nutqni tekshirish yuzasidan tavsia

DOC 11 pages 143.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 143.5 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

болалар, айниқса,мактабгача ёшдаги болалар нутқини ўстиришда нутқ товушларини шакиллантиришга алоҳида ўрин ажратишга тўғри келади болалар нутқини текшириш юзасидан тавсиянома методикани умумий хусусиятлари. нутқни текшириш мақсадига топшириқлар тизими икки қисимдан иборат: 1. экспрессив нутқни текшириш мақсадидаги топшириқлар тўплами; 2. импрессив нутқни текшириш мақсадидаги топшириқлар тўплами; бу икки тўпламдааги топшириқларнинг бажарилиш натижасини таҳлил этиш бола нутқий ривожланишининг таркиби ва даражасини баҳолаш, нутқий ривожланишидаги камчиликларни ажратиб олиш имконини беради. топшириқларни бажарилиши вербал алоқа кўникмасини, шу жумладан номлаш, сўзларни уйғунлаштириш, боғланган сўз бирикмасини тузишни камолга етказиш каби талабларни қўяди. бунда нарса ва ҳодасалар тасвирланган расмлар тавсия этилади. кўрсатма оғзаки тушунтирилади. топшириқларни бажариш жараёни расмлардаги тасвирларни томлашдан (экспрессив нутқни текшириаётганда), ёки кўрсатишдан (импрессив нутқни текшираётганда), ёхуд муайян ҳаракатларни бажаришдан иборат. буни қўллаш шароити ва кўлами нутқий ривожланишида камчилиги бўлган мактаб ёшидаги ва кичик мактаб ёшидаги болаларга тўғри келади. методика суҳбат (диолог) ёки ўқув топшириғи шаклида берилади. бола машғулотни инкор қилса, ёки пассивлик кўсатса, топшириқларни ўйин …

2 / 11

ш мумкин. бунинг учун бола мулоқат вазиятида ўзини қандай тутаётганини, диологда қай даражада фаоллигини, саволга берилаётган жавоб қанчалик тўлиқлигини, жавобнинг мазмуни қанақалигини, ва унда саволнинг маъноси қанчалик аниқлаштираётганини таҳлил этиш зарур. бола ўз жавобида берилган саволнинг қурилшига қай даражада таянаётганлигини ва диологда қандай лексикадан фойдаланётганлигига ҳам эътибор бериш лозим. топшириқни бажариш табиий диологга яқин вазиятда ўтказилади. топшириқ 10 та саволдан иборат. талаб этилаётган жавобнинг узунлиги ва грамматик мураккаблиги табора оша бориши билан саволлар қийинлаша боради. масалан, умумий кўринишдаги дастлабки бешта савол бир сўзлик жавобни талаб этади, кейинги 5 та савол эса вазиятга кўра ўзаро боғлиқ бўлмай, бир мунча кенгроқ жавоб беришни тақазо қилади. топшириқ диологик нутқ жавоблари (уларнинг маъно жиҳати ва қурилиш шакли) нинг сифатини қайд этади. 2- тошириқ. «нарсалар ва ҳаракатларни номлаш» нутқни номенатив вазифасини текширишга, боланинг фаол луғати ҳажмини ва сифатини аниқлашга қаратилган. нутқни текшириш методикасига нарса ва ҳаракатларни номлаш топшириғининг киритилиши бола тасвирий образни унинг энг муҳим …

3 / 11

ш сузлари (масалан: она, ота, уй, машини, тўн, қўғирчоқ, нон, сув…) бундай сўзлар танланшига фаолият жараёнида нутқнинг шакилланиши, мактабгача ёшдаги болаларнинг етакчи ўйин фаолитяти ва бола нутқининг шакилланшига муҳитнинг таъсири ҳақидаги тасаввур асос бўлиб хизмат қилди. 2-гуруҳ- болалар образли тасаввур эта оладиган (амалий вазиятлар, китоблар, эртаклар орқали болаларга таниш бўлган, лекин амалий фаолиятда болалар кам дуч келгандиган ва уларни кузатиш камдан кам содир бўладиган нарсалар, масалан, лола, автобус, бўри, ликопча) турмуш сўзлари. 3-гуруҳ-5ёшли болалар луғатидан олинган, аммо оғзаки нутқда кам фойдаланиладиган сўзлар. яхлит умумлаштирувчи тушунча ҳам шу гуруҳга киритилади (масалан: игна, қўй, редиска, тошбақа. ҳайкал). феъллар: 1-гуруҳ- ҳаракат ва эмоционал ҳолат феъллари (масалан: келаяпти, кулаяпти, ўтирибди, югуряпти, йиғлаяпти). 2-гуруҳ-ўйин ва ўқув ҳаракатларини билдирувчи феъллар (масалан: ўқияпти, чизаяпти, кўряпти, кўряпти, бўяяпти, тикяпти ). 3-гуруҳ- турмуш ҳаракатларини билдирувчи феъллар (масалан: овқатланаяпти, ювиняпти,қадаяпти..) сўзларнинг узунлиги бўғинларнинг миқдори билан белгиланади. лексик материални танлашда биз топшириққа артикуляцион мураккаблиги турлича бўлган (болаларда товушни талаффуз этиш нуқсонлари …

4 / 11

ишининг ўзига хослигини; - грамматик бузилишлар мавжудлигини ва унинг хусусиятларини; - сўз бирикмасининг ўзига хослигини аниқлашга қаратилган. ишнинг бу босқичида болага воқеа-банд расмлар (30 та расм) тавсия этилади, уларни изоҳлаш бўйича қуйидаги таркибий қурилишдаги жумлаларни тузиш мумкин: 1) сўзлар тўғри тартибда жойлашган сода гаплар (эга + воситасиз тўлдирувчи + кесим). масалан: киз идишни ювяпти; бола расм чизяпти. 2) ўрин ҳам иштирокидаги гаплар. масалан: қиз онасининг олдига югуряпти; болалар гулхан ёнида ўтиришибди. 3) воситасиз ва воситали тўлдирувчи иштирок этган гаплар. масалан: она қизига мевали саватни беряпти. 4) қўшма гаплар. масалан: она идишларни ювяпти; қиз ликопчаларни артяпти. топшириқларнинг мураккаблашуви; - жумлалар узунлиги; - грамматик қурилиш мураккаблиги; - алоқавий моҳияти; - лексиканинг семантик мураккаблиги бўйича қийинлашиб бориши. 4-топшириқ. расмга қараб ҳикоя тузиш. бу энг мураккаб топшириқлардан бири, чунки расмга қараб воқеани гапириб бериш сюжет маъносининг асосий белгиларини ва муносабатларини тушунишни ҳамда уни сўз билан ифодалашни, шунингдек умумлаштирувчан ҳолда нутқий талқин этиш дастурини вужудга …

5 / 11

ини очиб беради. 5-топшириқ. алоҳида товушларнинг талаффуз қилиш. топшириқ боланинг нутқ товушларини амалга ошира олиш қобилиятини текширишга қаратилган. алоҳида товушларнинг талаффуз этилишини таҳлил қилиш товуш талаффузининг сифати ва ундаги камчиликлар хусусияти ҳақида тасаввур ҳосил этади. бу эса дифференциал диагностика учун ниҳоятда муҳимдир. товушларни алоҳида талаффуз этишни баҳолаш учун болага уларни қуйидаги тартибда такрорлаш тавсия этилади: с, з, ш, ж, ч, р, л, й, к, г, х, п, б, м, т, д, н, в, ф. товушларни такрорлаш тартиби уларнинг артикуляцион-акустик хусусиятлари ўхшашлиги ва болалар нутқида ана шу гуруҳнинг ҳар қайсига хос бўлган камчилик даражаси билан белгиланади. топшириқни бажариш натижаларининг таҳлили талаффуз пайтида қайси товушлар бузилгани ва бу камчиликнинг хусусияти қандайлиги (товушнинг йўқлиги, алмаштириш, бузиб талаффуз этиш) ҳисобига олинади. шундай қилиб, экспрессив нутқни текшириш мақсадидаги топшириқлар туркуми унинг ривожланганлик даражасини, сифат жиҳатдан ўзига хослигини аниқлаш, унинг муҳим жиҳатларини миқдор тарафидан шартли баҳолаш имконини беради. топширикларнинг кўрсатилган туркуми эксприссив нутқнинг операционал жиҳатларини баҳолайди. …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqni tekshirish yuzasidan tavsia"

болалар, айниқса,мактабгача ёшдаги болалар нутқини ўстиришда нутқ товушларини шакиллантиришга алоҳида ўрин ажратишга тўғри келади болалар нутқини текшириш юзасидан тавсиянома методикани умумий хусусиятлари. нутқни текшириш мақсадига топшириқлар тизими икки қисимдан иборат: 1. экспрессив нутқни текшириш мақсадидаги топшириқлар тўплами; 2. импрессив нутқни текшириш мақсадидаги топшириқлар тўплами; бу икки тўпламдааги топшириқларнинг бажарилиш натижасини таҳлил этиш бола нутқий ривожланишининг таркиби ва даражасини баҳолаш, нутқий ривожланишидаги камчиликларни ажратиб олиш имконини беради. топшириқларни бажарилиши вербал алоқа кўникмасини, шу жумладан номлаш, сўзларни уйғунлаштириш, боғланган сўз бирикмасини тузишни камолга етказиш каби талабларни қўяди. бунда нарса ва ҳодасалар тасвирланган ...

This file contains 11 pages in DOC format (143.5 KB). To download "nutqni tekshirish yuzasidan tavsia", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqni tekshirish yuzasidan tav… DOC 11 pages Free download Telegram