buddaviylik dinining tarixi va asosiy gʼoyalar

PDF 14 pages 461.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 461.0 KB

File type PDF

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

3-mavzu. buddizm dini tarixi va asosiy g`oayalari reja: 1. buddaviylikning jahon dini sifatidagi maqomi. buddaviylikning paydo bo‘lish tarixi va uning asoschisi. 2. tripitaka buddaviylikning muqaddas manbasi. buddabiylik talimotlarida olam va inson haqidagi g’oyalar. 3. buddaviylikdagi oqimlar: maxayana, nixayana, lamaizm va dzen buddizm. 4. modern buddaviylikning o`ziga xos xususiyatlari. 5. buddaviylikning markaziy osiyoga kirib kelishi. tayanch atamalar: buddaviylik, anʼanaviy buddaviylik, tripitaka, dzen buddaviylik, chan buddizmi, modern buddaviylik, globall buddaviylik. 1. buddaviylikning jahon dini sifatidagi maqomi. buddaviylikning paydo bo‘lish tarixi va uning asoschisi. millat va hudud tanlamaydigan dinlar jahon dinlari deyiladi. dunyo miqyosida tarqalgan buddaviylik miloddan avvalgi vi–v asrlarda shimoliy hindistonda vujudga keldi. bu davrga kelib koʼp xudolikka asoslangan vedachilik, braxmanlik, jaynizm yangi ijtimoiy sharoitga javob bera olmay qolgan edi. buddaning boʼysunish va itoatkorlik, azob–uqubatlardan qutulishning asosiy yoʼli, aql farmoniga boʼysunish orqali inson oliy saodatga erishishi mumkinligi haqidagi gʼoyalari oʼsha davr ijtimoiy–siyosiy va maʼnaviy hayotini yorqin aks ettirar edi. budda haqidagi afsona. …

2 / 14

botgan darveshni ko‘rdi. bu to‘rt uchrashuv kamchilik ko‘rmay o‘sgan shahzodaning dunyoqarashini butunlay o‘zgartirib yubordi. shahzoda hayotda baxtsizlik, kasallik, o‘lim borligini va dunyoda mashaqqatlar hukmron ekanini bildi. gautama o‘z ota uyidan g‘am-g‘ussaga to‘la holda chiqib ketdi. sochini oldirib, dag‘al kiyimlarni ustiga kiydi, yoshligida o‘tgan beg‘am, betashvish hayotidagi gunohlarini yuvish va buyuk haqiqatni anglash maqsadida o‘zini mashaqqat va riyozatga solib, dunyoni keza boshladi. shunday qilib 7 yil o‘tib ketdi. kunlardan birida gautama odatiga ko‘ra bodxi (ong) daraxti tagida o‘tirib chuqur fikr yuritar ekan, birdan “ongi ochildi” – hayot g‘ildiragining siri va ichki sabablarini tushunib yetdi, to‘rt muqaddas haqiqatni angladi: dunyoni g‘am-qayg‘u boshqaradi; uning sababchisi xohish va istaklarga to‘la hayotning o‘zidir; g‘am-qayg‘ulardan nirvanaga chuqur berilish bilangina qutulish mumkin; haqiqatni tushunib yetgan kishini kulfatlardan qutulib, nirvanaga erishishga olib boradigan yo‘l, uslub mavjud. gautama ushbu to‘rt muqaddas haqiqatni anglab, nurlangan buddaga aylandi. buddizm ta’limoti. buddizm - bu hayot charxpalagi, uzluksiz qayta tug‘ilishlar sikli xaqidagi ta’limotdir. …

3 / 14

dda diniga ko‘ra, har qanday inson bodxisatva bo‘lishi mumkin. muayyan talablarga rioya etgan kishi natijada budda bo‘lishi mumkin. buddizm sharqdagi eng yirik din hisoblanadi. budda dinining muvaffaqiyatga erishishiga sabab undagi insonlarning tengligi g‘oyasi, monarxning adolat bilan boshqarishi, sabrlilik, axloqning muqaddaslashtirilishi bo‘ldi. 2. tripitaka buddaviylikning muqaddas manbasi. buddabiylik talimotlarida olam va inson haqidagi g’oyalar. buddaviylikning muqaddas manbasi «tripitaka» (sanskritcha «uch savat donolik») uchta katta bo‘limdan iborat. birinchi bo‘lim – «vinaya-pitaka» (sanskritcha – «axloqiy me’yorlar kitobi») buddaviylar jamoasi «sangxa» tarkibiga kirish tartibi, rohiblarning xulq- atvori hamda diniy ko‘rsatmalarga rioya qilish qonun-qoidalari va unga amal qilinmagan taqdirda beriladigan jazolar tavsifini o‘z ichiga oladi. ikkinchi bo‘lim – «sutta-pitaka» (sanskritcha – «duolar kitobi») hajm jihatdan eng kattasi hisoblanadi. unda, asosan, «to‘rt asl haqiqat» haqida so‘z yuritiladi.budda ta’limoti shogirdlari tilidan masal, suhbat, nasihat, afsona, hikmatli so‘z, dostonlar shaklida bayon etilgan. shuningdek, ushbu bo‘limda budda jamoasi («sangxa»)ning tuzilishi va uning shogirdlariga oid ma’lumotlar ham keltiriladi. 1 nirvana …

4 / 14

matnlar yo‘qolib ketgani uchun faqat tibet, xitoy va yapon tillariga tarjima qilingan namunalari saqlanib qolgan. mazmunan «veda» (sanskritcha – muqaddas bilim) va brahmanlik falsafiy qarashlaridan xoli bo‘lgan buddaviylik manbalari, o‘zining ommabop uslubdagi talqini bilan oddiy xalqqa tushunarli bo‘lgan. masalan, «maxayana» aynan shu xususiyati tufayli buddaviylikni janubiy va janubi-sharqiy osiyoga yoyilishini ta’minlay olgan. rivoyatlarga ko’ra, siddharta uch savat ta’limot qoldirgan. bular: 1) vinayaptika (ahloqiy normalar); 2) suttapitaka (duolar); 3) abxidxarmapitaka (diniy-falsafiy masalalar bayoni)lardir. buddaviylik ta’limoti mohiyatan barcha jonli narsalarga muhabbat bilan qarashni, aql farmoniga bo’ysunishni targ’ib qiladi. hozirgi buddaviylar ham, ularning ko’z oldida biron-bir kishi biron-bir jonivorni o’ldirsa yoki birorta katta daraxtni kesib tashlasa, qattiq g’azablanishadi. budda xudo-halloqning mavjudligini hamda vedalar dinini inkor etadi. u ko’pxudolikka, ularga har xil qurbonliklar qilish kabi ortiqcha keraksiz serdahmaza marosimlarga ham qarshi bo’lgan. budda azob-uqubatlar mutlaqo tugamaydigan narsa, borliqning barcha ko’rinishlarini, mohiyatini, har qanday hayotni turgan bitgani azob-uqubat deb hisoblaydi. jannat to’g’risidagi ta’limoti oddiy dindorlar …

5 / 14

ukmdori. buddaviylikning barcha aqidalarini qabul qilgan lamaizmda inson faqat lamalar yordamida najot topadi, gunohlardan poklanadi, lamalarsiz oddiy bandalar jannatga tushib nirvanaga yetishish u yoqda tursin, shunchaki bu dunyoga qayta kelishda ham hech narsaga erisha olmaydilar. 3. buddaviylikdagi oqimlar: maxayana, nixayana, lamaizm va dzen buddizm. buddizm (budda nomidan olingan), buddaviylik - jahonda keng tarqalgan dinlardan biri (xristianlik va islom dini bilan birga). unga eʼtiqod qiluvchilar taxminan 500 mln.dan ortiq. miloddan avvalgi 6-5-asrlarda hindistonda paydo boʻlgan. markaziy osiyo, jan-sharqiy osiyo mamlakatlarida va uzoq sharqda tarqalgan. hozirgi kunda buddaviylik shri lanka, myanma (birma), tailand, laos, kambodja, vyetnam, tibet, butan va yaponiya kabi davlatlarning asosiy dinidir. buddaviylik muayyan tarixiy davrlarda xitoy, hindiston, koreya va indoneziyada, deyarli butun osiyo xalqlari, yaʼni jahonning salkam 2/3 qismi aholisi maʼnaviy qadriyatlariga juda katta taʼsir koʻrsatgan. buddaviylikda 2 asosiy yoʻnalish mavjud: xinayana va maxayana. keyingisi juda koʻp sekta va mazhablarga boʻlinadi. boshqa dinlardan farqli ravishda buddaviylikda hech bir oʻzgarmas …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining tarixi va asosiy gʼoyalar"

3-mavzu. buddizm dini tarixi va asosiy g`oayalari reja: 1. buddaviylikning jahon dini sifatidagi maqomi. buddaviylikning paydo bo‘lish tarixi va uning asoschisi. 2. tripitaka buddaviylikning muqaddas manbasi. buddabiylik talimotlarida olam va inson haqidagi g’oyalar. 3. buddaviylikdagi oqimlar: maxayana, nixayana, lamaizm va dzen buddizm. 4. modern buddaviylikning o`ziga xos xususiyatlari. 5. buddaviylikning markaziy osiyoga kirib kelishi. tayanch atamalar: buddaviylik, anʼanaviy buddaviylik, tripitaka, dzen buddaviylik, chan buddizmi, modern buddaviylik, globall buddaviylik. 1. buddaviylikning jahon dini sifatidagi maqomi. buddaviylikning paydo bo‘lish tarixi va uning asoschisi. millat va hudud tanlamaydigan dinlar jahon dinlari deyiladi. dunyo miqyosida tarqalgan buddaviylik miloddan avv...

This file contains 14 pages in PDF format (461.0 KB). To download "buddaviylik dinining tarixi va asosiy gʼoyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining tarixi va … PDF 14 pages Free download Telegram