qadimgi davr adabiyotshunosligi ma'lumotnoma

PDF 18 pages 659.5 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 659.5 KB

File type PDF

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

microsoft word - 3-mavzu 3-mavzu: qadimgi davr adabiyotshunosligi adabiyotning oʻzini anglash ehtiyoji uning oʻziga egiz tugʻilgan, desak, aslo mubolagʻa boʻlmaydi. negaki, badiiy ijod tabiati, adabiyotning mohiyati va vazifalari haqidagi oʻy-mulohazalar bizgacha yetib kelgan eng koʻhna yozma manbalarda ham uchraydi. shuni ham qayd etish lozimki, koʻhna yozma manbalar orasida ilmiy muomalada kengroq ommalashgani va chuqurroq oʻrganilgani qadimgi yunon-rim yozma yodgorliklaridir. shu bois ham qadimiyat haqida soʻz ketganda koʻproq shu manbalarga tayaniladi. holbuki, qadim shumer yoki misr, xitoy yoki hind madaniyati ahamiyati jihatidan aslo kam emas, biroq yuqoridagi sabablarga koʻra ularni istifoda etish hozircha qiyinroq. masalaning yana bir jihatini ham e'tiborda tutmoq zarur: aslida, agar folklorning yozma adabiyotdan qadimiyligini e'tiborga olsak, adabiyot haqidagi qarashlarning ildizlari xalq ogʻzaki ijodidan suv ichishi tayin. biroq bu haqiqatni e'tirof etgan holda, xalq ogʻzaki ijodi namunalarining yozuvda muhrlanishi keyingi davrlarda amalga oshgani, bunga qadar ularning qadimiy matni saqlanmaganini hisobga olib, yana yozma manbalarga qaytishga majbur boʻlamiz. antik …

2 / 18

r - muzalar borki, ular odamni ijodga ilhomlantiradi. shu bois ham, masalan, gomerning "iliada"sida oʻsha muzalarga qayta-qayta murojaat qilinadi. bir oʻrinda gomer "olimp xudolari har yerda hozir va koʻk gumbazi ostidagi har nedan voqif" ekanini e'tirof etarkan, "biz (ya'ni, odamlar - mual.) hech narsani bilmaymiz" deydi. gomer muzalardan oʻtinib "danayaliklarning sardorlari kimlar" boʻlgani, "troya ostonasiga kelgan jangchilarning barini eslatib" qoʻyishlarini soʻraydi. koʻrib turganimizdek, gomer san'atda hamma narsani ilohlar hal qiladi, ilohlar suyib saylagan kishilargina san'atkor boʻla oladi, san'atkor ilohlar "diliga solgan" narsalarnigina kuylay oladi, deb hisoblaydi. adabiyotning vazifalari, uning insonga ta'siri masalalariga ham juda qadim zamonlardayoq diqqat qilingan. bu haqda gesiodning (mil.av.vii-vi asrlar) "teogoniya" asarida fikr bildiriladi. uning aytishicha, "muzalar suygan kishi tolelidir", shunday kishining "lablaridan uchgan sas bagʻoyat totlidir". agar kishi dilini "nogahoniy qaygʻu qoplasa, koʻnglini gʻam-anduh kemirayotgan boʻlsa, muzalar xizmatchisining qoʻshigʻini tinglash kifoya: butun qaygʻu hasratlarini unutadi". agar arxaik davrda adabiyotni, badiiy ijodni ilohiy deb tushunish ustuvorlik qilgan …

3 / 18

lik muhim masalalarning qay yoʻsin hal qilinishi, jamiyat hayotiga bevosita aloqador biron bir tadbirning joriy etilishi yoki rad qilinishi, sudlov ishlarining qanday ajrimga kelishi – bularning bari muhokama jarayonida masala mohiyatining qanday yetkazib berilishiga koʻp jihatdan bogʻliq edi. albatta, bunday sharoitda nutq qurilishi, uni mantiqli, izchil, ta'sirli qilish yoʻllarini oʻrganuvchi maxsus fanning rivojlanishi tabiiy. muhimi, bu fan adabiyotning asosi - nutqni oʻrganishga qaratilgan, shunday ekan, notiqlik san'ati boʻyicha bildirilgan fikrlar adabiyotga bevosita aloqador edi. oʻz faoliyatlarida ritorika masalalariga katta e'tibor qaratgan yunon sofistlarining bu boradagi xizmatlari salmoqli. jumladan, ulardan biri - ritorika fani asoschilaridan sanaluvchi mil.av.480-410 yillarda yashagan protagor nutqning tinglovchiga huzur bagʻishlashi yoki tasavvurida oʻtmishni jonlantirishining oʻzi kam, u tinglovchi tasavvurlarini notiq istaganidek oʻzgartirishi, shakllantirishi lozimligini ta'kidlaydi. e'tibor berilsa, bu oʻrinda adabiyotga xos gʻoyaviy yoʻnaltirilganlik, kommunikatsiyaga (jumladan, badiiy kommunikatsiyaga) xos apellyativ maqsad haqida soʻz borayotgani anglash qiyin emas. yoki boshqa bir sofist - gorgiy (mil.av.483-375 yy.) poeziyada "soʻz qalbni …

4 / 18

at va uning shogirdlari nutq oldiga bir qator talablarni qoʻyadilar. masalan: nutq ravon boʻlishi lozim, buning uchun esa unlilarning yondosh kelishiga yoʻl qoʻymaslik kerak; fikrning yarmisinigina ifodalash kerak, biroq shundayki, qolgan yarmi tinglovchiga shundoq ham tushunarli boʻlsin; proza butkul proza boʻlmasin, bu holda u quruq boʻlib qoladi, biroq uning toʻla vaznli boʻlishi ham nomaqbul – koʻzga yaqqol tashlanib qoladi va boshq. sofistlarning faoliyati tamomila amaliy yoʻnaltirilgan, ya'ni muhokamalarda tinglovchilar fikrini shakllantira oladigan notiqlar tayyorlash, shunga muvofiq nutq irod qilish yoʻllarini oʻrganish va oʻrgatishdan iborat edi. shu bois ham ular nutqning ifodali boʻlishi bilan birga dalilli boʻlishiga ham jiddiy e'tibor berganlar. jumladan, ular voqelikni tasvirlash, fikrni dalillashda "haqiqatga oʻxshashlik", "ehtimollik" ("eykos") prinsipiga amal qilganlar. bu prinsipga koʻra muayyan voqea, shaxs yoki uning xatti-harakati haqida tinglovchilarda notiqqa kerak bahoni hosil qilish birlamchi, haqiqat esa ikkilamchi boʻlib qoladi. natijada sofistlar faoliyatida "notiqlik notiqlik uchun" qabilidagi holat yuzaga keladiki, bu antik davrdayoq qattiq tanqidga …

5 / 18

sida yoʻriqlar beradi. uning fikricha, tarbiyada ikki jihatni birlikda olib borish lozim: tana uchun "gimnastik tarbiya", qalb uchun "musik tarbiya" (hozirdagi "estetik tarbiya" - mual.) amalga oshirilishi kerak. faylasuf "musik tarbiya"da soʻz san'ati asosiy oʻrin tutishini ta'kidlaydi. platonning fikricha, "musik tarbiya gimnastik tarbiyadan avval boshlanadi", chunki "murgʻak bolalarga avvalo miflar soʻzlab beriladi". platon bolalarga duch kelgan miflarni emas, saylab olingan miflarni hikoya qilish lozim deb biladi. uning fikricha, "muvaffaqiyatsiz toʻqima" asosiga qurilgan, xudolar yoki qahramonlarga nomaqbul sifatlar berilgan miflar - yolgʻon, ularni oʻqitish esa nojoizdir. platon xayolida qurilayotgan ideal davlatda "kimki xudolar haqida nomaqbul gaplar aytsa, ... unga xor berilmaydi (ya'ni, asarlari ijro qilinmaydi – mual.), oʻqituvchilarning yoshlar tarbiyasida bunday asarlardan foydalanishlariga yoʻl qoʻyilmaydi". platon xayolidagi davlat asoschisi sifatida aytadiki: "asoschilarga mif yaratish lozim emas - ular poetik ijodning asosiy belgilari qanday boʻlishi kerakligini bilsa va ulardan chekinishga yoʻl qoʻymasa kifoya". koʻrib turganimizdek, faylasuf xayolidagi ideal davlatda adabiyot davlat manfaatlariga …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi davr adabiyotshunosligi ma'lumotnoma"

microsoft word - 3-mavzu 3-mavzu: qadimgi davr adabiyotshunosligi adabiyotning oʻzini anglash ehtiyoji uning oʻziga egiz tugʻilgan, desak, aslo mubolagʻa boʻlmaydi. negaki, badiiy ijod tabiati, adabiyotning mohiyati va vazifalari haqidagi oʻy-mulohazalar bizgacha yetib kelgan eng koʻhna yozma manbalarda ham uchraydi. shuni ham qayd etish lozimki, koʻhna yozma manbalar orasida ilmiy muomalada kengroq ommalashgani va chuqurroq oʻrganilgani qadimgi yunon-rim yozma yodgorliklaridir. shu bois ham qadimiyat haqida soʻz ketganda koʻproq shu manbalarga tayaniladi. holbuki, qadim shumer yoki misr, xitoy yoki hind madaniyati ahamiyati jihatidan aslo kam emas, biroq yuqoridagi sabablarga koʻra ularni istifoda etish hozircha qiyinroq. masalaning yana bir jihatini ham e'tiborda tutmoq zarur: aslida, ag...

This file contains 18 pages in PDF format (659.5 KB). To download "qadimgi davr adabiyotshunosligi ma'lumotnoma", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi davr adabiyotshunosligi… PDF 18 pages Free download Telegram