qaraqalpaqstannan tısqarıdaǵı qaraqalpaqlar haqqında maǵliwmatlar

DOCX 10 pages 31.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

tema: qaraqalpaqstannan tısqarıdaǵı qaraqalpaqlar haqqında maǵliwmatlar. reje: i.kirisiw ii.tiykargi bo’lim 1.qubla aral qaraqalpaqlardıń ata jurtı 2. qaraqalpaqlardıń sociallıq-ekonomikalıq turmısı 3. qaraqalpaqstannan tısqarıdaǵı qaraqalpaqlar haqqında maǵliwmatlar. iii juwmaqlaw iv paydalangan a’debiyatlar kirisiw qaraqalpaqlardıń kelip shıǵıw tariyxı uzaq dáwirlerdi óz ishine aladı. viii-iv ásirlerde xorezmniń arqa-batis hám arqa-shıģis shegaralarında kóshpeli hám yarım kóshpeli sak-massaget, savromat-sarmat qáwimleri jasaydı. saklardıń mákan jayları qızılqumnıń arqasında, sultanuays tawınıń orayında, janadarya hám inkardarya etekleri, uzbay dáryası boylarında tabıldı. grek tariyxshısı strabonniń magliwmatına qaraganda massagetler kaspiy teńiziniń shıģis tárepindegi sheksiz aral teńizine shekemgi aymaqlarda tirishilik etken. eramızģa shekemgi 530-jılı iran pachası kir aral boyı aymaqların basıp almaqshi bolganında uzboy tárepinde massagetler malikası tumaris oni óltirgen. gerodot saklardıń arasındaǵı eń kúshlisi hám kópshiligi massagetler dep atap ótken. qaraqalpaqlardaǵı sakay, samat etnonimleri sol massagetler dáwirinen saqlanıp qalǵan. professor t.a.jdanko apasiaklar hám augasiylar turmısındaǵı analıq dástúr qaraqalpaq xalqınıń "qırıq-qız" dástanında sáwlelengen dep atap ótedi. apasiaklar qubla aral boyında jasagan hám "teńiz …

2 / 10

baslaydı. juwmaqlap aytqanda, qaraqalpaqlardıń etnikalıq qáliplesiwiniń dáslepki qatlamında sak-massaget, savromat-sarmat, day, apasiak hám augasiyler qáwimleriniń qatnasıwı basım.eramızģa shekemgi vii-v ásirlerde aral-kaspiy teńizleri aralıǵında sak, massaget, day, apasiak, issedon qáwimleri xorezmliler menen siyasiy-hám siyasiy baylanıslar alıp bardı. 1.qubla aral qaraqalpaqlardıń ata jurtı. «avesto» kitabında shıǵısqa qaray qanatli at menen uchub juretuǵın elning atı «tur», olardıń makani «turan» dep atalǵan. eramizǵa shekemiy i-iv ásirlerde kaspiy teńizi arqa atızlarında, aral teńizi arqa -garbiy tárepinde, sirdaryoning orta hám kuyi erlerinde ass, aors, alan qáwimleri jasaǵan. ústúrtda házirgi zamande alanqal'a, assaka er atları saklangan. sonıń menen birge, muyten urugi quramında tele, jauingir quramında uygir qaraları atları saklangan. berdokning «shejire» shıǵarmasında «uysin-kungirod elinda» sóz dizbegileri bar. juwmaq kilib aytkanda ekinshi boskichda turki altınsh kavmlar qaraqalpaqlar etnik qáliplesiwinde kupaya baradı. qaraqalpaqlardıń etnik qáliplesiwiniń úshinshi boskichida jetiasarlilar, ásirese kerderlilarning urni bilinadi. sirdaryoning kuyi tárepindegi, kuvandaryo hám eskidaryo erlerinen amudaryanıń kerder kúyewine jetiasarlilar kúshib kelgen. kerderlilar júzimqal'a, gyaurqal'a, kuyikqal'a, …

3 / 10

yiglab, keo'il aytıw programmaları úlgileri kórsetilgen. vi asirde aral boyında turkiy ezuv poyda boladı. juwmaq etip aytqanında úshinshi basqıshda turk tilles jetiasarlilar, ásirese kerderliler qaraqalpaqlardıń etnik qáliplesiwinde úlken rol atqarǵan. qaraqalpaqlar - orta aziyanıń qubla-batıs bóleginde, tiykarlanıp ózbekstannıń qaraqalpaqstan respublikasında jasawshı turkpen xalqi bolıp tabıladı. olar ózleriniń kem ushraytuǵın mádeniyatı, til hám dástúrlerinege iye bolıp, tariyx dawamında kóplegen milliy hám mádeniy tásirinler menen ózlerin qáliplestiriwgen. olardıń etnik shakillanishi quramalı process bolıp, ásirler dawamında kóplegen túrli xalıqlar hám mádeniyatlar menen aralasıw nátiyjesinde júzege kelgen. 1. qaraqalpaqlardıń kelip shıǵıwı qaraqalpaq etnik toparınıń kelip shıǵıwı tariyxıy tárepten kóplegen teoriyaler menen anıqlama bernedi. olardıń ájdadları, itimal, xorezm hám sog'diyona regionlarında jasaǵan turkpen hám turkiy qáwimlerden kelip shıqqan. qaraqalpaq atı da turk tilinen kelip shıqqan bolıp, " qora" (qara ) hám " qalpoq" (bas kiyimi) sózlerinen ibarat bolıp, bul at aynan bas kiyimine baylanıslı bolıwı múmkin. basqa bir qarawlarǵa kóre, qaraqalpaq atı, sonıń menen birge, …

4 / 10

aymaqlarında orta aziya hám iran tásirin kóriw múmkin, bul bolsa qaraqalpaqlardıń mádeniy hám etnik qáliplesiwinde úlken rol oynaǵan. 2. qaraqalpaqlardıń sociallıq-ekonomikalıq turmısı qaraqalpaqlar socialliq ómirinde urıwchilik, qáwimlik dúzimlik qatnasları, xalıqning siyasiy gruppalarǵa bóliniwi talay kúshli edi. hár bir urıw yamasa qáwimge biylar basshılıq qılatuǵın edi. áskeriy bólimlerdi batırlar basqarardi. xalıq arasında ruxaniylar, shayıqlar, xo'jalarning ornı da úlken edi. awıl baslanǵısh basqarıw buwın bolıp, olardıń pútkil turmısına aqsaqallar keńesi basshılıq qılatuǵın edi. sonıń menen birge, qaraqalpaqlarda yuzboshi, murapboshi, qazı, baslıq sıyaqlı basqarıw hámeller de bar edi. murap suw bóliwleytuǵın esaplanǵan. biylik lawazımına ilgerileri urıw jıyınlarında saylaǵanı bolsa, qaraqalpaqlar xiva xonligiga boysındirilgach, xon tárepinen tayınlanatuǵın boldı. xon tárepinen tayınlanǵan biyga basqa biylar boysınǵan. amudaryanıń so'l tárepindegi qońırat, oń jaǵaındaǵı shımbay qaraqalpaqlardıń bas basqarıw orayına aylanadı. xalıq arasında múlkshilik qatlamlarǵa bóliniw de kúsheyip bardı. jerge topar bolıp iyelik qılıw az-azdan toqtatıw tawıp, úlken jer iyeleri siyasiy gruppası payda boldı. sharbashılıqta mińlaǵan qaramal, qoy-eshki, …

5 / 10

ya hám quvondaryo háwizlerinde qaraqalpaqlar tárepinen júzege keliw etilgen kanal hám suwǵarıw imaratları xojalıqta dıyxanshılıq tarmaǵınıń jetekshi orında turǵanlıgınan gúwalıq beredi. xviii ásir aqırlarında amudarya tómen tarmaqlarında qalliko'l, kegeyli, xix ásir ortalarında shımbay, qońırat dıyxanshılıq oazisleri payda boldı. dıyxanchilikda pazna, mola, ketpen, bel, oraq sıyaqlı miynet qurallarınan paydalanılǵan. qaraqalpaqlar ekonomikalıq turmısında sharbashılıq da zárúrli orın tutqan. pada -pada qaramal, qoy, eshki, at, túyeler boqilgan. sharbadorlar ho'kiz hám túye qosılǵan aravalarda pada hám otarlari menen jıl dawamında sero't jaylawlarǵa kóship júrgenler. qıslaw ushın pishen, ǵawısh tayarlanǵan. ásirese, qamıszorlar sharba buyımları ushın to'yimli azıq bolıp xızmet etken. qaraqalpaqlar ekonomikalıq turmısında balıqchilik da rawajlanǵan. aral boyi, dáryalardıń háwizleri balıqchilikning rawajlanıwına úlken múmkinshilik jaratqan. balıqchilik, ańshılıq xalıq ushın qosımsha tirishilik derekyi esaplanardi. qaraqalpaqlar turmısında temirshilik, duradgorlik, kiyiz bosuvchilik, toqıwshılıq, bo'yoqchilik, gúzeshilik, zergerlik sıyaqlı ónermandchilik tarmaqları rawajlanıp baradı. ónermentler úy-ruwzıger buyımları, ıdıs -tabaqlar, shúberekler, kiyim-kesheklar tayarlaganlar. aǵashdan otaw tayarlab, kiyizler menen qaptal hám úshek bólegin …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qaraqalpaqstannan tısqarıdaǵı qaraqalpaqlar haqqında maǵliwmatlar"

tema: qaraqalpaqstannan tısqarıdaǵı qaraqalpaqlar haqqında maǵliwmatlar. reje: i.kirisiw ii.tiykargi bo’lim 1.qubla aral qaraqalpaqlardıń ata jurtı 2. qaraqalpaqlardıń sociallıq-ekonomikalıq turmısı 3. qaraqalpaqstannan tısqarıdaǵı qaraqalpaqlar haqqında maǵliwmatlar. iii juwmaqlaw iv paydalangan a’debiyatlar kirisiw qaraqalpaqlardıń kelip shıǵıw tariyxı uzaq dáwirlerdi óz ishine aladı. viii-iv ásirlerde xorezmniń arqa-batis hám arqa-shıģis shegaralarında kóshpeli hám yarım kóshpeli sak-massaget, savromat-sarmat qáwimleri jasaydı. saklardıń mákan jayları qızılqumnıń arqasında, sultanuays tawınıń orayında, janadarya hám inkardarya etekleri, uzbay dáryası boylarında tabıldı. grek tariyxshısı strabonniń magliwmatına qaraganda massagetler kaspiy teńiziniń shıģis tárepindegi sheksiz aral teńizi...

This file contains 10 pages in DOCX format (31.1 KB). To download "qaraqalpaqstannan tısqarıdaǵı qaraqalpaqlar haqqında maǵliwmatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: qaraqalpaqstannan tısqarıdaǵı q… DOCX 10 pages Free download Telegram