rivojlanish nazariyasi (dialektika)

PDF 26 pages 385.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 385.9 KB

File type PDF

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

4-mavzu: rivojlanish nazariyasi (dialektika) reja: 1.falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. 2. dialektika rivojlanish xaqidagi ta’limot. 3. qonun tushunchasi. qonunlarning turlari: voqelik qonunlari, bazis va lokal qonunlar. 4. metod, metodika va metodologiya tushunchasi. tayanch tushunchalar: rivojlanish, dialektika, ob’ektiv dialektika, sub’ektiv dialektika, stixiyali dialektika, materialistik dialektika, idealistik dialektika, ziddiyat, sakrash, ayniyat, tafovut, inkor, vorisiylik, miqdor, sifat, me’yor, xossa, qonun, voqelik qonunlari, fan qonunlari, falsafa qonunlari. 1.falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. harakat, taraqqiyot, umumiy bog‘lanish va aloqadorlik to‘g‘risidagi falsafiy ta’limotlar ham falsafa fani bilan birga paydo bo‘lgan. bu muammolar tahlili falsafada «dialektika» tushunchasi orqali ifodalangan. bu tushuncha falsafa tarixida turli davrlarda turli ma’nolarni ifodalab kelgan. dialektika dastlabki davrlarda o‘zaro bahs, munozara olib boruvchi mutafakkirlarning muhokamalaridagi qaramaqarshi, zid fikrlarning to‘qnashuvi va shular asosida haqiqatni aniqlash ma’nosini ifodalagan. antik davr mutafakkirlarining ma’lumotiga ko‘ra, munozarada ishtirok etuvchilar, o‘z muhokamalarida bir-birlariga muqobil savollarni berib, bu savollarga har tomonlama yondoshib, …

2 / 26

’ati sifatida tushunish hatto o‘rta asrlarda ham davom etgan. buni o‘rta asrlar mutafakkiri per abelyarning «ha va yo‘q» nomli asari yaqqol tasdiqlaydi. dialektikaga munozara san’ati sifatida qarash o‘rta asrlarda yashagan o‘rta osiyo mutafakkirlariga ham xos bo‘lib, hatto bu narsa uyg‘onish davrlarida ham davom etgan. bu davr mutafakkirlarida ham dialektika savol-javob san’ati sifatida o‘zgacha fikrlarni rad qilish usuli bo‘lib xizmat qiladi. bunga misol qilib g.galileyning «dunyoning ikki sistemasi to‘g‘risidagi bahs» asarini ko‘rsatish mumkin. umuman, dialektika tushunchasining paydo bo‘lishi, u o‘zining dastlabki davrlardagi tor ma’noni ifodalashiga qaramasdan, o‘sha davrlardan to bizning kunlarimizgacha qo‘llanib kelingan sermazmun falsafiy suhbat usulining paydo bo‘lishida muhim rol o‘ynadi va insoniyat madaniyatining rivojlanishiga katta hissa bo‘lib qo‘shildi. asrlar davomida to‘planib borgan dialektik munozara madaniyati murakkab muammolarni muhokama qilish, ulardagi turli qarama-qarshi nuqtai nazarlarni ochish, aniqlash va tushunish mahoratining qaror topishi inkor qilib bo‘lmas ahamiyat kasb etdi. bora-bora dialektika qaramaqarshi nuqtai nazarlar, ular o‘rtasidagi ziddiyatlarni ochish usuli sifatida qaraladigan …

3 / 26

shlaydi. vaqt o‘tishi bilan «dialektika» tushunchasi hamma narsalar: xoh katta, xoh kichik bo‘lishiga qaramasdan, o‘zgarib, o‘zining oldingi xususiyatlarini o‘zgartirib, ilgari ega bo‘lmagan yangi xususiyatlar hosil qilib borishlarini ham ifodalay boshlaydi. shu asosda astasekin dunyoni dialektik tushunish, borliq va bilishga dialektik qarash qaror topa boshlaydi. lekin dunyodagi barcha o‘zgarish, aloqadorlik va rivojlanishlarni falsafiy jihatdan tushunib etish juda qiyinlik bilan kechdi. sababi: insoniyat taraqqiyotining juda uzoq davrlarigacha kishilar kosmosni, o‘simliklar, hayvonot dunyosini, hatto kishilarning o‘zlarini ham o‘zgarmas, doimo bir xilda turadi, deb bilishgan. dunyoning o‘zgaruvchanligi, undagi narsa va hodisalarning birbirlariga bog‘liqligi to‘g‘risidagi tasavvurlarning paydo bo‘lishi insoniyatning dunyoni bilishi jarayonida juda katta kashfiyot bo‘lgan. dunyoning o‘zgaruvchanligi to‘g‘risidagi dastlabki fikrlar ham qadimgi xitoy, hindiston hamda yunonistonning falsafiy ta’limotlarida ilgari suriladi. qadimgi davr faylasuflari, garchi hali harakatning turli ko‘rinishlari va xillari to‘g‘risida ilmiy dalillarga ega bo‘lishmasa ham, borliqning umumiy o‘zgaruvchi xarakteri haqida o‘z davrlari uchun yangi fikrlarni ilgari surishadi. kishilar dastlabki vaqtlardan boshlab o‘z tajribalarida …

4 / 26

kelib chiqadi. haqiqatan ham, narsa va hodisalar ma’lum vaqt ichida har qancha o‘zgarsa ham, ayni vaqtda ularning ma’lum tomonlari o‘zgarmay qolaveradi. xullas, bunday qarashlar to‘plana borib, narsa va hodisalarning qarama-qarshi tomonlari, ular o‘rtasidagi ziddiyatlar haqidagi qarashlar tufayli falsafada rivojlanish g‘oyasi kelib chiqadi. rivojlanish g‘oyasi inson ongida uzoq asrlar davomida shakllanib boradi. dastlab kishilar rivojlanish to‘g‘risida hech bir tasavvurga ega bo‘lmagan. lekin keyinchalik ular dunyodagi narsa va hodisalarda yuz beradigan turli xil o‘zgarishlarni anglay borib, dunyoning uzluksiz harakatda, o‘zgarish va rivojlanishda ekanligini tushuna boshlaganlar. ular, shu bilan birga, tabiat va jamiyat voqea-hodisalarida juda ko‘p davriy, takrorlanuvchi hodisalarni ham bila borganlar. masalan, yil fasllari, kun bilan tunning o‘rin almashishi va shular kabi. lekin dastlabki davrlarda mutafakkirlar rivojlanishni butunlay yangi narsaning, yangi bosqichning paydo bo‘lishi, deb tushunish darajasiga ko‘tarila olmaganlar. rivojlanishni butunlay yangi sifat o‘zgarishi, eskiga nisbatan jiddiy yangining paydo bo‘lishi, deb tushunishda uyg‘onish davri sharq va o‘rta osiyo mutafakkirlari, keyinchalik esa o‘rta …

5 / 26

salan: ahloq, din, huquq va shu kabilar) jamiyatni harakatga keltiruvchi, rivojlantiruvchi asosiy kuchlardir, degan g‘oyani ilgari suradilar. nihoyat, rivojlanish to‘g‘risidagi har xil qarashlarning sintezi sifatida bir butun taraqqiyot nazariyasi faqat nemis klassik falsafasidagina paydo bo‘ldi. bu falsafaning asoschilaridan biri immanuil kant rivojlanish g‘oyasini quyosh sistemasi va barcha yulduzlar dunyosini izohlashga tatbiq etib, uni hatto insonning ijtimoiy rivojlanishiga, xususan, insonning ahloqiy rivojlanishiga ham joriy etishga urinadi. kantning shogirdi gerder esa rivojlanish g‘oyasini butun xalqlarning tarixi taraqqiyotiga va insoniyat madaniyati taraqqiyotiga birinchi bo‘lib tatbiq etadi. bu davrga kelganda, dialektika tushunchasi endi rivojlanish g‘oyasini ifodalay boshlaydi. dialektikani rivojlanish haqidagi har taraflama, mazmun jihatdan boy va chuqur ta’limot sifatida birinchi marta nemis klassik falsafasining buyuk vakili gegel ishlab chiqdi. gegelning ulug‘ xizmati shu bo‘ldiki, u birinchi bo‘lib, butun tabiiy, tarixiy va ma’naviy dunyoni bir jarayon shaklida, ya’ni uzluksiz harakat qilib, o‘zgarib, qaytadan tuzilib, taraqqiy qilib turadigan holda ko‘rsatdi va bu harakat bilan taraqqiyotning ichki …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanish nazariyasi (dialektika)"

4-mavzu: rivojlanish nazariyasi (dialektika) reja: 1.falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. 2. dialektika rivojlanish xaqidagi ta’limot. 3. qonun tushunchasi. qonunlarning turlari: voqelik qonunlari, bazis va lokal qonunlar. 4. metod, metodika va metodologiya tushunchasi. tayanch tushunchalar: rivojlanish, dialektika, ob’ektiv dialektika, sub’ektiv dialektika, stixiyali dialektika, materialistik dialektika, idealistik dialektika, ziddiyat, sakrash, ayniyat, tafovut, inkor, vorisiylik, miqdor, sifat, me’yor, xossa, qonun, voqelik qonunlari, fan qonunlari, falsafa qonunlari. 1.falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. harakat, taraqqiyot, umumiy bog‘lanish va aloqadorlik to‘g‘risidagi ...

This file contains 26 pages in PDF format (385.9 KB). To download "rivojlanish nazariyasi (dialektika)", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanish nazariyasi (dialekt… PDF 26 pages Free download Telegram