sanoq sistemalari

DOCX 23 pages 98.8 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 98.8 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

sanoq sistemalari mavzu: sanoq sistemalari sanoq sistemasi haqida tushuncha pozitsion sanoq sistemasi o`nli pozision sanoq sistemasini targ`ib qilishda m.xorazmiyning roli haqida umumiy ma’lumotlar berish. sanoq sistemalari haqidagi misollarni yechish reja: 1. sanoq sistemalari haqida ma`lumot.m.xorazmiyning roli haqida 2. sanoq sistemalarining turlari. 3. bir sanoq sistemasidan ikkinchisiga o`tish. 4. nomanfiy butun sonlar haqida 5. o’nlik sanoq sistemasida amallar 6. ummumiy tushunchalar bajardi: toshpo'latova bibizikriyo tekshirdi: muhitdinova n sanoq sistemalari barcha mavjud tillar kabi sonlar tili ham mavjud bo‘lib, u ham o‘z alifbosiga ega. mazkur alifbo hozir jahonda qo‘llanilayotgan 0 dan 9 gacha bo‘lgan o‘nta arab raqamlaridir, ya’ni: 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9. bu tilda o‘nta belgi (raqam) bo‘lganligi uchun ham, bu til o‘nlik sanoq sistemasi deb ataladi. bizning kundalik hayotimizda qo‘llanilayotgan o‘nlik sanoq sistemasi hozirgidek yuqori ko‘rsatkichni tez egallamagan. turli davrlarda turli xalqlar bir-biridan keskin farqlanuvchan sanoq sistemalaridan foydalanganlar. masalan, 12 lik sanoq sistemasi juda keng qo‘llanilgan. uning kelib chiqishida albatta tabiiy hisoblash vositasi - …

2 / 23

belgilash uchun arab raqami belgilaridan foydalaniladi. masalan, beshlik sanoq sistemasida 0, 1, 2, 3, 4 raqamlari, yettilik sanoq sistemasida esa 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6 raqamlaridan foydalaniladi. hisoblash texnikasida va dasturlashda asosi 2, 8 va 16 ga teng bo‘lgan sanoq sistemalari qo‘llaniladi. o‘n ikkilik, o‘n oltilik sanoq sistemalarida qanday belgilardan foydalaniladi?- degan savolga javob aniq: raqamlardan keyin lotin alifbosidagi bosh harflardan foydalaniladi. shunday qilib, o‘n ikkilik sanoq sistemasida raqamlar 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, a, b kabi; o‘n oltilik sanoq sistemasida esa 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, a, b, c, d, e, f kabi yoziladi. kompyuterlarda boshqa sanoq sistemalaridan quyidagi imkoniyatlari bilan farqlanuvchi ikkilik sanoq sistemasidan foydalaniladi: · uni ishlashini tashkil etish uchun ikki turg‘un holatli qurilmalar zarur ( tok bor – tok yo‘q, magnitlangan yoki magnitlanmagan); · axborotni ikki holat orqali tasvirlash ishonchli va ta’sirlarga chidamli; · …

3 / 23

y bo‘lishi uchun bu muhim sonlar maxsus belgilar bilan ifodalana boshlagan. agar hisoblashda 2 ta yuzlik, 7 ta o‘nlik, yana 4 ta birlik bo‘lsa, u holda yuzlikning belgisini ikki marta, o‘nlik belgisini yetti marta, birlik belgisini to‘rt marta takrorlashgan. birlik, o‘nlik va yuzliklarning belgisi bir-biriga o‘xshash bo‘lmagan. sonlarni bunday yozganda belgilarni ixtiyoriy tartibda joylashtirish mumkin bo‘lgan, chunki yozilgan sonning qiymati tartibga bog‘liq emas. bunday yozuvda belgi holatining ahamiyati bo‘lmaganidan, mos sanoq sistemasi nopozitsion sistema deb ataladi. qadimgi misrliklar, yunonlar va rimliklarning sanoq sistemasi nopozitsion edi. nopozitsion sanoq sistemasi qo‘shish va ayirish amallari uchun ozgina yarasada, ko‘paytirish va bo‘lish uchun butunlay yaroqsiz edi. ishni osonlashtirish maqsadida hisob taxtalari – abaklar ishlatilar edi. hozirgi zamon cho‘tlari abakning o‘zgargan ko‘rinishidir. qadimgi bobilliklarning sanoq sistemasi dastlab nopozitsion edi, keyinchalik ular belgilarni yozish tartibida ham informatsiya borligini sezishib, undan foydalanishga o‘rganishdi va pozitsion sanoq sistemasiga o‘tishdi. bunda biz hozir qo‘llayotgan sistemadan (raqamning o‘rni bir xonaga …

4 / 23

hisobi” nomli risola tufayli o‘nli sanoq sistemasi yevropaga, keyin esa butun dunyoga tarqaldi. sanoq sistemasining asosi uchun na faqat 10 va 60 ni, balki birdan katta ihtiyoriy p natural sonni olish mumkin. sanoq sistemalarini tashkil etilishi deyarli bir xil. biror p soni – sanoq sistemasi asosi sifatida qabul qilinib, ixtiyoriy n soni quyidagi ko‘rinishda ifodalanadi: n =an pn + an-1 pn-1+ ... + a1 p1 + a0 p0 + a-1 p-1 + ... + a-m p-m ko‘phad ko‘rinishida ifodalangan shu sonni (an an-1 … a1 a0 a-1 … a-m )p kabi yozish ham mumkin (n va m – sonning butun va kasr qismi honalari (razryadlari) soni). sonning bu kabi ifodalanishida har bir raqam qiymati o‘z o‘rniga qarab turli xil bo‘ladi. masalan, o‘nlik sanoq sistemasida 98327 sonida 7 – raqami birlikni, 2 – o‘nlikni, 3 – yuzlikni, 8 – minglikni, 9 – o‘n minglikni ifodalaydi (bu hol faqat o‘nlik sanoq sistemasida): …

5 / 23

21, 22, 100; · beshlik sanoq sistemasida : 0, 1, 2, 3, 4, 10, 11, 12, 13, 14; · sakkizlik sanoq sistemasida : 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11. pozitsion sanoq sistemasi o‘zining qulayligi bilan hayotda keng qo‘llanilmoqda. boshqa usulda tuziladigan sanoq sistemalari ham mavjud. ular pozitsiyaga bog‘liq bo‘lmagan sanoq sistemalari deyiladi. masalan rim raqamlari. mazkur sistemada maxsus belgilar to‘plami kiritilgan bo‘lib, ixtiyoriy son shu belgilar ketma-ketligidan iborat bo‘ladi. rim sanoq sistemasida bir (1) besh (5) o‘n (10) ellik (50) yuz (100) besh yuz (500) ming (1000) – – – – – – – i belgi bilan; v belgi bilan; x belgi bilan; l belgi bilan; c belgi bilan; d belgi bilan; m bilan belgilanadi. bu belgilar va ularning kombinatsiyasi yordamida turli sonlarni hosil qilinadi. masalan, 1 dan 3 gacha - i, ii, iii kabi, to‘rt (4) – iv , 5 – v tarzida ifodalanadi. bu …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sanoq sistemalari"

sanoq sistemalari mavzu: sanoq sistemalari sanoq sistemasi haqida tushuncha pozitsion sanoq sistemasi o`nli pozision sanoq sistemasini targ`ib qilishda m.xorazmiyning roli haqida umumiy ma’lumotlar berish. sanoq sistemalari haqidagi misollarni yechish reja: 1. sanoq sistemalari haqida ma`lumot.m.xorazmiyning roli haqida 2. sanoq sistemalarining turlari. 3. bir sanoq sistemasidan ikkinchisiga o`tish. 4. nomanfiy butun sonlar haqida 5. o’nlik sanoq sistemasida amallar 6. ummumiy tushunchalar bajardi: toshpo'latova bibizikriyo tekshirdi: muhitdinova n sanoq sistemalari barcha mavjud tillar kabi sonlar tili ham mavjud bo‘lib, u ham o‘z alifbosiga ega. mazkur alifbo hozir jahonda qo‘llanilayotgan 0 dan 9 gacha bo‘lgan o‘nta arab raqamlaridir, ya’ni: 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9. bu tilda o‘nta belgi (ra...

This file contains 23 pages in DOCX format (98.8 KB). To download "sanoq sistemalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sanoq sistemalari DOCX 23 pages Free download Telegram