xorazmdagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar va harakatlar

DOCX 21 pages 35.3 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.3 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

mavzu: xorazmdagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar va harakatlar reja: 1. xorazmda jadidchilik harakatining vujudga kelishi va uning o'ziga xos xususiyatlari 2. yosh xivaliklar partiyasining tashkil topishi va faoliyati 3. xiva xonligi agdarilishi arafasida siyosiy kuchlar va ularning o'zaro munosabatlari xix asr oxiri - xx asr boshlarida xiva xonligidagi asosiy ijtimoiy xarakat jadidchilik harakati bo'ldi. rus boskinidan keyin mustaqillikning yo'qotilishi, siyosiy haqsizlik va adolatsizlik butun jamiyat axdini rossiya davlatiga karshi kuchli muxolifatga aylantirdi. ularning orasida maxalliy yukori tabakalarning ilgor vakillari ham bo'lib, ozodlik goyalari borgan sari kuch-quvvatga to'lib bordi. bu goyalar jadidlar siyosiy faoliyatining asosini tashkil etdi. rus boskinchilari mahalliy xalqni jahon taraqqiyotidan chetda qoldirib, fan va madaniyatning o'sishiga katta to'skinlik qildi. a.n.kuropatkin «biz 50 yil mobaynidatub joy axolini tarakkiyotdan jilovlab, maktablar va rus hayotidan chetda tutib keldik», degan edi. chunki ularning turkistonda olib borgan siyosati: «rossiyadagi musulmon xalklariga birorta ham ijtimoiy-siyosiy huquq bermaslik kerak», deb fikrlovchi p.ilminskiy kabi siyosatdonlar karashlariga tayangan edi. …

2 / 21

arining yetishib chiqishiga turtki bo'ldi. v.v. bartold «munis va ogahiy tomonidan yaratilgan adabiy va tarixiy asarlar kanchalik kamchilikka ega bo'lmasinlar, tarixiy vokealarni bayon etish va ularda keltirilgan faktik materiallarning ko'pligi jixatidan bizgacha yetib kelgan buxoro va qo'qon xonliklari tarixi bo'yicha yozilgan hamma asarlarni o'zidan ancha orqada koldiradi», - deb bir qarashda ogahiy va munisning tarixnavislik faoliyatini maktaganga o'xshaydi, aslida ularning kamchilikka ega ekanligiga alohida urgu beradi. chunki millatni itoatda sakdashning muxim kuroli uning qalbida o'z tarixiga mensimasdan karash tuygusini shakllantirishdir. o'sha davr mafkurasi bunga shu darajada erishdiki, xali-xanuzgacha kitobxonlar bu asarlarni to'lik holda o'qish imkoniga ega bo'la olganlari yo'q. hatto xorazm tarixnavislik maktabining vakillaridan biri muxammad yusuf bayoniy xam ogaxiyning bu asarlari bilan tanisha olmaganligini 1911-1913 yillarda yaratgan «shajarayi xorazmshohiy» asarida aytib o'tadi: «ammo muxammad aminxoni jannatmakon va abdullaxoni firdavsoshiyon va qutlimurodxoni mag'furning vokeotlarin ogahiy alayhur rahma kitobot qaydig'a kirguzgan ekanlar. ul nusxa topilmadi... yana muxammad rahimxoni jannatmakoni soniyning yetti …

3 / 21

ogahiy yaratgan maktabning tarbiyalanuvchilari edilar. xix asr oxirlarida xorazmda ma'naviy hayotni rivojlantirishda, jadidchilik harakatining ma'rifat parvarlik bosqichi shakllanishiga beqiyos katta xissa qo'shgan shoir, musiqashunos va davlat arbobi pahlavon niyoz mirzaboshi - komil xorazmiydir (1825-1899 y.y.). saroyda ishlagan davrlarida komil xorazmiy hattotlik, musiqashunoslik ishlari bo'yicha 50 nafardan ortik shogirdlar tayyorlab yetishtiradi. komil xorazmiy davlat arbobi sifatida xorazm xalkining ma'naviy madaniyatini rivojlantirishga salmoqli xissa ko'shadi. uning ishtirokida va feruz xomiyligida xiva shaxrida nashriyot tashkil kilingan.erondan ibrohim sulton nomli matbaachi saroyga ishga taklif etiladi. chunki sharkda birinchi matbaa 1832 yili eronda paydo bo'lgan.edi. ibrohim sulton mahalliy yoshlardan otajon abdalovga matbaachilik sirlarini o'rgatadi, 1874 yildan boshlab ba'zi xujjatlar toshbosma usulida chop etila boshlaydi. 1876 yilda abu nasr forobiyning «nisob-us-sibyon> («bolalar nasibasi») nomli falsafiy asari toshbosmada chop etilgan. feruz otajon abdalovga muhammad va xudoybergan harrot, xudoybergan muhrkan, ismoil devon va komil devon kabi taraqqiyparvar kishilarni yordamga qo'yadi. 1883 yilda komil xorazmiy xivaxoni muxammad raximxon ii …

4 / 21

lajak hech bir mashgulot topmokdin ojiz edi. birok oning atrofidagi odamlar, xususan musiqashunos pahlavonniyoz mirzaboshi xonning bu holini anglab, oni majlislar tuzmakka qiziqtirdi». natijada bayoniy, kamyob, laffasiy, avaz o'tar, mutrib, chokar kabi arixchi va tarakkiyparvar demokratok kayfiyatdagi shoirlar yetishib chikdilar. ular asarlarida mavjud tuzum illatlari, xon amaldorlari, boylarning zo'ravonligi va poraxo'rliklarini xalkka fosh etib, shonli o'tmishni o'rnak kilib, yangi tuzumga, yangi hayot, tarakkiyot va istiklolga umid uygota bildilar. bu asarlar ma'rifatparvarlar, jadidlarning dunyokarashi shakllanishiga katta ta'sir ko'rsatdi.bu jarayonga xiva xonligi bilan rossiya o'rtasidagi siyosiy, iktisodiy va madaniy alokalarning kengayib borishi xam, shubhasiz, katta ta'sir ko'rsatdi. matbaachilik, 1880 yilda ish boshlagan xivadagi birinchi ambulatoriya, shuningdek, xivalik savdogarlar, ilgor fikrli kishilarning moskva, peterburg, qozon kabi shaharlarda bo'lib, rus fani va madaniyati bilan tanishuvi qam bu dunyoqarashni mustahkamladi. jadidchilik ma'rifatparvarlikdan kuchli siyosiy harakatgacha bo'lgan murakkab rivojlanish yo'lini bosib utdi. xiva jadidlari faoliyati da xam aynan shu yo'l ko'zga tashlanadi. jadidchilik davlat, tuzum, boshkaruvni …

5 / 21

intilishlarining bostirilish sabablarini, nafaqat iqtisodiy sohada, balki diniy, ma'naviy sohada xam yuzaga kelgan turgunlikni chuqur anglab yetdilar va ular ongida jamiyatni isloh etish goyalarini uyg'otdilarki, busiz taraqqiyotni tasavvur ham etib bo'lmas edi. vatanimizdagi bu islohotchilik xarakati murakkab, tarixiy jixatdan serkirra yo'lni bosib o'tdi. qaror topa borishi, urug'-aymoqchilik munosabatlarining jamiyat taraqqiyotida to'sik bo'layotganligini anglash, rossiya bilan siyosiy, iktisodiy va madaniy munosabatlarning tobora kuchayishi bu jarayonga obyektiv asos bo'ldi.peterburgdan 1898 yilda inqilobiy faoliyati sababli. kislyakov, andreev, safronov kabi talabalarning xiva xonligi ga surgun qilinishi bu xududlarga xam rossiyadagi o'zgarishlar, turli xil oqimlarning karashlari kirib kela boshlashiga sabab bo'ldi. safronov bilan bevosita yaqin tanishlik, keyinchalik yosh xivaliklar partiyasining asoschisi polvonniyoz hoji yusupov karashlarining shakllanishiga o'ziga xos ta'sir kilgan xonligida ham jadidchilik g'oyalarining tarqalishi va yangi usul maktablarining ochilishida tatar millatiga mansub ziyolilarning xizmatlari katga bo'ldi. 1905 yidda nijniy novgorodda bo'lib o'tgan musulmonlarning s'ezdidan keyin ular xolisjon1 borudiy rahnamoligida turkiston, buxoro va xorazm bilan …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xorazmdagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar va harakatlar"

mavzu: xorazmdagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar va harakatlar reja: 1. xorazmda jadidchilik harakatining vujudga kelishi va uning o'ziga xos xususiyatlari 2. yosh xivaliklar partiyasining tashkil topishi va faoliyati 3. xiva xonligi agdarilishi arafasida siyosiy kuchlar va ularning o'zaro munosabatlari xix asr oxiri - xx asr boshlarida xiva xonligidagi asosiy ijtimoiy xarakat jadidchilik harakati bo'ldi. rus boskinidan keyin mustaqillikning yo'qotilishi, siyosiy haqsizlik va adolatsizlik butun jamiyat axdini rossiya davlatiga karshi kuchli muxolifatga aylantirdi. ularning orasida maxalliy yukori tabakalarning ilgor vakillari ham bo'lib, ozodlik goyalari borgan sari kuch-quvvatga to'lib bordi. bu goyalar jadidlar siyosiy faoliyatining asosini tashkil etdi. rus boskinchilari mahalliy xalqni ja...

This file contains 21 pages in DOCX format (35.3 KB). To download "xorazmdagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar va harakatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: xorazmdagi ijtimoiy-siyosiy jar… DOCX 21 pages Free download Telegram