matnlar va ularning tuzilishi

DOCX 6 pages 22.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.0 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

10-amaliy mashg‘ulot akademik matn va uning tarkibiy tuzilishi: kirish, asosiy qism, xulosa. 1. ilmiy uslub, akademik matn va uning turlari 2. kirish, uning akademik matndagi funksiyasi 3. asosiy qism 4. xulosa tavsifi 5. kirish, asosiy qism va xulosa o‘rtasidagi uzviylikni ta’minlash usullari. matn- (lotincha- “textus”-matn, birikma) ma’lum moddiy tashuvchiga bog‘langan inson fikri, belgilarning umumiy izchil va to‘liq ketma-ketligi. ,,matn’’ tushunchasining ikkita asosiy talqini mavjud: immanent ( kengaytirilgan falsafiy qarashlarga yo‘g‘rilgan) va reprezentativ (asosan, xususiy munosabat aks etgan). immanent yondashuv matnda voqelikka xolis munosabat bildirilib, uning ichki tuzilishini, uchinchi –shaxs tomonidan yoritishga e’tibor qaratishni nazarda tutadi. reprezentativ yondashuv esa matnni tashqi voqelik haqidagi ma’lumotni taqdim etishni maxsus shakli sifatida ko‘rib chiqishni anglatadi. tilshunoslikda ,,matn’’ atamasi keng doirada, jumladan og‘zaki nutq namunalarida ham qo‘llaniladi. ozaybayjonlik tilshunos k.n.veliyev matnlarni mikromatnlar va makromatnlar kabi ikki guruhga ajratadi : ya’ni bir necha gaplarning o‘zaro grammatik va mazmuniy bog‘lanishidan tashkil topgan, mazmuniy yaxlitlikka ega bo‘lgan qo‘shma …

2 / 6

r, kirish so‘zlar, kirish birikmalar, shuningdek, qo‘shma gaplardan ko‘proq foydalaniladi. ilmiy uslub (yoki ilmiy bayon uslubi)da tabiat va ijtimoiy hayotdagi hodisalar aniq ta’riflanadi, tushuntiriladi. bu uslub o‘zining alohida maxsus vazifasiga ega ekanligi bilan ajralib turadi. ilmiy uslub ilmiy terminologiya bilan bog‘liq. odatda, terminlar ilmiy uslubning leksikasini tashkil qiladi. lekin ilmiy asarlar tili faqat terminlardangina tashkil topma, unda abstrakt leksika va ko‘p ma’nolilik xususiyatiga ega bo‘lgan umumxalq so‘zlari ham keng qo‘llaniladi. ilmiy uslubda yana fanning turli sohalariga oid simvol va belgilar, raqamlar ham ishlatiladi. o‘zbek ilmiy uslubida obrazli nomlarning roli juda kattadir. masalan: oq tuproq, qora tuproq, qizil tuproq, sho‘rtuproq; muzlik kamari, muzlik darvozasi, muz tili, kulcha muz; marjon qirg‘oq, panjarasimon qirg‘oq; oy o‘tovi, serostona daryo, patsimon bulutlar kabi terminlar ham aslida obrazli ifodalardan kelib chiqqan. albatta, ilmiy uslubdagi obrazlilik bilan badiiy adabiyotdagi obrazlilik farqlanadi. ilmiy uslubda obrazli nomlar faqat nominativ atash funktsiyasini, badiiy adabiyotda esa estetik ta’sir ko‘rsatish vazifasini bajaradi. …

3 / 6

larni sharhlaydi. bunday asarlarda iloji boricha murakkab atamalar qo‘llanmaydi. bu uslubda ham shevachilikka yo‘l qo‘yilmaydi. lekin bu ikki xillik ilmiy uslub umumiylik asosida bir-biriga bog‘liq bo‘ladi. xullas ilmiy uslub materialini o‘zaro tutashtiruvchi holatlar quyidagilar: 1.dalillarning aniqligi, mantiiqiy asosligi, tavsifiy izchilligi ilmiy uslubning barchasi uchun muhim hususiyatdir. 2. ilmiy terminlarining ko‘proq qo‘llanilishi bu sohaning harakteriga mosdir. 3. ilmiy uslubda gap bo‘laklarining tushib qolish alomati kam uchraydi. 4. adabiy meyorga rioya qilish, gaplarning grammatik shakllanganligi bu uslubning yetakchi xususiyatidir. 5. shevachilikka yo‘l qo‘yilmaydi. ilmiy uslub ilmiy faoliyat sohasiga xizmat qiladi. u asosan fan tili. asosiy vazifasi g‘oyalar faktlar qonuniyatlar hodislar va tushunchalar tizimi bilan aloqadorlikdir. bu axborotlar isbotlangan , dalillangan va umumlashganligi,yozma nutq shaklida nomoyon bo‘lishi uning o‘ziga xos xususiyatlaridir.axborotning holisligi va umumlashganligi, mantiqiy vap izchilligi,aniq va batafsilligi bu uslubga xosdir.bu uslubda avtor shaxsi ifodalanmaydi,buyoqdor so‘zlar uchramaydi. har bir fan sohasiga oid shartli qisqartmalar va ramziy belgilar uchraydi. shu fanga oid terminlar …

4 / 6

nli va qiziqarli tushuntiriladi, ilmiy terminlar kam qo‘llaniladi, umuman tanish bo‘lmagan termin va mavhum formulalar o‘rniga aniq tasviriy materiallarga kengroq o‘rin beriladi. lekin ilmiy uslub bilan uning ilmiy-ommabop ko‘rinishi o‘rtasidagi bir xildagi tafovutlar ilmiy uslub tushunchasining bir butunligiga, yaxlitligiga putur etkazmaydi. monologik xarakterda o‘zbek ilmiy terminologiyasida oq tuproq, sariq tuproq kabi obrazli terminlar ko‘rinishidan obrazli tuyulsa ham, lekin ilmiy uslubda narsa va xodisalarni faqat nomlash uchun xizmat qiladi. badiiy adabiyotda esa obrazli tafakkur ifodasi uchun xizmat qilib, kitobxonga estetik ta’sir etish vositasiga aylanadi. masalan, uchur yulduz, quyruqli yulduz kabi astronomik terminlar shular jumlasidandir. ilmiy -ommabop uslubda badiiy nutq unsurlari va usullariga murojaat qilinishi xollari tez-tez uchrab turadi. voqelikka munosabatni munosabatning va buning tadqiqini mantiqan dalillangan, grammatik shakllangan, adabiy me’yor asosida tuzilgan jumlalarda ifodalab berish ilmiy uslubning mohiyatini tashkil etadi. ilmiy uslub doirasi anchagina keng va xilma-xildir. chunonchi, bir qator ijtimoiy fanlarga oid tadqiqotlar ko‘proq ommaviyligi bilan tavsiflansa, aniq fanlarga oid …

5 / 6

zifaning asosiy xususiyati va ahamiyati katta miqdordagi mantiqiy ma'lumotga ega bo‘lishidir. ilmiy uslub, shuningdek rasmiy, so‘z tanlash va ulardan foydalanish juda izchil: u umumiy til so‘z qismini toraytiradi, ular hissiy bo‘lsa, o‘ylab so‘zlar uchun ruxsat bermaydi, non-adabiy tilining (argo, lahjasida, so‘zlashuv nutqi) man yuklaydi. ilmiy foydalanishga kirish so‘zi rangini yo‘qotadi, boshqa kontent bilan to‘ldiradi. shu bilan birga, ilmiy uslub doimo yangi tug‘ilgan tushunchalarni ifodalash uchun yangi bo‘linmalarga muhtoj bo‘lib qoladi, shuning uchun so‘zlash jarayonlari juda faol.tushunchalar bir-biriga mos kelishi, umumiy rasmga mos bo‘lishi va alohida va ajralib turadigan faktlar bo‘lmasligi kerak. axborot yakuniy tahlilda ilmiy bilim bo‘lishi kerak. ilmiy uslubning morfologiyadagi ob'ektivligi va ajralmasligi (umumlashma) uning "tarafdorligi" da nutqning muayyan qismlariga va muayyan shakllardan alohida foydalanishda namoyon bo‘ladi. ismlar eng ko‘p ishlatiladigan chastotaga ega va ularning ko‘pchiligi mavhum ma'noga ega bo‘lgan ismga tegishli: vaqt, harakat, yo‘nalish va boshqalar. ilmiy uslubda qisqa sifatlardan foydalanish boshqalarga nisbatan bir necha barobar (teng, mutanosib, …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matnlar va ularning tuzilishi"

10-amaliy mashg‘ulot akademik matn va uning tarkibiy tuzilishi: kirish, asosiy qism, xulosa. 1. ilmiy uslub, akademik matn va uning turlari 2. kirish, uning akademik matndagi funksiyasi 3. asosiy qism 4. xulosa tavsifi 5. kirish, asosiy qism va xulosa o‘rtasidagi uzviylikni ta’minlash usullari. matn- (lotincha- “textus”-matn, birikma) ma’lum moddiy tashuvchiga bog‘langan inson fikri, belgilarning umumiy izchil va to‘liq ketma-ketligi. ,,matn’’ tushunchasining ikkita asosiy talqini mavjud: immanent ( kengaytirilgan falsafiy qarashlarga yo‘g‘rilgan) va reprezentativ (asosan, xususiy munosabat aks etgan). immanent yondashuv matnda voqelikka xolis munosabat bildirilib, uning ichki tuzilishini, uchinchi –shaxs tomonidan yoritishga e’tibor qaratishni nazarda tutadi. reprezentativ yondashuv esa m...

This file contains 6 pages in DOCX format (22.0 KB). To download "matnlar va ularning tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: matnlar va ularning tuzilishi DOCX 6 pages Free download Telegram