energo-mexanika fakulteti "elektr energetikasi" kafedrasi "metrologiya standartlashtirish va sertifikatlashtirish" fanidan o‘quv - uslubiy majmua amaliy ishi №1 elektr o‘lchash asboblarini hisoblash.

DOC 169 pages 4.1 MB Free download

169 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.1 MB

File type DOC

Pages 169

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 169

мавзу: стандартлаш ва экология energo-mexanika fakulteti “elektr energetikasi” kafedrasi «metrologiya standartlashtirish va sertifikatlashtirish» fanidan o‘quv - uslubiy majmua amaliy ishi №1 elektr o‘lchash asboblarini hisoblash. ishning maqsadi elektr oo‘lchash asboblari, ularning o‘lchash xatoliklari va usullari hamda mexanizmlarini o‘rganish. nazariy qism. elektr miqdorlarini oo‘lchash uchun belgilangan asboblar elektr o‘lchash asboblari (eo‘a) deb ataladi. hozirgi vaqtda eo‘a larining turlari nihoyatda ko‘p, binobarin, ularga qo‘yiladigan talablar, ishlatish sharoiti, tuzilishi va boshqa ko‘rsatkichlari xilma-xil bo‘lganligi uchun ham ularni quyidagicha tasniflash ( klassifikatsiyalash) mumkin: 1. o‘lchanadigan miqdorlarni o‘lchash usuliga qarab, eo‘alari bevosita baholaydigan (ko‘rsatadigan) va solishtirib o‘lchaydigan asboblarga bo‘linadi. oldindan darajalab qo‘yilgan va o‘lchanadigan miqdorni bevosita asbobning darajasi boo‘yicha hisoblashga imkon beruvchi eo‘a bevosita baholaydigan (oo‘rsatadigan) asbob ( ampermetr, voltmetr, vattmetr, fazometr, chastotametr va hokazo) deb ataladi. o‘lchanayotgan miqdor qiymatini uning oo‘lchovi bilan solishtirish natijasida olinadigan eo‘a solishtirib oo‘lchaydigan asbob ( o‘lchash ko‘prigi, potentsiometr va kompensator va hok.) deb ataladi. 2. eo‘a lari ma’lumotlarini ko‘rsatishlariga …

2 / 169

ladi. integrallovchi eo‘a berilgan kattalikni vaqt yoki mustaqil o‘zgaruvchi ko‘rsatkich bo‘yicha integrallash xususiyatiga ega. masalan: elektr energiya hisoblagichi. jamlovchi eo‘a ko‘rsatishini unga har xil yo‘llar (kanallar) orqali berilgan ikki yoki bir necha kattaliklarning funksional yig‘indisiga bog‘liq holda ishlatiladi. bunga bir necha generator quvvati yig‘indisini o‘lchash uchun mo‘ljallangan asbob vattmetr misol bo‘ladi. 3. eo‘a lari ishlatilishiga qarab elektr, mexanik, issiqlik, kimyoviy, biologik va boshqa noelektr miqdor (kattalik) larni o‘lchaydigan asboblarga bo‘linadi. 4. eo‘a ishlatilish xususiyatiga ko‘ra ko‘chma va ko‘chirib yurilmaydigan (statsionar) asboblarga bo‘linadi. o‘lchash texnikasi xalq xo‘jaligining hamma tarmoqlarida fan va texnika taraqqiyotini ilgari suruvchi muhim omillardan biri hisoblanadi. tabiatdagi narsa va hodisalarni o‘zaro taqqoslamay turib, ularni ilmiy jihatdan asoslab bo‘lmaydi. bunda o‘lchash texnikasining bir tarmog‘i bo‘lgan elektr o‘lchash texnikasi katta ahamiyatga ega. elektr o‘lchash texnikasi yordamida amalda ma’lum bo‘lgan barcha fizik miqdorlar, ya’ni elektrik va noelektrik miqdorlarni, o‘zgarmas va vaqt bo‘yicha o‘zgaruvchan miqdorlarni keng ko‘lamda va uzoq masofadan o‘lchash mumkin. …

3 / 169

imon zanjirlardagi qarshilik, sig‘im va induktivliklarni yoki potensiometrlardagi kuchlanish va elektr yurituvchi kuchlarni o‘lchash usullari misol bo‘la oladi. amalda taqqoslash usullaridan nol va differentsial usullari keng qo‘llaniladi. nol usulda o‘lchanaetgan kattalikning qiymati namuna o‘lchov bilan solishtirishda hosil bo‘lgan farq nolga tenglashguncha o‘zgartirilib boriladi. bunga potensiametrda kuchlanishni muvozanat ko‘priksimon zanjirlarda qarshilikni o‘lchashlar misol bo‘la oladi. solishtirish farqi solishtirish asbobida yoki nol indikatorda kuzatiladi. nol o‘lchash usuli juda aniq o‘lchash usulidir. chunki bunday o‘lchashda yuqori aniqlikli namuna o‘lchovi va sezgirligi yuqori taqqoslash asbobi, masalan, galvonometr ishlatiladi. differentsial usulda o‘lchanayotgan kattalikning qiymati namuna o‘lchov bilan taqqoslanadi va hosil bo‘lgan farq oddiy elektr o‘lchash asbobi bilan o‘lchanadi. differentsial usul bir-biridan kam farq qilgan ikkita miqdorni taqqoslash va o‘lchash uchun ishlatiladi. shuning uchun xam bu usulning o‘lchash aniqligi yuqoridir. masalan ikki miqdorning farqi 1 % ga teng bo‘lib, bu farq 1,5 % xatolik bilan o‘lchansa, u holda o‘lchanadigan miqdor 0,015 % xatolik bilan o‘lchanadi. yuqorida …

4 / 169

arni echish orqali topiladi va bunday o‘lchash birlikdagi o‘lchash deb ataladi. bunga materiallar qarshiliklarining temperatura koeffitsientini topish misol boo‘ladi. 2. har qanday o‘lchashda o‘lchash natijasi o‘lchanayotgan miqdorning xaqiqiy qiymatidan bir oz farq qilishi o‘lchash xatoligi deb ataladi. ba’zan o‘lchash natijasini baholashda "o‘lchash aniqligi" dan foydalaniladi. o‘lchash aniqligi o‘lchash natijasining haqiqiy miqdoriga qanchalik yaqinligini ko‘rsatadi. yuqori ko‘rsatish aniqligining yuqori bo‘linishiga o‘lchash xatosi kichik bo‘lganida erishiladi. o‘lchangan miqdor (au) bilan o‘lchanayotgan miqdorning haqiqiy qiymati (ax ) orasidagi ayirma o‘lchashdagi absolyut xatolik deb ataladi va ( bilan belgilanadi, ya’ni: ( ( au - ax absolyut xatoning o‘lchanayotgan miqdorning haqiqiy qiymatiga nisbati o‘lchashdagi nisbiy xatolik deb ataladi va bilan belgilanadi, ya’ni: (1) agar o‘lchangan miqdor o‘lchanayotgan miqdorning haqiqiy qiymatidan katta bo‘lsa, o‘lchashdagi nisbiy xatolik musbat va aksincha, kichik bo‘lsa, manfiy bo‘ladi. agar (1) formuladagi ( o‘rniga ni quysak, nisbiy atolik qo‘yidagi formula bo‘yicha aniqlanadi: demak, o‘lchanayotgan miqdor asbobning o‘lchash chegarasi (amax) ga yaqin bo‘lsa, …

5 / 169

tiruvchi xatolikdir. umuman o‘lchash xatoligiga bir qancha sabablar ta’sir kursatadi. bularga asbobni o‘lchanayotgan miqdorning diapozoniga, asbobning o‘zi qabul qiladigan quvvatga, sezgirligiga nisbatan noto‘g‘ri tanlash, asbobni noto‘g‘ri ishlatish, o‘lchash sistemalarini noto‘g‘ri tanlash va boshqalar kiradi. davriy xatolik o‘z navbatida o‘zgarmas va o‘zgaruvchan xatoliklarga bo‘linadi. qayta o‘lchaganda o‘z qiymati va ishorasini o‘zgartirmaydigan xatolikka o‘zgarmas davriy xatolik deyiladi. bunga misol tariqasida o‘lchashda qo‘llaniladigan o‘lchovning xaqiqiy qiymati yuqori aniqlik bilan o‘lchanmaganligini keltirish mumkin. ma’lum qonuniyat bilan o‘zgaruvchi xatolikka esa o‘zgaruvchan davriy xatolik deyiladi. agar o‘lchash natijasi kuchlanishga bog‘lik bo‘lsa, akkumulyatorning zaryadsizlanishidagi kuchlanishning bir tekis kamayishi o‘zgaruvchan davriy xatolikka misol bo‘la oladi. davriy xatolik keltirib chiqargan sabablarni aniqlab, tuzatish kiritish orqali mazkur xatolikni kamaytirish yoki butunlay yo‘q qilish mumkin. agar davriy xatolik tasodifiy xatolikdan kichik bo‘lsa, bir xil miqdorni o‘lchashda uni bir necha bor o‘lchab, o‘lchash natijasi sifatida ularning o‘rtacha qiymatini olish maqsadga muvofik, ya’ni bunda a1 q a2 q ... q an - har …

Want to read more?

Download all 169 pages for free via Telegram.

Download full file

About "energo-mexanika fakulteti "elektr energetikasi" kafedrasi "metrologiya standartlashtirish va sertifikatlashtirish" fanidan o‘quv - uslubiy majmua amaliy ishi №1 elektr o‘lchash asboblarini hisoblash."

мавзу: стандартлаш ва экология energo-mexanika fakulteti “elektr energetikasi” kafedrasi «metrologiya standartlashtirish va sertifikatlashtirish» fanidan o‘quv - uslubiy majmua amaliy ishi №1 elektr o‘lchash asboblarini hisoblash. ishning maqsadi elektr oo‘lchash asboblari, ularning o‘lchash xatoliklari va usullari hamda mexanizmlarini o‘rganish. nazariy qism. elektr miqdorlarini oo‘lchash uchun belgilangan asboblar elektr o‘lchash asboblari (eo‘a) deb ataladi. hozirgi vaqtda eo‘a larining turlari nihoyatda ko‘p, binobarin, ularga qo‘yiladigan talablar, ishlatish sharoiti, tuzilishi va boshqa ko‘rsatkichlari xilma-xil bo‘lganligi uchun ham ularni quyidagicha tasniflash ( klassifikatsiyalash) mumkin: 1. o‘lchanadigan miqdorlarni o‘lchash usuliga qarab, eo‘alari bevosita baholaydigan (ko‘rsa...

This file contains 169 pages in DOC format (4.1 MB). To download "energo-mexanika fakulteti "elektr energetikasi" kafedrasi "metrologiya standartlashtirish va sertifikatlashtirish" fanidan o‘quv - uslubiy majmua amaliy ishi №1 elektr o‘lchash asboblarini hisoblash.", click the Telegram button on the left.

Tags: energo-mexanika fakulteti "elek… DOC 169 pages Free download Telegram