aylantirish usuli

PDF 8 pages 842.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 842.0 KB

File type PDF

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

1 m10: aylantirish usuli. o’quv mashg’ulotining maqsadi: aylantirish o’qi, aylanish (xarakat) tekisligi, aylantirish markazi. aylantirish radiusi. aylanish o’qining vaziyatlari. aylantirish usulida pozitsion va mirik masalalar yechishni talabalarga o‘rgatish. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar - aylantirish usuli deganda nimani tushunasiz? - aylantirish usulini tekis parallel xarakat usuli bilan qanday farqi bor? vizual materiallar 1-savol. geometrik shakllarni proyeksiyalar tekisligiga perpendikulyar o‘q atrofida aylantirish. aylantirish usuli parallel harakatlantirish usulining xususiy holi hisoblanadi. bu usulda geometrik shaklga tegishli nuqtaning trayektoriyasi ixtiyoriy bo‘lmay, balki berilgan biror o‘qqa nisbatan aylana bo‘yicha harakatlanadi. aylana markazi berilgan o‘qda joylashgan bo‘lib, aylanish radiusi esa harakatlanuvchi nuqta bilan aylanish o‘qi orasidagi masofaga teng bo‘ladi yoki aylanish tekisligini aylanish o‘qi bilan kesishgan nuqtasi bo‘ladi. aylanish o‘qlari proyeksiyalar tekisliklariga nisbatan perpendikulyar, parallel, shuningdek, proyeksiyalar tekisligiga tegishli va boshqa vaziyatlarda bo‘lishi mumkin. quyida turli vaziyatlarda joylashgan aylanish o‘qlari atrofida aylantirish usullarni ko‘rib chiqamiz. geometrik shakllarni proyeksiyalar tekisligiga …

2 / 8

aning h tekislikka perpendikulyar i o‘qi atrofida aylantirilishi 10.2–rasm, a da ko‘rsatilgan. b nuqta b1 vaziyayatga radiusi ob ga teng aylana bo‘yicha h tekislikka parallel bo‘lgan n1 tekislikda harakatlanadi. bunda n1 tekislik h tekislikka parallel bo‘lgani uchun b 2 nuqta harakatlanish trayektoriyasining gorizontal proyeksiyasi aylana bo‘yicha, frontal proyeksiyasi n1 tekislikning n1v izi bo‘yicha ox ga parallel bo‘lib harakatlanadi. (10.2,b–rasm). a) b) 10.2-rasm. yuqorida bayon qilinganlardan quyidagi xulosalarga kelamiz: 1-xulosa. agar a nuqta frontal proyeksiyalar tekisligiga perpendikulyar o‘q atrofida aylantirilsa, mazkur nuqtaning frontal proyeksiyasi aylana bo‘yicha, gorizontal proyeksiyasi ox o‘qiga parallel to‘g‘ri chiziq bo‘yicha harakatlanadi. 2-xulosa. agar nuqta gorizontal proyeksiyalar tekisligiga perpendikulyar o‘q atrofida aylantirilsa, nuqtaning gorizontal proyeksiyasi aylana bo‘yicha, frontal proyeksiyasi ox o‘qiga parallel to‘g‘ri chiziq bo‘yicha harakatlanadi. nuqtani proyeksiyalar tekisligiga perpendikulyar o‘q atrofida aylantirish qoidalariga asosan umumiy vaziyatda joylashgan geometrik shakllarni xususiy yoki talab qilingan vaziyatga keltirish mumkin. 1–masala. umumiy vaziyatdagi ab(a′b′, a″b″) kesmani v tekislikka parallel vaziyatga keltirilsin …

3 / 8

k masalalarni yechish mumkin. bunda, aylanish o‘qi sifatida umumiy vaziyatda joylashgan geometrik shaklning asosiy chiziqlari – gorizontal 3-rasm. 3 yoki frontallaridan foydalaniladi. geometrik shaklni uning gorizontali atrofida aylantirib, h tekislikka parallel vaziyatga, shuningdek, uni frontali atrofida aylantirib, v tekislikka parallel vaziyatga keltirish mumkin. geometrik shakl proyeksiyalar tekisligiga parallel o‘q atrofida aylantirilganda uning har bir nuqtasi aylanish o‘qiga perpendikulyar bo‘lgan tekislikda aylana bo‘ylab harakatlanadi. masalan, a nuqtani h gorizontal atrofida aylantirilganda radiusi oa ga teng aylana bo‘yicha m⊥h tekislikda harakatlanadi (10.4,a–rasm). bunda, uning gorizontal proyeksiyasi gorizontalning h′ gorizontal proyeksiyasiga perpendikulyar to‘g‘ri chiziq bo‘yicha harakatlanadi. chizmada tasvirlangan a(a′, a″) nuqtani a1(a1′,a1″) vaziyatga kelguncha aylantirish uchun aylanish markazi o(o′, o″) nuqtani aniqlash kerak (4,b–rasm). bu nuqta aylanish o‘qi h ning m tekislik bilan kesishish nuqtasi bo‘ladi. chizmada aylantirish radiusi r ning haqiqiy o‘lchamni aniqlash uchun h tekislikda to‘g‘ri burchakli ∆o′a′a0 yasaymiz. buning uchun ao radiusning a′o′ gorizontal proyeksiyasini to‘g‘ri burchakli uchburchakning bir kateti, …

4 / 8

kazilgan. rasmda hosil bo‘lgan ∠abe(∠a′b′e′, ∠a″b″e″) ning haqiqiy o‘lchamini aniqlash uchun b nuqtani aylantirish radiusining haqiqiy o‘lchamini aniqlash kifoya. buning uchun b″ nuqtadan f″ ga perpendikulyar o‘tkaziladi va aylanish markazining ob(o′b,o″b), so‘ngra aylantirish radiusining bob(b′o′b, b″o″b) proyeksiyalari aniqlanadi. to‘g‘ri burchakli ∆o″bb″b″o yasash 4 bilan radiusning haqiqiy o‘lchami o″bb″1=r aniqlanadi. b nuqtaning yangi vaziyatini yasash uchun o″b dan r radius bilan o″bb″1 perpendikulyarning davomi bilan kesishguncha yoy o‘tkaziladi va hosil bo‘lgan b″1 bilan a″ va e″ nuqtalarni tutashtiriladi. chizmada hosil bo‘lgan α berilgan burchakning haqiqiy o‘lchami bo‘ladi. 2–masala. umumiy vaziyatdagi ∆abc(∆a′b′c′, ∆a″b″c″) ning haqiqiy o‘lchami aniqlansin (6-rasm, a). yechish. uchburchak gorizontali h(h′, h″) o‘tkaziladi. ∆abc ning haqiqiy o‘lchamini aniqlash uchun uning b(b′,b″) va c(c′, c″) uchlari aylantirish radiuslarining haqiqiy o‘lchamlari aniqlanadi. chizmada b nuqtaning aylantirish radiusini aniqlash uchun uning o′b′ va o″b″ proyeksiyalaridan foydalanib, to‘g‘ri burchakli ∆o′ob′b′o ni yasaymiz. bu uchburchakning o′b′o gipotenuzasi b nuqtaning aylantirish radiusi bo‘ladi. b nuqtaning yangi …

5 / 8

i va a′ nuqtadan c′d′ ga tushirilgan perpendikulyar bilan kesishguncha davom ettirilib, a0 nuqta topiladi. agar a0, b0 va c′ nuqtalar o‘zaro tutashtirilsa, uchburchakning haqiqiy kattaligi hosil bo‘ladi. agar uchburchakning biror tomoni (masalan, ac) gorizontal vaziyatda berilgan bo‘lsa, masala 6,b-rasmda ko‘rsatilgan kabi yechiladi. 6,v-rasmda aylanish o‘qi gorizontal bo‘lib, uchburchak konturidan tashqarida c nuqta orqali o‘tkazilgan. bu holda uchburchakning haqiqiy kattaligi uning gorizontal proyeksiyasi bilan ustma-ust tushmaydi, natijada, masalaning yechimi yaqqolroq bo‘ladi. 1. chizmada qanday shart bajarilgan a nuqta v tekisliklar sistemasida ixtiyoriy i aylanish o‘qi a nuqta h tekisliklar sistemasida ixtiyoriy i aylanish o‘qi a nuqta w tekisliklar sistemasida ixtiyoriy i aylanish o‘qi a nuqta ox o‘qi atrofida aylanib yngia1 5 atrofida aylanib yngia1 vaziyatga keltirilgan atrofida aylanib yngia1 vaziyatga keltirilgan atrofida aylanib yngia1 vaziyatga keltirilgan vaziyatga keltirilgan 2. chizmada qanday shart bajarilgan a nuqta h tekisliklar sistemasida ixtiyoriy i aylanish o‘qi atrofida aylanib yngia1 vaziyatga keltirilgan a nuqta v …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aylantirish usuli"

1 m10: aylantirish usuli. o’quv mashg’ulotining maqsadi: aylantirish o’qi, aylanish (xarakat) tekisligi, aylantirish markazi. aylantirish radiusi. aylanish o’qining vaziyatlari. aylantirish usulida pozitsion va mirik masalalar yechishni talabalarga o‘rgatish. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar - aylantirish usuli deganda nimani tushunasiz? - aylantirish usulini tekis parallel xarakat usuli bilan qanday farqi bor? vizual materiallar 1-savol. geometrik shakllarni proyeksiyalar tekisligiga perpendikulyar o‘q atrofida aylantirish. aylantirish usuli parallel harakatlantirish usulining xususiy holi hisoblanadi. bu usulda geometrik shaklga tegishli nuqtaning trayektoriyasi ixtiyoriy bo‘lmay, balki berilgan biror o‘qqa nisbatan aylana bo‘yicha ...

This file contains 8 pages in PDF format (842.0 KB). To download "aylantirish usuli", click the Telegram button on the left.

Tags: aylantirish usuli PDF 8 pages Free download Telegram