalarni qayta ko'rib chiqishni katolik cherkovining avliyosi bo'lgan avliyo jeromga topshirdi. jerom lotincha versiyalarni qayta ko'rib chiqadi va yunon injilining qismlarini lotin tiliga tarjima qiladi. jeromning tahrirlari va uning tarjimalari injilning bir qismi bo'lib, keyinchalik vulgate nomi bilan mashhur bo'lib, katolik cherkovi tomonidan rasman qabul qilingani - lotin ilidagi injil hisoblanadi . rim davri tugagandan so'ng, angliya nortumbriya, mersiya, sharqiy angliya, vesseks kabi kichik qirolliklarga bo'lingan edi. injil tarjimalari ingliz tilining til sifatida rivojlanishiga yo'l ochishi kerak edi. xristianlik angliyaga rimliklar orqali kelgan. biroq, injil juda keyinroq, angliya o'zini oyoqqa tura oladigan xalq deb hisoblay boshlaganida tarjima qilingan. bu o'rta asrlarda sodir bo'lgan. ingliz tilidagi tarjima muqaddas …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarjima tarixi da tarjima"

tarjima tarixida tarjima maktablari faoliyati tarjima tarixida tarjima maktablari faoliyati tayyorladi: m. xamidova mavzu rejalari: 1. eng qadimgi davrdan xii asrgacha bo’lgan davr tarjimachiligi 2. o‘zbekistondagi tarjima maktablari eng qadimgi davrdan xii asrgacha bo’lgan davr tarjimachiligi ulug‘ mutafakkir olimlar forobiy, beruniy, ibn sino, mahmud koshg‘ariylarni qadimgi madaniyatimizni boyitishda katta xizmat qilgan birinchi tarjimonlarimiz ham deb hisoblaymiz. ular jahon faniga, matematika, astronomiya, falsafa, tabiiyot, tilshunoslik bilimlariga o‘zlarining munosib hissalarini qo‘shganlari kabi, tarjimachilik ishlarida ham katta xizmat qilganlar. o’z asarlarini arab tilida yozgan bu ulug‘ siymolar grek, hind, fors tillariga ham birmuncha asarlarni tarjima qilganlar. forobiy grek ol...

This file contains 19 pages in PPTX format (4.3 MB). To download "tarjima tarixi da tarjima", click the Telegram button on the left.

Tags: tarjima tarixi da tarjima PPTX 19 pages Free download Telegram