boshlang’ich sinf o’quvchilarining tabiatshunoslik haqidagi tasavvur va tushunchalarini shakllantirish hamda rivojlantirishning uslubiy asoslari2

DOCX 10 pages 26.4 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.4 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

boshlang’ich sinf o’quvchilarining tabiatshunoslik haqidagi tasavvur va tushunchalarini shakllantirish hamda rivojlantirishning uslubiy asoslari reja: 1. tabiatshunoslik tushunchalari. 2. tushunchalarni tasavvurlardan farqi 3. umumiy tushunchalarni shakllantirish. 4. tushunchalar mazmuni va hajmiga qarab farqilanishi. 5. yakka tabiatshunoslik tushunchalarini shakllantirish. 6. tabiatshunoslik tushunchalarini samarali o’zlashtirilishini ta'minlovchi metodik sharoitlar. tabiatshunoslik darslarining asosiy maqsadi, o’quvchilarni tabiatni kuzatishga o’rgatish, ularda mehnat ko’nikmalari va tabiatga ongli munosabatni shakllantirishdan iborat. ana shu muhim talablarni bajarish, avvalo, tabiat haqidagi tasavvur va tushun-chalarni shakllantirishdan boshlanadi. maktab dasturi talablari asosida darslar samaradorligini oshi-rish, avvalo, o’quvchilarning mustaqil kuzatishlarini to’g’ri tashkil qila olishdadir. o’quvchilarda u yoki bu tushunchani shakllantirishda narsalar to’g’risida aniq tasavvurlar hosil qilish, o’rganilayotgan materialni atrof-muhit bilan bog’lash, hissiy idrok muhim ahamiyatga ega, ya'ni tabiatshunoslik fanlarini o’rganish jarayonida olgan bilimlari asosida real borliq bilan ongli ravishda munosabat o’rnatishlari lozim. shuning uchun fanga qiziqtirishning turli yo’llarini qo’llash, o’quv jihozlari vositasida olam va real tabiatni umumlashtirib, bir-biriga bog’lab tushuntirish lozim. tabiatshunoslik dasturi biologik, …

2 / 10

ar xil narsalar kiradi. ularning hammasi o’sadi, rivojlanadi, nafas oladi, ko’payadi, ya'ni tirik organizm hisob-lanadi. tushunchalarni tasavvurlardan farq qila bilish kerak. tasavvur sezgi organlar faoliyatining, xotiraning yoki tasavvur qilishning mahsulidir. tushuncha tafakkur mahsuloti hisoblanadi. tushunchalar qabul qilinadigan va tasavvur etiladigan narsalar ustida fikr yuritish natijasida vujudga keladi. masalan, qushni tasavvur qilish uchun unga qarash kifoya. o’sha qush to’g’risida tushuncha hosil qilish uchun esa aniq bilimlar va ularni tizimlashtirish bo’yicha fikrlash kerak bo’ladi. qabul qilish va tasavvurlar ayrim narsalarning qiyofasidir. tushunchalar esa o’zida butun narsalar sinfiga taalluqli umumlashgan mazmunni aks ettiradi. masalan, “barg” tushunchasi daraxt, buta, o’t o’simliklarda o’sadigan hamma barglarga taalluqlidir. tasavvurlar tushunchalarning sezgili asosi hisoblanadi, biroq tasavvurlar bilan tushunchalar o’rtasida keskin chegara yo’q. tasavvurlar narsalarning muhim xususiyatlarini tobora ko’proq aks ettirib borishi bilan umumlashadi hamda tushunchalarga aylanadi. ayni vaqtda tushuncha o’z-o’zidan vujudga kelmaydi. u yoki bu narsa yoxud tabiat obyektlari to’g’risida tasavvurlarning bo’lishi ular to’g’risidagi tushunchadan dalolat bermaydi. tu-shuncha …

3 / 10

cha belgilarni mavhumlashtirish, buning uchun uncha muhim bo’lmagan turlanadigan belgili, lekin muhim belgilarini saqlagan (masalan, lola va binafsha, boychechak va lola) narsalardan foydalanishi lozim. tabiatshunoslik tushunchalarini shakllantirishda har xil fikrlash operatsiyalaridan, ya'ni tahlil, sintez, taqqoslash, mavhum-lashtirish, konkretlashtirish, umumiylashtirish kabilardan foyda-lanishga alohida ahamiyat berish kerak. tabiatshunoslik kursida tushunchalar umumiylashtirish va mavhumlashtirishning darajasi bo’yicha har xildir. ularning asosiy ta'riflari: 1) mazmuni; 2) hajmi; 3) shu tushunchaning boshqa tushunchalar bilan bog’lanishi va munosabatidir. mazmun tushunchalarning eng muhim belgilari bilan xarakterlanadi. tabiatning eng muhim belgilarini ajratish uchun “belgi” va “eng muhim belgi”ni farqlash kerak. n.i.kondakov: “belgi-bu barcha narsa yoki hodisalarning ko’rsatkichi, tomonidir, ularga qarab narsa va hodisalarni tanlab olish, aniqlash yoki ta'riflash mumkin”, - deb belgilaydi, “eng muhim belgi - bu shunday belgiki, unda narsaning tub tabiati ifodalanadi, shu bilan boshqa tur va guruhdagi narsalardan farqlanadi... agar bu belgi mustasno qilinsa, bunda tushuncha parchalanadi, mavjud bo’lmay qoladi”. mazmuni bolyicha tushunchalar oddiy va murakkabga bo’tinadi. …

4 / 10

shi mumkin. geografik tushunchalar alohida (toshkent) va umumiy (tog’lar, foydali qazilmalar) tushunchalarga, biologik tushunchalar tur (chittak, lola, archa, avlod, hayvonlar, bargli o’simliklar) tushun-chalariga bo’linadi. har xil tushunchalarni shakllantirishda tasavvurlar bilan tushunchalar o’rtasiga chegara qo’yish mumkin. tasavvurlar tobora umumlashib borib, tushuncha belgilariga ega bo’ladi. tushuncha muayyan holga kelib, tasavvuiga o’tadi. tabiatshunoslik kursida tabiat va odamlar faoliyatini o’iganishda dastur qator tasavvur hamda tushunchalarning o’zlashtirilishini nazarda tutadi. birinchi tabiatshunoslik darsida o’quvchilar “tabiat”, “jonsiz tabiat”, “jonli tabiat” kabi tushunchalar bilan tanishadilar va maktabgacha bo’lgan yoshda ham 1-4- sinflarda shakllangan tabiatning real qismlari va hodisalari to’g’risidagi tasavvurlar sistemaga olinadi. tushunchalarni shakllantirishda shuni nazarda tutish kerakki, tushuncha ayrim elementlardan tarkib topadi. chunonchi, “tepalik” tushunchasi quyidagi elementlardan: cho’qqisi, tagi, tik yonbag’irlik, yotiq yonbag’irlik kabilardan tarkib topadi. “daryo” tushunchasi quyidagi unsurlarni: quyilish joyi, boshi (boshlanishi), o’zani, o’ng va chap qiig’og’i kabilarni o’z ichiga oladi. tabiat obyektlari va hodisalari to’g’risida to’g’ri tushuncha hosil qilish uchun avval ularni kuzatish, keyin …

5 / 10

oq, ya'ni obyektning yakka xususiyatini ta'kidlamoq zarur; agar u geografik obyekt bo’lsa, unda obyektga fazoviy xarakteristika berish, ya'ni joylashgan o’rnini xaritadan aniqlash kerak. tabiatshunoslik tushunchalarini shakllantirishda umumiy bo’lmagan tushunchalardan umumiyroq bo’lgan tushunchalarga kelish bo’yicha o’tkaziladigan mashqlar katta ahamiyatga ega. masalan, tur doirasidagi “bo'ri”, “tulki”, “yo'lbars”, “sher” tushunchalari avlod doirasidagi “yirtqichlar” tushunchasiga kiradi. bunda farq ettiruvchi xususiyatlar (tur belgilari): junlarining rangi, tana tuzilishi, harakatlanish xususiyatlari shu hayvonlarning tashqi ko’rinishidayoq ma'lum bo’ladi. ularning avlod doirasidagi umumiy belgisi boshqa hayvonning go’shti bilan oziqlanish qobiliyatidir. o’quvchilarni avlod doirasidagi belgilarni tur doirasidagi belgilardan farqlashga o’rgatish uchun har bir tushuncha aniq ifodalangan va aniq belgilarni o’zida saqlagan bo’lishi kerak. masalan, “na'matak, siren, ligustrumlar - buta”, degan ta'rif noto’g’ri, chunki unda aniqlik yo’q. buning o’rniga “na'matak, siren, ligustrumlar - buta, chunki ularda asosiy poya yo’q, ildizdan esa birdaniga bir nechta novdalar o'sgan”, deyish kerak. tabiatshunoslik tushunchalarini samarali o’zlashtirilishini ta'minlovchi metodik sharoitlar. o’quv materialini o’quvchilar tomonidan puxta o’zlashtirmaslik …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "boshlang’ich sinf o’quvchilarining tabiatshunoslik haqidagi tasavvur va tushunchalarini shakllantirish hamda rivojlantirishning uslubiy asoslari2"

boshlang’ich sinf o’quvchilarining tabiatshunoslik haqidagi tasavvur va tushunchalarini shakllantirish hamda rivojlantirishning uslubiy asoslari reja: 1. tabiatshunoslik tushunchalari. 2. tushunchalarni tasavvurlardan farqi 3. umumiy tushunchalarni shakllantirish. 4. tushunchalar mazmuni va hajmiga qarab farqilanishi. 5. yakka tabiatshunoslik tushunchalarini shakllantirish. 6. tabiatshunoslik tushunchalarini samarali o’zlashtirilishini ta'minlovchi metodik sharoitlar. tabiatshunoslik darslarining asosiy maqsadi, o’quvchilarni tabiatni kuzatishga o’rgatish, ularda mehnat ko’nikmalari va tabiatga ongli munosabatni shakllantirishdan iborat. ana shu muhim talablarni bajarish, avvalo, tabiat haqidagi tasavvur va tushun-chalarni shakllantirishdan boshlanadi. maktab dasturi talablari asosida dars...

This file contains 10 pages in DOCX format (26.4 KB). To download "boshlang’ich sinf o’quvchilarining tabiatshunoslik haqidagi tasavvur va tushunchalarini shakllantirish hamda rivojlantirishning uslubiy asoslari2", click the Telegram button on the left.

Tags: boshlang’ich sinf o’quvchilarin… DOCX 10 pages Free download Telegram