san`atning adabiyotga tesiri

PDF 8 pages 571.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 571.8 KB

File type PDF

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

microsoft word - 4-mavzu 4-mavzu: adabiyot san`atning bir turi. reja: 1. san`at –insonning ongli faoliyati. san`at –madaniyatning asosi. san`at va fan – madaniyatning ikki koʻrinishi. 2. tabiatga taqlid va insonning ijodkorligi moddiy va nomoddiy san`at turlari. me`morchilik, tasviriy san’at, haykaltaroshlik, raqs, qoʻshiq san’atining oʻziga xos xususiyatlari. 3. adabiyotning boshqa san’at turlaridan farqli jihatlari. soʻz san`atining ikki shakli: ogʻzaki va yozma adabiyot. badiiy adabiyot va ijtimoiy hayot. 4. adabiyotning ijtimoiy fanlar bilan bogʻliqligi. № tayanch so`z va tushunchalar bilaman bilishni хоhlayman bilib oldim 1 badiiy asar + 2 «sof san'at» 3 badiiy ijod jarayoni + 4 bilish ehtiyoji 5 shaxsiylik 6 ijtimoiylik 7 ommaviy va elitar adabiyot oʻz vaqtida abdurauf fitrat: "san’at lugʻatda hunar demakdirkim, bir narsani yaxshi ishlab chiqarishdan iboratdir"- deb yozgan edi. bir qarashda fitrat "san’at" soʻzining ma’nosini, san’atning mohiyatini joʻnlashtirayotgandek koʻrinishi mumkin. biroq e’tibor qilinsa, olim "yaxshi" soʻziga ayricha urgʻu berayotgani, unga juda katta ma’no yuklayotgani anglashiladi. xoʻsh, …

2 / 8

aroq vujudga kelgan narsalar jami tushuniladi. demak, bu ma’noda tushunilsa, goʻzallik qonunlari asosida mahorat va did bilan yaratilgan narsalarning hammasi san’atga aloqadordir. shu bois ham biz "amaliy san’at" va "badiiy(nafis) san’at" turlarini ajratamiz. amaliy san’at turlariga kulolchilik, naqqoshlik, kashtachilik, zardoʻzlik, modelerlik kabi qator sohalarni kiritsak, badiiy san’atlarga rassomlik, musiqa, haykaltaroshlik, kino, teatr kabilarni mansub etamiz. modomiki biz keng ma’nodagi "san’at" ichida amaliy va badiiy san’at turlarini ajratar ekanmiz, ularning umumlashtiruvchi va farqli jihatlari boʻlishi lozim. bu oʻrinda umumlashtiruvchi jihat shuki, har ikkisi ham goʻzallik qonunlari asosida did va mahorat bilan yaratiladi. farqli jihatlariga kelsak, ulardan eng muhimi shuki, amaliy san’at mahsuloti insonning moddiy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qilsa, badiiy san’at namunalari insonning ma’naviy-ruhiy ehtiyojlarini qondirishga qaratilgandir. demak, amaliy san’at mahsuloti insonning kundalik turmushda foydalanishini koʻzda tutadi, ayni paytda unga zavq beradi. masalan, kulol ishlagan piyola qanchalik nafis va goʻzal boʻlmasin, biz unda choy (umuman, ichimlik) ichamiz. mohiyat e’tibori bilan nafis ishlangan …

3 / 8

qudrati, mehriyu-qahrini koʻra oldi, undan zavqlandi, hayratlandi, unga topindi va ayni shu holatni toshda yoʻnib muhrladi. haykalni koʻrar ekan tomoshabin oʻsha zavqni, hayratni oʻziga yuqtiradi, haykaldan boshqa maqsadda foydalanishni oʻylamaydi ham. koʻramizki, haykal boshqa bir odamning zavqiyu hayratini boshqa odamga koʻchirdi, uning ruhiyatiga oziq berdi. yuqoridagidan koʻrinadiki, piyola ham, haykal ham goʻzallik qonunlari asosida did va mahorat bilan yaratilgan. ya’ni, amaliy san’at ham, nafis san’at ham estetik faoliyat mahsuli. insonning goʻzallik qonunlari asosida borliqni oʻzlashtirish va oʻzgartirishga qaratilgan faoliyati estetik faoliyat deb yuritiladi. estetik faoliyat inson hayotining barcha nuqtalarida oʻzini namoyon qiladi: kundalik turmushda, mehnatda, istirohatda va h. aytaylik, hovlisiga gulu rayxon oʻtqazayotgan ayol, oʻziga oro berayotgan qiz, daraxtlarga shakl berayotgan bogʻbon, tabiat manzarasidan zavqlanayotgan sayyoh, oʻsha manzarani chizayotgan rassom ... — bularning barida estetik faoliyat unsurlari u yoki bu darajada mavjud. biroq ular bir-biridan farqlanadi. aytaylik, agar piyola goʻzallik qonunlari asosida kechgan mehnat faoliyati mahsuli boʻlsa, haykal goʻzallik qonunlari …

4 / 8

narsa, birinchi navbatda, obrazni yaratish materialida koʻrinadi: musiqa ohanglar, rassomlik ranglar, raqs plastik harakatlar, haykaltaroshlik qotgan plastika vositasida obraz yaratadi. badiiy adabiyot esa soʻz vositasida obraz yaratadi va shu bois ham soʻz san’ati deb yuritiladi. soʻz universal bilish vositasi boʻlganidek, universal ifoda vositasi hamdir: har qanday fikriy faoliyat va hisning ifodasi soʻz vositasida amalga oshadi, amalga osha oladi. soʻz bilan ish koʻrgani uchun ham badiiy adabiyot boshqa san’at turlari orasida tasvir va ifoda imkoniyatlarining kengligi bilan alohida oʻrin va mavqe kasb etadi. biz koʻpincha "rangtasvir tili", "kino tili" kabi tushunchalarga duch kelamiz. negaki, boshqa san’at turlarining tili badiiy adabiyot tiliga oʻgirilishi mumkin, boz ustiga, biz boshqa san’at turlariga mansub asarlarni-da soʻz vositasida aqliy va hissiy mushohada qilamiz, "singiramiz". san’at turlarining ichida ifodaviy va tasviriy san’at turlarini farqlanadi. bir xil san’at turlari tasvirlasa, boshqalari ifodalaydi. aytaylik, musiqa - ifoda san’ati, kompozitor ohanglar orqali kechinmalarini ifodalaydi va shu ohanglar ruhiyatimizda muayyan bir …

5 / 8

hu jihatdan nazar solsak, uning qorishiq hodisa sifatida namoyon boʻlishi koʻrinadi: deylik, epik asarlarni olsak, ularda tasviriylik xususiyati ustunligini, lirik asarlarda esa ifodaviylik etakchilik qilishini kuzatamiz. san’at turlari orasidagi farq yana ularning retsepient (oʻquvchi, tinglovchi, tomoshabin) tomonidan qabul qilinishidagi oʻziga xoslikda ham koʻrinadi. masalan, rassom chizgan peyzajni qabul qilish jarayoni bilan epik asardagi soʻz bilan tasvirlangan peyzajni qabul qilishdagi farqni olaylik. rangtasvir asarini yaxlit holda koʻramiz: ya’ni, uni avvaliga butunicha koʻramiz, keyin butundan qismga (detallarga qarab) boramiz. badiiy adabiyotdagi peyzajni qabul qilishda esa, aksincha, qismdan butunga qarab boriladi: avvaliga detallar bilan tartibi bilan tanishamizda, oxirida koʻz oldimizda yaxlit manzara hosil boʻladi. ayrim san’at turlariga mansub asarlarini retsipient bevosita qabul qilsa, boshqalarning qabul qilinishi uchun oʻrtada vositachi — ijrochining boʻlishi talab etiladi. masalan, musiqa asarini olaylik. musiqa asarining yaratuvchisi (kompozitor), asarning oʻzi(notalar bilan ifodalangan matn), ijrochisi va eshituvchi bor. koʻrinib turibdiki, kompozitor tinglovchi bilan bevosita muloqotga kirisha olmaydi, zero, ijro etilayotgan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "san`atning adabiyotga tesiri"

microsoft word - 4-mavzu 4-mavzu: adabiyot san`atning bir turi. reja: 1. san`at –insonning ongli faoliyati. san`at –madaniyatning asosi. san`at va fan – madaniyatning ikki koʻrinishi. 2. tabiatga taqlid va insonning ijodkorligi moddiy va nomoddiy san`at turlari. me`morchilik, tasviriy san’at, haykaltaroshlik, raqs, qoʻshiq san’atining oʻziga xos xususiyatlari. 3. adabiyotning boshqa san’at turlaridan farqli jihatlari. soʻz san`atining ikki shakli: ogʻzaki va yozma adabiyot. badiiy adabiyot va ijtimoiy hayot. 4. adabiyotning ijtimoiy fanlar bilan bogʻliqligi. № tayanch so`z va tushunchalar bilaman bilishni хоhlayman bilib oldim 1 badiiy asar + 2 «sof san'at» 3 badiiy ijod jarayoni + 4 bilish ehtiyoji 5 shaxsiylik 6 ijtimoiylik 7 ommaviy va elitar adabiyot oʻz vaqtida abdurauf fitrat: "san’a...

This file contains 8 pages in PDF format (571.8 KB). To download "san`atning adabiyotga tesiri", click the Telegram button on the left.

Tags: san`atning adabiyotga tesiri PDF 8 pages Free download Telegram