o'zbek tilini o'qitish asoslari

PDF 12 стр. 313,2 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 313,2 КБ

Тип файла PDF

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

samarqand davlat chet tillari universiteti sharq tillari fakulteti samarqand davlat chet tillari universiteti fakultet : sharq tillari yo’nalish : filologiya va tillarni o’qitish - yapon tili 1-bosqich talabasi 2405 - guruh o‘zbek tili lug‘at boyligi – so‘zlarning bir va ko‘p ma’noliligi;so‘zlarning shakldoshligi (omonimiya), ma’nodoshligi (sinonimiya), zid ma’noliligi (antonimiya), talaffuzda o‘xshash bo‘lib qolish(paronimiya) xususiyatlari; - o‘zbek tili uslubshunosligi, o‘gzaki so‘zlashuv uslubi, ommabop uslub, rasmiy-ish qog‘ozlari uslubi, badiiy uslub, ilmiy uslublarning o‘ziga xos jihatlarini farqlashi hamda o‘z nutqida qo‘llay bilishi. mavzu : grammatika “o‘zbek tili amaliy grammatikasini o‘rganish jarayonida quyidagilar haqida ma’lum tushuncha va tasavvurlarga ega bo‘lish lozim : “lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida”gi qonun, uning hayotga tatbiq etilishi, yangi alifbo tarkibi va tartibi, kirill yozuvi asosidagi alifbo bilan mushtarak va farqli tomonlari; kirill yozuvi asosidagi va yangi alifboga asoslangan imlo qoidalari, ularning umumiy va farqli jihatlari; grammatikaning boshqa fanlar bilan bog’liqligi o‘zbek tili lug‘at boyligi – so‘zlarning bir …

2 / 12

abalar bu fan orqali o‘zbek tilining boy leksik imkoniyatlaridan kengroq foydalanish, terminlarni tanlash, terminlar yaratish, boy tarixi, madaniyatidan xabardor bo‘libgina qolmasdan, ulardan unumli foydalanishni ham o‘rganadilar. ma’lumotlar grammatika (qadimgi yunoncha: γραμματική - grammatike, γράμμα - gramma soʻzidan — harf, yozish) — tilshunoslikning tilning grammatik tuzilishini, yaʼni soʻzlarning shaklga ega boʻlish qonuniyatlarini, shuningdek, soʻz birikmalari va gaplarni tuzish qonuniyatlarini oʻrganadigan boʻlimi. grammatika 2 qismdan — morfologiya va sintaksisdan iborat. morfologiyada soʻzning grammatik turkumlari va morfologik kategoriyalar, soʻz shakllari, sintaksisda esa soʻz shakllarining gap tarkibida oʻzaro birikish yoʻllari, gap va uning kategoriyalari, gapning tuzilish turlari bayon qilinadi. demak, grammatikada soʻz shakli, grammatik maʼno, grammatik shakl, grammatik kategoriya, gap va uning kategoriyalari haqidagi tushunchalar markaziy oʻrinni egallaydi. tilda oʻzining doimiy ifodalovchisiga ega boʻlgan, soʻz shakli va gapga xos umumlashgan maʼno grammatik maʼno sanaladi. maʼlum grammatik maʼnoni ifodalash uchun xizmat qiladigan moddiy vosita grammatik shakl hisoblanadi. grammatik shakllarni grammatik kategoriyani tashkil etgan unsurlar deyish …

3 / 12

mlari uchun grammema atamasidan foydalanmoqdalar. grammatik birliklarni grammatik kategoriyalarga birlashtirishda shu kategoriyaga xos umumlashgan maʼno asos boʻlib xizmat qiladi. kategoriyaga xos bu umumlashgan maʼno mazkur kategoriyaga birlashgan har bir grammemada takrorlanadi. shu bilan birgalikda kategoriya doirasidagi har bir grammemaning boshqasidan farq qiladigan maʼnosi ham mavjud. ana shu maʼnolar kategoriya unsurlarining oʻzaro zidlanishida asos boʻlib xizmat qiladi. shunday qilib, kategoriya maʼnosi bilan kategoriya tarkibidagi grammema maʼnosi oʻrtasida tur-jins munosabati mavjud. ma’lumotlar grammatika maʼlum til qurilishini qanday oʻrganishiga koʻra, amaliy grammatika va nazariy grammatikaga boʻlinadi. amaliy grammatika muayyan bir tilda gapning toʻgʻri qurilishi uchun zarur boʻlgan grammatik qoidalarni tavsiflaydi. u oʻz navbatida, 2 turga boʻlinadi: tavsifiy hamda meʼyoriy grammatika tavsifiy grammatika til grammatik qurilishini tavsiflash, bayon qilish bilan cheklanadi. meʼyoriy grammatika esa til faktlarining til meʼyoriga munosabatini, maʼlum bir lisoniy birlik yoki qurilmaning toʻgʻri yoki notoʻgʻri qoʻllanganini oʻrganadi. amaliy grammatikadan farqli ravishda, nazariy grammatika til qurilishini tavsiflash bilan birga, til qurilishidagi birliklarning …

4 / 12

lashi haqida gap boradi. yuqoridagi usulda grammatik birliklarni oʻrganish nofaol grammatika sanaladi. aksincha, mazmundan shaklga tamoyili bilan ish koʻruvchi grammatika faol grammatika hisoblanadi. faol grammatikada u yoki bu mazmun qanday yoʻllar bilan moddiylashishi mumkinligi aniqlanadi. xuddi shu yoʻnalish bilan bogʻliq ravishda grammatika mazmuniy (mental), shakliy (formal) va vazifaviy (funksional) grammatikalarga boʻlinadi. mazmuniy grammatika mazmundan shaklga tamoyiliga amal qiladi. obyektiv borliqning ongda aks etishi va ongda aks etgan obyektiv olam unsurlari umumlashgan obrazlarning tilda qanday oʻz ifodasini topishini mazmuniy grammatika oʻrganadi. shakliy grammatika esa semasiologik tamoyil, shakldan mazmunga tamoyili asosida ish koʻradi. grammatik kategoriyalarni tasnif qilishda shakl ustuvorlik qiladi. bu yo’nalishda grammatik shakllarni oʻrganish jarayonida nolisoniy (ekstralingvistik) omillarning eʼtiborga olinishi shart emasligi taʼkidlanadi. funksional grammatikada asosiy eʼtibor grammatik shakl va grammatik kategoriyalarning vazifasiga qaratiladi. bunday grammatikalarda lisoniy birlikning 3 tomoni: mazmun, shakl, vazifa (funksiya) dialektik birlikda olinadi. grammatika tarixi grammatika muammolari dastlab qadimda hindistonda (tilshunos paninining grammatikaga oid traktatida, miloddan avvalgi …

5 / 12

u jarayon 19-asrning 2-yarmidan boshlangan. dastlab rus turkshunosi m. a. terentyev "turk, fors, qirgʻiz (qozoq) va oʻzbek tillarining grammatikasi" (1875) kitobini yozib, sanktpeterburgda nashr ettirgan. bu kitob mahalliy tilni oʻrganmoqchi boʻlgan rusiyzabon kishilarga moʻljallangan edi. oʻzbek tilining izchil ilmiy grammatikasini yaratishni 20-asrning 20-yillarida fitrat, gʻozi yunus, shorasul zunnun va boshqalar boshlab berdilar. keyinchalik bu sohada a.gʻulomov, gʻ.abdurahmonov, a.hojiyev, sh.rahmatullayev, sh.shoabdurahmonov, s.usmonov, b.oʻrinboyev va boshqa tilshunos olimlar katta ishlarni amalga oshirdilar. grammatikada vositalari grammatik ma'noni ifodalash vositalari 1. affiksatsiya. bunda grammatik ma’no shakl yasovchi affikslarni qo`shish bilan ifodalanadi: maktablar, maktabga, oddiyroq, ishlandi. 2. yordamchi so`zlar. mustaqil ma’noli so`zlar yordamchi so`zlar orqali grammatik ma’noga ega bo`lishi mumkin: daraxt mevasi bilan ko`rkam, odam - mehnati bilan. (maqol) 3. takrorlash. dasta-dasta gul, xirmon-xirmon paxta kabi. bunda dasta, xirmon so`zlarini takrorlash bilan ko`plik, mo`llik ma’nosi ifodalangan. 4. suppletivizm. bu - o`zaro bog`langan, ma’lum bir tizimni tashkil qilgan grammatik ma’nolarni ifodalash uchun alohida-alohida so`zdan foydalanish usuli. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o'zbek tilini o'qitish asoslari"

samarqand davlat chet tillari universiteti sharq tillari fakulteti samarqand davlat chet tillari universiteti fakultet : sharq tillari yo’nalish : filologiya va tillarni o’qitish - yapon tili 1-bosqich talabasi 2405 - guruh o‘zbek tili lug‘at boyligi – so‘zlarning bir va ko‘p ma’noliligi;so‘zlarning shakldoshligi (omonimiya), ma’nodoshligi (sinonimiya), zid ma’noliligi (antonimiya), talaffuzda o‘xshash bo‘lib qolish(paronimiya) xususiyatlari; - o‘zbek tili uslubshunosligi, o‘gzaki so‘zlashuv uslubi, ommabop uslub, rasmiy-ish qog‘ozlari uslubi, badiiy uslub, ilmiy uslublarning o‘ziga xos jihatlarini farqlashi hamda o‘z nutqida qo‘llay bilishi. mavzu : grammatika “o‘zbek tili amaliy grammatikasini o‘rganish jarayonida quyidagilar haqida ma’lum tushuncha va tasavvurlarga ega bo‘lish lozim : “...

Этот файл содержит 12 стр. в формате PDF (313,2 КБ). Чтобы скачать "o'zbek tilini o'qitish asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o'zbek tilini o'qitish asoslari PDF 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram