kompozitsion materiallar

PDF 11 pages 722.3 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 722.3 KB

File type PDF

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

15-ma'ruza. kompozitsion materiallar. reja: 15.1. kompozitsion materiallar haqida umumiy ma’lumotlar. 15.2. kompozitsion materiallarning tarkibi, tuzilishi, xossalari, olinishi va ishlatilish sohalari. 15.1. kompozitsion materiallar haqida umumiy ma’lumotlar. barcha materiallar ham ma’lum xossalar yig‘indisiga ega. po‘lat cho‘zilishidagi ancha mustahkamlikka ega. beton kuchli bikir-baqquvat, qisilishga zo‘r ishlaydi, lekin cho‘zilmaydi. shuning uchun qisilib ishlaydigan konstruksiyalarda ishlatiladi: fundamentlar, to‘sinlar. agar po‘lat bilan beton birlashtirilsa, “temirbeton” hosil bo‘ladi. bundan yasalgan bikir, mustahkam bo‘lib, cho‘zilishga ham, egilishga ham, qisilishga ham ishlayveradi, balkalar, to‘sinlar, ko‘prik yelkalari, va x.k. yasaladi. bir qancha materiallarni xossalarini o‘z ichiga olgan materialga kompozitsion material (k.m.) deyiladi. kompazitsion materiallarni ishlatish tarixi ancha uzoq. odamzod sivilizatsiyasini boshidayoq qurilishda g‘ishtlar somonli loydan yasalgan. o‘rta osiyoda, ayniqsa, o‘zbekistonda “somon suvoq” azaldan ishlatilgan. xix asrning o‘rtalarida ingiliz fuqorosi charlz makintosh ikki qavat paxta gazmoli orasiga tabiiy rezinani joylashtirdi. natijada uch qavatli gazmol hosilbo‘ldi, o‘rtasidagi rezina suv o‘tkazmaydi, ustki qavat paxta materialga ko‘rinish beradi, materialdan har xil kiyimlar tiqiladi. …

2 / 11

r samolyotlari yak-42, il- 114, tu-204, tu-334, sport somolyotlari su-26, su-29, su- 31, vertolyot mi-8 larning somolyot qanotlari, fyuzelyaji, dumi, detallari va agregatlari konstruksion materiallaridan yasalgan. “ruslan” samolyoti konstruksiyasida 5,5 t kompozitsion material ishlatilgan. “boing -787” samoltini 50% kompozitsion materiallaridan iborat. “proton-m”, “rokot”, “angara” raketa – tashuvchilarni konstruksiyalarini 20-90% ugleplastiklardan iborat. kompozitsion materiallari qo‘llash texnologik siklini 1,5 martagacha qisqartiradi. kompozitsion material deb o‘z tarkibiga eritmaydigan yoki kam eriydigan xossalari bilan bir- biridan qattiq farq qiladigan, materialda bir–biridan yaqqol chegara bilan bo‘lingan murakkab materialga aytiladi. kompozitsion material shunday xossaga ega bo‘lish kerakki, tashkil etuvchilarning bittasi ham yakka holda bu xossaga ega bo‘lishi kerak emas. barcha kompozitsion materiallar ikki guruxga bo‘linadi: tabiiy va sun’iy. tabiiy kompozitsion materialga, o‘simlik tanasi (poyasi - plastinkali pignin bilan bog‘langan), inson va hayvonlarning terilari (ingichka mustahkam iplar plastinkali kletkalar bilan bog‘langan), hamda evtektik qotishmalar. barcha kompozitsion materiallarda ikki asosiy funksiyali komponent aniq ajralib turadi: matritsa va sinchlovchi …

3 / 11

egish, zarb kuchlanishlarni mexanik buzilishlardan, oksidlanishdan saqlaydi. matritsa tanlash bilank ompozitsion materiallarni ishlash harorati belgilanadi. polimer matritsadan metall matritsaga o‘tish bilan kompozitsion materiallarda ishlash harorati ko‘tariladi. 15.2. kompozitsion materiallarning tarkibi, tuzilishi, xossalari, olinishi va ishlatilish sohalari. sinchlovchi yoki puxtalovchi elementlar matritsa bo‘yicha bir tekis joylashgan bo‘ladi. qoida bo‘yicha ular yuqori mustahkamlikka, qattiqlikka va elastiklik moduliga ega. bu ko‘rsatgichlar bilan matritsa xossalaridan ancha yuqorida turadi. sinchlovchi elementlarni qo‘shishdan maqsad kompozitsion materiallar xossalarini ko‘tarish, mustahkamlikni, bikirlikni va elastiklikni, zichlikni o‘zgartirish, elektrofizik, issiqlikfizik va boshqa xossalarini kerakli tomonga yo‘naltirish. sinchlovchi elementlar (tolalar) material mustahkamligi va matritsa mustahkamligiga nisbatan 2-10 va undan ortiqqa ko‘tarishga xizmat qiladi. sinchlovchi zarrachalar geometriyasiga qarab kompozitsion materiallar 3 xil bo‘ladi: kukunli (yoki donadorli), tolali, plastinkasimon. to‘ldirgichlarni asosiy funksiyalari kompozitsion materiallar mustahkamligini va bikirligini ta’minlash. to‘ldirgichlar zarrachalari barcha haroratlar oralig‘ida yuqori mustahkam bo‘lishi lozim, matritsada erimasligi va zaharli bo‘lmasligi kerak. kompozitsion materiallardagi sinchlovchilarga quyidagilar kiradi: oksidlar, kabidlar (sic), kremniy nitridi …

4 / 11

alishda o‘lchami ancha katta to‘ldirgichlar (sim, ip, tola )ga aytiladi. ikki o‘lchamli to‘ldirgichlar deb, fazoviy ikki yo‘nalish bo‘yicha o‘lchami bir-biriga mos, uchinchi yo‘nalish bo‘yicha o‘lchami ancha kichik to‘ldirgichlar (plastinka, gazmol)ga aytiladi. uch o‘chamli to‘ldirgichlar deb, fazoviy uch yo‘nalish bo‘yicha ham o‘lchamlari turlicha bo‘lgan to‘ldiruvchilarga aytiladi. kompozitsion materiallar to‘ldirgichlari formalariga qarab dispers- mustahkamlangan, qatlamli va tolali guruhlarga bo‘linadi. dispers - mustahkamlangan kompozitsion materiallar deb nol o‘lchami to‘ldirgichlar bilan mustahkamlanganlarga aytiladi. tolali kompozitsion materiallar deb, bir o‘lchamli yoki ikki o‘lchamli to‘ldirgichlar bilan mustahkamliklarga aytiladi. sinchlash sxemasiga qarab kompozitsion materiallar bir o‘qli sinchlash, ikki va uch o‘qli bo‘ladi. bir o‘qlilarda kam o‘lchamli va bir o‘lchamli, to‘ldirgichlar ishlatiladi. nol o‘lchamlilari shunday joylashadiki, bir o‘q bo‘yicha ikki o‘qqa nisbatan ancha kam. bunda qo‘shimchalar miqdori 1-5% ni tashkil qiladi. bir o‘lchamlilari bir-biriga parallel joylashadi. ikki o‘qlida nol, bir, ikki o‘lchamli to‘ldirgichlar ishlatiladi. nol va bir o‘lchamli to‘ldirgichlar parallel tekislikda joylashgan. ular orasidagi masofa tekisliklar orasidagi masofadan …

5 / 11

binatsiyalashgan kompozitsion materiallar sxemasi: a) yarimsinchglangan; b) yarimmatritsali; d) gibridli. tolali kompozitsion materiallar xossalarini tola xossalari ta’minlaydi: matritsa kuchlarni to‘ldirgichlarga taqsimlaydi. kompozitsion materiallardagi to‘ldirgichlar sifatida uzluksiz tola, sim va dispers zarrachalar ishlatiladi. eng yuqori puxtalikni ipsimon kristallar shaklidagi to‘ldirgichlar beradi (15.1-jadval). 15.1-jadval kompozitsion materiallarning xossalari material zichlik, kg/m3 cho‘zilishdagi mustahkamlik chegarasi σv, mpa cho‘zilishdagi elastiklik moduli e, mpa nisbiy mustah- kamlik, nisbiy birlik tolalar: borli kremniy karbidi alyuminiy oksidi shishali uglerodli aramidli 2400 – 2500 3200 3950 2540 1700 – 2000 1400 – 1490 5000 – 7000 4000 2000 2800 2000 – 3500 200 – 4000 450000 gacha 540000 390000 74000 200000 – 600000 100000 – 150000 0,2 0,7 0,4 1 1,1 gacha 1,6 gacha ipli kristallar: alyuminiy oksidi kremniy karbidi 3950 3200 4000 2000 500000 580000 4,1 6,8 ipsimon kristallar - juda ingichka tolali monokristallik strukturaga ega. diametri 1-300 mkm va uzunligi diametriga nisbatan 500-5000 marta katta. buni gazaviy …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kompozitsion materiallar"

15-ma'ruza. kompozitsion materiallar. reja: 15.1. kompozitsion materiallar haqida umumiy ma’lumotlar. 15.2. kompozitsion materiallarning tarkibi, tuzilishi, xossalari, olinishi va ishlatilish sohalari. 15.1. kompozitsion materiallar haqida umumiy ma’lumotlar. barcha materiallar ham ma’lum xossalar yig‘indisiga ega. po‘lat cho‘zilishidagi ancha mustahkamlikka ega. beton kuchli bikir-baqquvat, qisilishga zo‘r ishlaydi, lekin cho‘zilmaydi. shuning uchun qisilib ishlaydigan konstruksiyalarda ishlatiladi: fundamentlar, to‘sinlar. agar po‘lat bilan beton birlashtirilsa, “temirbeton” hosil bo‘ladi. bundan yasalgan bikir, mustahkam bo‘lib, cho‘zilishga ham, egilishga ham, qisilishga ham ishlayveradi, balkalar, to‘sinlar, ko‘prik yelkalari, va x.k. yasaladi. bir qancha materiallarni xossalarini o‘z...

This file contains 11 pages in PDF format (722.3 KB). To download "kompozitsion materiallar", click the Telegram button on the left.

Tags: kompozitsion materiallar PDF 11 pages Free download Telegram