falsafiy tafakkur tarraqiyot bosqichlari: sharq falsafasi

DOCX 19 стр. 85,2 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 85,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

2–mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi reja: 1. qadimgi misr va bobil falsafasi. 2. qadimgi hindistonda falsafiy maktablar. 3. qadimgi xitoy. 4. o‘rta asr sharq falsafasi. tayanch so‘z va iboralar: ovrupotsentralizm, osiyosentralizm, qadimgi bobil, qadimgi misr, qadimgi hindiston, vedalar, braxmanlar, aranyaklar, upanishadlar, astika, nastika, vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, nyaya, mimansa, chorvaka – lokayata, buddizm, jaynizm, qadimgi xitoy, “bilim darajasining mumtoz kitoblari”, in va yan, konfutsiychilik, daosizm, antik davr falsafasi, naturfalsafiy davr, sofistlar, mumtoz falsafa, ellinizm falsafasi, islom falsafasi, tabiiy bilimlarning rivojlanishi, tibbiyotning rivojlashini, sharq renessansi. 1. sharq qadimiy o‘chog‘i va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. g‘arb madaniyati tarixini o‘rganish jaryonida ovrupotsentralizm nazariyasiga og‘ib ketish g‘ayriilmiy bo‘lgani kabi, masalaning sharq bilan bog‘liq jihatini tahlil etganda ham osiyosentralizm g‘oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. shu bilan birga, sharqning o‘ziga xosligi, unga mansub bo‘lgan madaniy taraqqiyot jahon sivilizatsiyasining beshigi, dunyo xalqlari rivojiga qo‘shilgan munosib hissa ekani ham sir emas. bu hol jahonning barcha …

2 / 19

y fikrlarning paydo bo‘lishi, bir tomondan, dunyo haqidagi fanlar bo‘lgan - astronomiya, kosmologiya, matematika birinchi odimlari bilan yaqindan bog‘liq bo‘lgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, afsonalar bilan bog‘liq edi. eng muhim ilmiy yutuqlar (hisobning oltmishtalik tizimi, yilning uzunligi, geometrik shakllar hajmining hisoblab chiqilishi va boshqalar) amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, xo‘jalik yuritishda qo‘llanilar edi. qadimgi bobil va misr olimlari oy va kun tutilishi davriligini aniqlashga muvofiq bo‘ldilarki, bu ularga bu hodisani oldindan aytish imkonini berdi. bu ham amaliy ahamiyatga ega edi. masalan, misr uchun eng muhim hodisa bo‘lgan – nil daryosining har yilgi ko‘tarilishi vaqt jihatdan osmonda yorug‘ yulduz bo‘lgan - suhayl (sirius)ning paydo bo‘lishi bilan muvofiq kelar edi. misrlilar yulduzlar turkumi vaziyatida ko‘rinadigan yerning quyosh atrofidagi yo‘li joylashgan tekislikni (ekliptika) aniqladilar – va uni burjlarni (osmonda sayyoralar harakat qiladigan chambar yo‘l) tashkil etgan 12 qismga bo‘ldilar; har biri 30 kundan iborat bo‘lgan, 12 oydan tashkil topgan taqvimni vujudga keltirdilar. bir kecha va …

3 / 19

ng savol-javoblari» va boshqalar). masalan, «arfist qo‘shigi» o‘lganlardan hech kim qaytib kelgan emas, u dunyo, oxirat to‘g‘risidagi gaplar yolg‘on, u dunyo yo‘q, kishi jismi o‘lgandan keyin chirib loyga tuproqqa aylanadi, xaqiqiy hayot esa yerdagi hayotdir, yerdagi hayot va unda o‘z baxtini topish uchun kurashish lozim, deb ta’kidlanadi. qadimgi bobilda topilgan, adabiy yodgorlikdan biri «xo‘jayinning o‘z quli bilan hayotining mazmuni haqida suhbati» degan adabiy yodgorlikda birinchi tomondan xudolarga ishonish, ilohiy kuchlarning tabiat va jamiyatga ko‘rsatadigan ta’sirini mutloqlashtirish xususiyati ustuvor bo‘lsada, ikkinchi tomondan afsona va rivoyatlar tarzida bo‘lsa-da, dunyoviy bilimlar, ilmiy qarashlar xam asta-sekin shakllana boshlagan. bu qarashlar insoniyat falsafiy fikrlari rivojlanishidagi muhim «qadamlar» bo‘ldi. garchi qadimgi misr va bobilda falsafiy tafakkur qadimgi yunoniston saviyasiga erishmagan bo‘lsa ham, ularning yutuqlari ellada madaniyatiga oz ta’sir ko‘rsatgani yo‘q. masalan, eramizdan oldingi i-nchi ming yillik o‘rtalarida fir’avnlar yunoncha turmush tarziga rioya etar edilar, ularning ko‘plari yunonlilar bilan qarindoshchilik iplari bilan bog‘langan edilar. yunonlilarga misrda umumiy …

4 / 19

triarxal - oilaviy munosabatlar tarkib topgan edi. hindistondagi ishlab chiqaruvchi kuchlarning o‘ziga xos xususiyatlari, shuningdek, xususiy mulkchilik munosabatlarining va ijtimoiy qarama-qarshiliklarning kuchayishi g‘oyaviy sohada hamda falsafiy manbalarda o‘z ifodasini topgan edi. quldorlik tuzumi yangi o‘sib kelayotgan ilg‘or tabaqalarining falsafiy qarashlari o‘sha davrlarda anchagina keng tarqalgan braxmanizm diniy mifologik aqidalarga qarshi kurashlar jarayonida toblandi va bu hol asta sekin materialistik ruhdagi turli maktablarning kelib chiqishi uchun zamin hozirladi. hindistonning qadimiy dini, falsafiy merosi, madaniyati ravnaqi uning yozma yodgorliklarida, asosan vedalarda (bilimlar diniy gimnlar, qo‘shiqlar to‘plamida) o‘z ifodasini topgan. vedalar (samxitlar)ning eng muhimi rigveda (xudolarga madhiya) bo‘lib, u miloddan avvalgi vi – asda yaratilgan qolganlari esa yajurveda (qurbonlik qilish paytida aytiladigan ifodalar va hikmatli so‘zlar), samaveda (kuylar, ashulalar, hamdu sano) va atxarvavedalardan (afsunlar) iborat. mazkur qismlar taxminan ming yil davomida qayta ishlanib borgan va ularning eng oxirgi nusxasi bizning eramizga yaqin davrda yozilgan. vedalar oriy qabilalarining ibtidoiy dunyoqarashlari, diniy-afsonaviy majmua va jodugarlikni …

5 / 19

jmuasi bilan eng keyingi vaqtda paydo bo‘lgan hinduviylik dini ko‘p jihatdan bog‘liqdir. vedalar adabiyotining uchinchi qatlami aranyaklar, yoki «o‘rmonlar kitobi» bo‘lib, o‘rmonlarda yashovchi tarki dunyo qilgan kishilar uchun mo‘ljallangan. uy sohibi holatidan tarki dunyochilikka o‘tish «faoliyat yo‘li»dan «bilimlar yo‘li»ga o‘tish sifatida qabul qilindi. to‘rtinchi qatlam – upanishadlar vedalar adabiyotini yakunlaydi. “upanishadalar” sirli bilim degan ma’noni anglatib, “veda” larning falsafiy qismini tashkil etadi. “upanishadalar” yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo‘lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. upanishadlarning eng muhim qismi hayot charxi (sansara) haqidagi qoida va qilmishiga yarasha mukofot qonuni (karma)dir. inson hayoti cheksiz qayta tug‘ilish zanjirida muayyan shakl sifatida qabul qilinadi. hayot charxi abadiy bo‘lib, dunyodagi barcha narsalar unga bo‘ysunadi. xudolar shaxslar sifatida mavjud emaslar, shunisi ham borki, makon va zamonda chegaralangan inson ham mavjud emas. mana shunday falsafiy muammolar asosan diniy mifologik nuqtai …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafiy tafakkur tarraqiyot bosqichlari: sharq falsafasi"

2–mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi reja: 1. qadimgi misr va bobil falsafasi. 2. qadimgi hindistonda falsafiy maktablar. 3. qadimgi xitoy. 4. o‘rta asr sharq falsafasi. tayanch so‘z va iboralar: ovrupotsentralizm, osiyosentralizm, qadimgi bobil, qadimgi misr, qadimgi hindiston, vedalar, braxmanlar, aranyaklar, upanishadlar, astika, nastika, vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, nyaya, mimansa, chorvaka – lokayata, buddizm, jaynizm, qadimgi xitoy, “bilim darajasining mumtoz kitoblari”, in va yan, konfutsiychilik, daosizm, antik davr falsafasi, naturfalsafiy davr, sofistlar, mumtoz falsafa, ellinizm falsafasi, islom falsafasi, tabiiy bilimlarning rivojlanishi, tibbiyotning rivojlashini, sharq renessansi. 1. sharq qadimiy o‘chog‘i va jahon sivilizatsiyasining bes...

Этот файл содержит 19 стр. в формате DOCX (85,2 КБ). Чтобы скачать "falsafiy tafakkur tarraqiyot bosqichlari: sharq falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafiy tafakkur tarraqiyot bo… DOCX 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram