geometrik yasashlar.aksonometrik proyeksiyalar

PPTX 68 pages 13.1 MB Free download

68 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 13.1 MB

File type PPTX

Pages 68

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 68

слайд 1 geometrik yasashlar. aksonometrik proyeksiyalar geometrik yasashlar. turli xil chiziqlar chizish vii asrdan xv asrgacha o‘rta osiyoda fanning barcha sohalarida katta ilmiy yutuqlarga erishilgan. masalan, mashhur olim muhammad ibn muso al-xorazmiy (783–850) yunon olimi ptolemey tomonidan bayon qilingan ba’zi masalalarni aniq emasligini chizmalar orqali isbotlab bergan. u o‘z asarlarida turli mamlakatlar, dengiz va tog‘lar, katta daryo va ko‘llarning xaritalarini tasvirlagan. olimning chizgan xaritalaridan to‘rttasi bizgacha yetib kelgan. abu nasr forobiy (873–950) o‘zining geometrik yasashlarga doir asarida konstruktiv geometrik masalalarni yechishni bayon etgan. ayniqsa, o‘zgarmas pargàr yordamida geometrik masalalar yechishni chizmalar orqali batafsil bayon etgan. abu rayhon beruniy (973–1048) shar ichida besh xil muntazam ko‘pyoqliklar yasash mumkinligini chizmalar orqali isbotlab bergan. bularnoriy – to‘rtyoqlik (tetraedr), orziy – oltiyoqlik (geksaedr), havoiy – sakkizyoqlik (oktaedr), falakiy – o‘nikkiyoqlik (dodekaedr), moiy – yigirmayoqlik (ikosaedr) lardir (1.1-chizma). o‘rta osiyoda chizmachilikning muqarrarligini abu rayhon beruniyning „jismlar ko‘lami fazoda uch tomonga: birinchisi uzunlik, ikkinchisi kenglik, uchinchisi …

2 / 68

o), pargàr yoki suvu (sirkul) dan foydalanganlar. chizmalarga handasa (geometriya), tarh (plan), tarz (fasad), reja jadvali (proyeksiya yoki chizma) degan nomlar berilgan. demak, o‘rta osiyoda chizmachilik o‘ziga xos handasa fani bilan birga rivojlangan. qadimgi chizmalarning juda oz qismigina bizgacha saqlanib qolgan. buning asosiy sababi qurilgan saroy, istehkom, masjid va madrasalar aynan qayta qurilmasligi uchun chizmalar yoqib tashlangan fransuz olimi va davlat arbobi gospar monj (1746–1818) o‘z davrigacha chizmachilikka oid bo‘lgan barcha bilimlarni umumlashtirib, 1799-yilda „chizma geometriya“ kitobini bosmadan chiqardi. shundan beri chizma geometriya monj metodi deb ham yuritiladi. monj kitobida chizmachilik grammatikasi – chizma geometriya atroflicha bayon qilingan. bu davrda chizma geometriyaning mohiyati juda katta bo‘lib, monjning o‘zi „ñhizma dunyodagi texnika bilan shug‘ullanadigan barcha millatlar uchun tushunarli til, ya’ni texniklar tilidir“, degan edi. demak, chizmalarni to‘g‘ri chizish usullari, shuningdek, chizmachilik xo‘jaligining barcha sohasini to‘g‘ri tashkil qilish haqidagi fan chizmachilik deyiladi. xalq xo‘jaligining turli tarmoqlarida foydalaniladigan chizmalar har xil nom bilan …

3 / 68

ni o‘z ichiga olgan bo‘lib, narsa va har xil egri chiziqlar majmuasining chizmasi bitta proyeksiyada bajariladi. gorizontal chiziqlar o‘tkazish. gorizontal to‘g‘ri chiziqlar hamma vaqt gorizont (ufq) chizig‘iga parallel olinadi. shuning uchun ham gorizontal chiziq chizmada chizma qog‘ozining yotiq tomoniga parallel o‘tkaziladi. gorizontal chiziqlar chapdan o‘ngga qarab chiziladi. o‘zaro parallel gorizontal chiziqlar chizishning eng qulay usuli ikkita uchburchaklik yoki chizg‘ich va uchburchaklik yordamida chizishdir (6.1-chizma). ikkita uchburchaklik yordamida parallel chiziqlar chizilganda ularning bittasi yo‘naltiruvchi qilib olinadi, u qo‘zg‘alib ketmasligi uchun uni chap qo‘l bilan bosib turiladi. ikkinchisi yo‘naltiruvchi uchburchaklik qirrasiga surib chiziladi. vertikal chiziqlar chizish. vertikal chiziqlar gorizont (ufq) chizig‘iga perpendikular o‘tkaziladi. yerda tik turgan narsalar, odatda, vertikal turgan narsalar deyiladi. shunga ko‘ra, bunday chiziqlar vertikal chiziqlar deb ataladi. chizmada vertikal chiziqlar chizma qog‘ozining tik yon tomonlariga parallel yoki gorizontal chiziqlarga perpendikular qilib o‘tkaziladi. vertikal chiziqlar pastdan yuqoriga qarab chiziladi. vertikal parallel chiziqlar chizishning eng qulay usuli chizg‘ich va uchburchaklikdan yoki …

4 / 68

a va b nuqtalardan yoylar chiziladi va ularga urinma o‘tkaziladi (6.4-chizma, a). yoki a va b nuqtalardan to‘g‘ri chiziq kesmasiga 90° burchakda ingichka chiziq chiziladi va ularga 30 mm o‘lcham qo‘yiladi. so‘ngra hosil bo‘lgan 1- va 2- nuqtalar o‘zaro tutashtiriladi (6.4-chizma, b). o‘zaro perpendikular chiziqlar chizish. ikkita chiziq bir-biriga nisbatan 90° burchak hosil qilib joylashsa, ularni o‘zaro perpendikular chiziqlar deyiladi. bunday chiziqlarni aniq chizish uchun oldin gorizontal yoki vertikal, yoki ixtiyoriy vaziyatdagi qiya chiziq chizib olinadi. gorizontal chiziqqa o nuqtasi orqali unga perpendikular chiziq o‘tkazish uchun uchburchaklikning 90° li burchagi to‘g‘ri chiziqqa o nuqtadan 6.5-chizma, a da ko‘rsatilgandek chiziladi. chizg‘ich yoki uchburchaklik yordamida gorizontal chiziqdan parallel surilib, ikkinchi uchburchaklikning yon qirrasi o nuqtaga 6.5-chizma, b dagidek qo‘yib chiziladi. yoki sirkul yordamida o nuqtadan ikkala tomonga bir xil radiusda yoylar chizilib, to‘g‘ri chiziq bilan kesishgan nuqtalar 1 va 2 dan o1 yoki o2 dan kattaroq bir xil yoylar chiziladi. yoylarning o‘zaro …

5 / 68

x bilan, h va w larning o‘zaro kesishish chizig‘i у bilan, v va w laming o‘zaro kesishish chizig‘i z bilan belgilanadi. x, y, z laming boshi, ya’ni ularning o‘zaro kesishish nuqtasi о bilan belgilanadi. ox, oy, oz lar koordinata о ‘qlari, о koordinata boshi deyiladi. birinchi oktant misolida epyur hosil qilamiz. nuqtani bitta, ikkita va uchta tekislikka proyeksiyalash. fazodagi a nuqta orqali h tekislikga perpendikular nur (yordamchi chiziq) o‘tkazilsa, a nuqtaning h tekislikdagi proyeksiyasi a' hosil bo‘ladi (14.3-chizma, a). nuqtani proyeksiyasi h tekislikga perpendikular qilib tekisligi o‘tkazilib, unga ham a nuqdan реrpendikular nur o‘tkazilsa, u bilan kesishib, a nuqtaning v tekislikdagi proyeksiyasi a" nuqni hosil qiladi (14.3-chizma,b nuqtani proyeksiyasi h va v tekisliklarga perpendikular qilib w tekislik o‘tkazilsa, birinchi oktant hosil bo‘ladi. bu yerda ham a dan w ga perpendikular nur o‘tkazilsa, a ning w dagi a'" proyeksiyasi aniqlanadi (14.3-chizma, d). nuqtani proyeksiyasi h — gorizontal proyeksiyalar tekisligi; v — …

Want to read more?

Download all 68 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geometrik yasashlar.aksonometrik proyeksiyalar"

слайд 1 geometrik yasashlar. aksonometrik proyeksiyalar geometrik yasashlar. turli xil chiziqlar chizish vii asrdan xv asrgacha o‘rta osiyoda fanning barcha sohalarida katta ilmiy yutuqlarga erishilgan. masalan, mashhur olim muhammad ibn muso al-xorazmiy (783–850) yunon olimi ptolemey tomonidan bayon qilingan ba’zi masalalarni aniq emasligini chizmalar orqali isbotlab bergan. u o‘z asarlarida turli mamlakatlar, dengiz va tog‘lar, katta daryo va ko‘llarning xaritalarini tasvirlagan. olimning chizgan xaritalaridan to‘rttasi bizgacha yetib kelgan. abu nasr forobiy (873–950) o‘zining geometrik yasashlarga doir asarida konstruktiv geometrik masalalarni yechishni bayon etgan. ayniqsa, o‘zgarmas pargàr yordamida geometrik masalalar yechishni chizmalar orqali batafsil bayon etgan. abu rayhon berun...

This file contains 68 pages in PPTX format (13.1 MB). To download "geometrik yasashlar.aksonometrik proyeksiyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: geometrik yasashlar.aksonometri… PPTX 68 pages Free download Telegram