yangi reproduktiv texnologiyalarni qo‘llash va prenatal diagnostikaning etik jihatlari

DOCX 10 pages 37.9 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.9 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

7-mavzu: yangi reproduktiv texnologiyalarni qo‘llash va prenatal diagnostikaning etik jihatlari. sun’iy urug‘lantirish, ekstrakorporal urug‘lantirish va surrogat onalik masalalari. donor tuxum hujayralaridan foydalanish va surrogat onalikning ahloqiy muammolari va huquqiy jihatlari bioetika – tibbiyot xodimlari va biologlarning o‘z kasbiy faoliyati uchun patsientlar va butun jamiyat oldidagi ijtimoiy mas’uliyati to‘g‘risidagi fan. yuqorida biz bioetikaning asosiy prinsiplarini ko‘rib chiqdik. ammo muayyan biotibbiy texnologiyani, shu jumladan nasl qoldirish texnologiyalarini qo‘llashda, umumiy muammolardan tashqari, bioetikaning xususiy muammolari ham yuzaga keladi. nasl qoldirish texnologiyalari insonning o‘zidan nasl qoldirishiga aralashishni nazarda tutadi. ular uzoq tarixga ega. so‘nggi yillarda biotibbiy texnologiyalar bu sohada juda katta yutuqlarga erishdi. ammo ular ayni paytda bioetikaning eng muhim muammolari manbai bo‘lib qolayotir. bunday texnologiyalar orasida sun’iy inseminatsiya, ekstrakorporal urug‘lantirish va surrogat onalik texnologiyalari ajralib turadi. abort, fetal davolash muammolariga ham yuqorida zikr etilgan muammolar qatorida qaraladi. dunyoda yangi nasl qoldirish texnologiyalariga ma’naviy-axloqiy nuqtai nazardan baho berishning bir xil mezonlari ishlab chiqilmagan. hatto …

2 / 10

angan bo‘lishi lozim (biologiya va tibbiyot yutuqlaridan foydalanilishi munosabati bilan insonning huquqdari va qadr-qimmatini himoya qilish to‘g‘risidagi konvensiya. ovedo, 1997). inson embrionining maqomi bilan bog‘liq ma’naviy-axloqiy muammo nasl qoldirish texnologiyalaridan foydalanishning eng muhim muammosidir. (1) sun’iy inseminatsiya ham, ekstrakorporal urug‘lantirish ham tibbiy ko‘rsatmalarga qarab o‘tkazilishi lozim. mazkur qoidaga binoan, tibbiy ko‘rsatmalar mavjud bo‘lgan hollarda, ya’ni nasl qoldirish texnologiyalaridan boshqa yo‘l bilan davolab bo‘lmaydigan bepushtlikda mazkur texnologiyalardan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi. (1) hatto mazkur texnologiyalardan faol foydalanilayotgan va ular normativ tartibga solingan mamlakatlarda ham ularga munosabat bir xil emas. sun’iy urug‘lantirish va embrionlarni transplantatsiya qilish to‘g‘risida maxsus qabul qilingan bayonotda (madrid deklaratsiyasi, 1987 yil) jtu quyidagi tavsiyalar va axloq prinsiplarini ilgari surdi. medikamentoz va jarrohlik yo‘li bilan davolab bo‘lmaydigan bepushtlikda tibbiy yordam ko‘rsatish o‘rinli bo‘ladi. bunda vrach faqat bemorlarning xabardorlikka asoslangan ixtiyoriy roziligiga ko‘ra ish ko‘rishi, barcha qonun va axloq qoidalariga rioya etishi lozim. bemorlar, boshqa davolash turlarida bo‘lgani singari, sir saqlash …

3 / 10

kiritish mumkin: mazkur muammolar haqida tibbiyotchilar, huquqshunoslar va butun jamiyatga keng axborot berish; tegishli qonun osti va huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish; turli ixtisosliklar bo‘yicha mustaqil ekspertlarga ega bo‘lgan etika qo‘mitalari orqali nasl qoldirish texnologiyalari sohasidagi ishlarni tartibga solishning oqilona tizimini yaratish va h.k. masalan, tibbiyot va qonun muammoning donor va retsipientlarni sir tutish bilan bog‘liq axloqiy jihatlariga e’tiborni qaratadi. oilaviy munosabatlar mas’uliyatli soha va mulk bilan bog‘liq bo‘lganligi uchun sun’iy urug‘lantirish tartib-taomillari qonun bilan tartibga solinadi. barcha mamlakatlarda qonunlar va qonun osti hujjatlari ota-onalarga o‘z «sun’iy» farzandlarini «tabiiy» farzandlaridan kamsitishni taqiqlaydi, ularni tengsizlikdan himoya qiladi. ayni paytda qonun bolalarni donorning otalik da’vo qilishidan ham himoya qiladi. bunday da’vo qilishni qiyinlashtirish uchun donor anonim bo‘lishi nazarda tutiladi, ota-onalarga esa donorni fenotipga qarab tanlash ruxsat etiladi. turli mamlakatlarning qonun hujjatlari odatda nikohsiz hamda gomoseksual nikohdagi ayollarni sun’iy urug‘lantirishni taqiqlaydi. sun’iy inseminatsiya gomologik (er spermasidan foydalaniladi) yoki geteorologik (donor spermasidan foydalaniladi) bo‘lishi mumkin. …

4 / 10

ni sun’iy urug‘lantirish mumkinmi? bu masala turli mamlakatlarda har xil hal qilingan. ba’zan so‘qqabosh ayollarga sun’iy urug‘lantirish huquqi berilmagan; bir qancha mamlakatlarda bunday norma yo‘q. masalan, shvetsiyani «reproduktiv turizm» mamlakati deb atash qabul qilingan. bu erga sperma donorini urug‘lantirish maqsadida nisbatan qattiqqonun-qoidalar belgilangan mamlakatlardan ayollar tashrif buyuradi. ekstrakorporal urug‘lantirish «probirka»da urug‘lantirish (invitrofertilisation) yoki, boshqacha qilib aytganda, «ekstrakorporal urug‘lantirish va embrionni ko‘chirish» zamonaviy nasl qoldirish texnologiyasining turlaridan biridir. ayol tanasidan tashqarida urug‘lantirish g‘oyasi xix asrdayoq vujudga keldi, uni amalda tatbiq etishga esa xx asrning 40-yillarida kirishildi. «probirkada urug‘lantirish»ni birinchi bo‘lib amerikalik olimlar amalga oshirdilar. ekstrakorporal urug‘lantirish va embrionni ko‘chirish mutlaqo bepusht, ya’ni naychalari yoki tuxum hujayralari bo‘lmagan ayollarga tavsiya etiladi (so‘nggi holda donor tuxum hujayralaridan foydalaniladi). shunday amaliyot mavjudki, ayol bachadoniga eng yashovchan embrionlar ko‘chirib o‘tkaziladi, qolganlari esa yo‘q qilinadi. ayni holda axloqiy muammo mavjudmi? ha, mavjud. u embrionning maqomi bilan bog‘liq. garchi kuchsiz embrionlar yo‘q qilinsa-da, ammo ekstrakorporal urug‘lantirish jarayonida …

5 / 10

rishini qayd etadilar. ayrim olimlarning fikricha, bu hodisa taxminan homiladorlikning 40-chi kunida ro‘y beradi. homila tushirishga (abortga) islom huquqshunoslarining munosabati birmuncha farqqiladi.[footnoteref:2]2 [1: ] [2: 2abdallah s. daar, a. binsumeit al khitamy. bioethics for clinicians: 21. islamic bioethicscmaj 2001;164(1):60-3.] yuridik yoki tibbiy sabablar bilan bog‘liq hollarda homiladorlikdan keyin va embrionda ensoulment ro‘y berishidan oldin homila tushirishga yo‘l qo‘yiladi. joiz sabablar orasida nomusga tegish ham bor. shunga qaramay, shia mazhabiga mansub ko‘pgina huquqshunoslar va sunniylardan bo‘lgan huquqshunoslarning ayrimlari odatda, ona hayoti xavf ostida bo‘lmasa, homiladorlikdan keyingi barcha bosqichlarda, hatto ensoulment dan oldin ham homila tushirishni man etadilar. barcha nufuzli mutaxassislar ensoulment dan keyin homila tushirishni taqiqlaydilar, lekin ularning aksariyati ona hayotini saqlab qolish uchun abortga ruxsat beradi. ona hayotini saqlab qolish kerakmi yoki embrion hayotinimi, degan savol tug‘ilgan hollarda ona hayoti ustun qo‘yiladi. ona hayotiga ildiz, embrionga esa – kurtak sifatida qaraladi. kvazulu nataldagi islom universitetining ilohiyot fanlari professori abul fadl …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yangi reproduktiv texnologiyalarni qo‘llash va prenatal diagnostikaning etik jihatlari"

7-mavzu: yangi reproduktiv texnologiyalarni qo‘llash va prenatal diagnostikaning etik jihatlari. sun’iy urug‘lantirish, ekstrakorporal urug‘lantirish va surrogat onalik masalalari. donor tuxum hujayralaridan foydalanish va surrogat onalikning ahloqiy muammolari va huquqiy jihatlari bioetika – tibbiyot xodimlari va biologlarning o‘z kasbiy faoliyati uchun patsientlar va butun jamiyat oldidagi ijtimoiy mas’uliyati to‘g‘risidagi fan. yuqorida biz bioetikaning asosiy prinsiplarini ko‘rib chiqdik. ammo muayyan biotibbiy texnologiyani, shu jumladan nasl qoldirish texnologiyalarini qo‘llashda, umumiy muammolardan tashqari, bioetikaning xususiy muammolari ham yuzaga keladi. nasl qoldirish texnologiyalari insonning o‘zidan nasl qoldirishiga aralashishni nazarda tutadi. ular uzoq tarixga ega. so‘ngg...

This file contains 10 pages in DOCX format (37.9 KB). To download "yangi reproduktiv texnologiyalarni qo‘llash va prenatal diagnostikaning etik jihatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: yangi reproduktiv texnologiyala… DOCX 10 pages Free download Telegram