markaziy proyeksiyalashda soya bajarish nazariyasi

PDF 16 pages 1.1 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PDF

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

m29: markaziy proyeksiyalashda soyalar yasash nazariyasi o’quv mashg’ulotining maqsadi: markaziy proyeksiyalashda yorug`-soya bajarish. sun’iy va tabiiy yoritishda yorug`-soya bajarish. tabiiy yorug‘lik manbai. quyoshning asosiy vaziyatlari haqidagi materiallarni talabalarga o‘rgatish. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar - yorug‘va soya deganda nimani tushunasiz? - tabiiy va sun’iy yoritish manbalari to‘g‘risida ma’lumotlar bering. - tabiatni yoki geometrik jismlarning yorug‘ va soyasining perspektiv tasvirini qurishning qanday amaliy ahamiyati mavjud? vizual materiallar 1-savol. markaziy proyeksiyalashda soya bajarish. sun’iy yoritishda soya bajarish. buyum tuzilishi, hajmi to‘g‘risidagi ma’lumotlarning aniq bo‘lishi uning qanday darajada yoritilganligiga bog‘liq bo‘ladi. agar faqat yorug‘lik bo‘lib soya bo‘lmasa yoki faqat zulmat (qorong‘ilik) bo‘lib yorug‘lik bo‘lmasa, oddiy ko‘z orqali hech bir narsani ko‘ra olish va tasavvur qilish mumkin bo‘lmasdi. tasviriy san’atda rassomlar yorug‘likning tushish yo‘nalishi va yorug‘lik kuchiga katta ahamiyat beradilar. masalan, jahldor kishi rasmini chizayotganda yorug‘lik nuri jag‘ ostidan yo‘naltirilsa, asardan ko‘zlangan ruhiy holat samarali ochib berilgan bo‘ladi. …

2 / 16

shu chiziqning yorug‘lik yo‘nalishi bo‘yicha biror tekislik yoki sirtdagi proyeksiyasi buyumning tushuvchi soyasi hisoblanadi. shuning uchun buyumning tushgan soyasini aniqlashdan oldin uning shaxsiy soyasini yasash kerak. buyumning o‘z sirtidagi soyasi uning atrofidagi narsalardan qaytgan nurlar ta’sirida kuchsizlanadi. shu sababli buyumning tushgan soyasi uning shaxsiy soyasidan to‘qroq bo‘ladi. bundan tashqari yorug‘lik nuri jism sirtiga nisbatan turli burchak ostida bo‘ladi. shuning uchun jism sirtining turli qismlari yorug‘lik quvvatini turli miqdorda qabul qiladi. natijada aylanish sirtlarida yoritilgan va soya qismlari orasida keskin chegara chiziq bo‘lmaydi. yorug‘lik nuri va sirt normali orasidagi o‘lchangan burchak nurning sirt bilan hosil qilgan burchagi hisoblanadi. soyaning bir qator fizik xususiyatlaridan, yuqorida ta’kidlangandek, rassomlar keng foydalanadilar (29.1-rasm, a). markaziy va parallel proyeksiyalarda soya sof geometrik nuqtayi nazardan bajariladi (havoiy perspektivadan tashqari). soyaning fizik xususiyatlari hisobga olinmaydi (29.1-rasm, b). 29.1- rasm soya yasashda asosan ikkita yoritish manbayidan foydalaniladi. sun’iy (markaziy) yoritish manbayi. sun’iy yoritishda yorug‘lik manbalari (elektr lampochkasi, sham, fonar …

3 / 16

rish uchun yorug‘lik manbayi va uning soya tushuvchi tekislik yoki sirtlardagi proyeksiyalari berilishi kerak. 29.3-rasm, a da perspektiva apparati va narsalar tekisligiga tik bo‘lgan hamda b nuqtasi unda yotgan ab kesma berilgan. s sun’iy yoritish manbayidan taralayotgan nurlar ab kesmaning h dagi bah soyasini hosil qiladi. b nuqta narsa tekisligida yotganligi uchun uning soyasi o‘zi bilan ustma-ust tushadi. buning uchun ab kesma orqali nurlar tekisligi o‘tkaziladi va u narsalar tekisligi bilan kesishib, ab kesmaning h dagi soyasini beradi. demak, s yorug‘lik manbayini a nuqta bilan, uning h dagi s' proyeksiyasini esa b nuqta bilan tutashtirib, yorug‘lik tekisligi o‘tkaziladi. sa va s1b chiziqlar o‘zaro kesishib, a nuqtaning narsalar tekisligidagi ah soyasini beradi. bu jarayonni perspektivada bajarish uchun ab kesma va ss' larning kartinadagi perspektiv tasvirlari quriladi. so‘ngra s nuqta ak bilan, s1 esa bk bilan tutashtiriladi va ularning kesishgan nuqtasi akh belgilanadi. bkakh chiziq akbk kesmaning soyasi bo‘ladi. 29.3-rasm, b da …

4 / 16

vertikal tekislikdagi tc soyasi aniqlanadi. 3 va 4 nuqtalar tc bilan tutashtirilib konusning abce dagi soyasi hosil qilinadi. konusning shaxsiy soyasi 1t va t2 chiziqlar bilan chegaralanadi. agar to‘g‘ri chiziq kesmasi h dan ma’lum balandlikda bo‘lsa, undan tushayotgan soyani bajarishda h dagi proyeksiyasi a'b' aniqlab olinishi zarur (29.5-rasm, a) . shundan so‘ng s' dan a'b' nuqta orqali o‘tuvchi yorug‘lik nurining h dagi proyeksiyasi o‘tkaziladi. s yorug‘lik manbayi a va b lar bilan tutashtiriladi hamda ularning s'a' chiziq bilan kesishgan ah va bh nuqtalari aniqlanadi. berilgan kesmaning h ga tushayotgan soyasi ahbh hisoblanadi. narsalardan tushuvchi soyalar yo‘nalishi yorug‘lik manbayining asosi narsaga nisbatan qanday joylashganligiga bog‘liq (29.5-rasm, b) . masalan, s'b chiziq ufq chizig‘iga parallel tasvirlanadi. bu yerda yoritish manbayi va narsa frontal tekislikda joylashgan bo‘ladi. s'1b vaziyatda yorug‘lik manbayi kuzatuvchining orqa tomonida, s'2b holatda esa yorug‘lik manbayi kuzatuvchining old tomonida joylashgan bo‘ladi. tekis shakldan tushayotgan soya to‘g‘ri chiziq kesmasidan tushayotgan soya …

5 / 16

linadi (7-rasm). 29.7- rasm 2-savol. tabiiy yorug‘lik manbai quyoshning asosiy vaziyatlari. tabiiy (parallel) yoritish manbayi. tabiiy yoritish manbayi sifatida bizdan juda uzoqda (shartli - cheksiz uzoqlikda) joylashgan quyosh va oy qabul qilingan. ulardan taralayotgan yorug‘lik nurlari o‘zaro parallel deb hisoblanadi va bunday yoritishga parallel yoritish deyiladi. parallel yoritishda yorug‘lik nurlari buyum sirtiga urinib, prizma yoki silindr sirtini hosil qiladi. quyoshning perspektivasini s va uning asosi perspektivasini s' deb qabul qilaylik. quyosh perspektivasi s ufq chizig‘idan yuqorida yoki pastda va uning asosi s' perspektivasi hamma vaqt ufq chizig‘ida joylashadi. faqat quyosh chiqayotganda va botayotganda s va s' lar gorizont chizig‘ida ustma-ust bo‘lib qoladi. 29.8-rasm, a da perspektivaning geometrik apparati, s yorug‘lik yo‘nalishi va narsa tekisligiga perpendikular o‘rnatilgan ab kesma berilgan. a nuqtaning narsa tekisligidagi soyasini yasash uchun ab kesma orqali nurlar tekisligi o‘tkazib, uning narsa tekisligi bilan kesishgan chizig‘i yasaladi. bu chiziq b nuqtadan o‘tib, s yorug‘lik manbayining h dagi s' …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy proyeksiyalashda soya bajarish nazariyasi"

m29: markaziy proyeksiyalashda soyalar yasash nazariyasi o’quv mashg’ulotining maqsadi: markaziy proyeksiyalashda yorug`-soya bajarish. sun’iy va tabiiy yoritishda yorug`-soya bajarish. tabiiy yorug‘lik manbai. quyoshning asosiy vaziyatlari haqidagi materiallarni talabalarga o‘rgatish. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar - yorug‘va soya deganda nimani tushunasiz? - tabiiy va sun’iy yoritish manbalari to‘g‘risida ma’lumotlar bering. - tabiatni yoki geometrik jismlarning yorug‘ va soyasining perspektiv tasvirini qurishning qanday amaliy ahamiyati mavjud? vizual materiallar 1-savol. markaziy proyeksiyalashda soya bajarish. sun’iy yoritishda soya bajarish. buyum tuzilishi, hajmi to‘g‘risidagi ma’lumotlarning aniq bo‘lishi uning qanday daraja...

This file contains 16 pages in PDF format (1.1 MB). To download "markaziy proyeksiyalashda soya bajarish nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy proyeksiyalashda soya … PDF 16 pages Free download Telegram

markaziy proyeksiyalashda soya bajarish nazariyasi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "markaziy proyeksiyalashda soya bajarish nazariyasi"

Similar files