yer sayyorasining paydo bo’lish tarixi

PPT 24 pages 1.3 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPT

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

слайд 1 mavzu: yer sayyorasining paydo bo’lish tarixi: reja: toponimika faning ob’ekti , predmeti, vazifasi yer sharining paydo bo’lishida olimlar fikri geografik xaritalar toponimika faning ob’ekti , predmeti, vazifasi geografik ob’ektlarning - materik okean, dengiz, qo’ltiq, ko’rfaz, tekislik, tog’, shahar, qishloq, mamlakat, region va boshqa yer sharidagi ob’ektlarning nomlari – atoqli otlar bo’lib, ularni toponimika fani o’rganadi. aslida geografik ob’ektlar ma’lum bir mazmunga ega bo’lib, ularning joylashuvi muayyan hususiyati, aniq bir xalq tilidan olingan so’z bo’lib muayyan tarixiy sharoit yoki voqiylik munosabati bilan atalgan. yer sharidagi geografik ob’ektlar toponimikaning fan sifatida o’rganish ob’ekti. geografik xaritalardagi va xaritalarga aks ettirilmagan mahalliy ob’ektlarning atoqli otlari toponimikaning o’rganish ob’ekti. nomlarning paydo bo’lishi ularning tahlili, fanning predmeti. har qanday fan boshqalaridan ko’pincha farq qiladigan qonun qoidalari , iboralar yoki alohida terminlari istifoda etadi. chunonchi, geografiyada zona mintaqa iqlim meteorologiya, atmosfera, landshaft geografik qobiq kabi soz va terminlar aniq bir jarayon hodisa, qonun va tushunchalarni …

2 / 24

donlarda joylashgan o’tloqlar bo’lsa, al’p relefi baland tog’lardagi sovuq nurash parchalangan qoyali rel’ef al’p burmalanishi – eng keyingi geologik davrlarda – paleogin, neogen davrlarda burmalanish shakllangan baland tog’lar mintaqasiga nisbatan ishlatiladi. quruqlikdagi geografik ob’ektlar – tog’ daryo tekislik ko’l, qirlar, buloqlar, va boshqa nomlarning makonda va vaqt moboynida mujassamlashuvi haqida bilim berish o’quv fani fazifasiga kiradi. tabiiy va ijtimoiy iqtisodiy ob’ektlarning nomlari malum makonda hududda va akvatoriyada va muayyan davrlarda hamda aniq bir tilda- muayyan tarixiy voqiylik hodisa bilan bog’liq bo’ladi. shuning uchun toponimika fanida geografik ob’ektlarning atoqli oti - toponim – tabiiy hususiyat, lisoniy – milliy jihat va tarixiy geografik yodgorliklar deb qaralishi zarur. aynan shu lisoniy tarixiy va geografik xususiyatlar tahlil etilsa geografik nomlarni ahamiyati burtik namoyon bo’ladi. geografiya fanining o’rganish jarayonida geografik atoqli otlar – toponimlar va fanning qonunlari, tushunchalari mmazmunini izohlaydigan termin va iboralarning mazmunini – izohatini bilish talab etiladi. toponimika va geografik atamashunoslik hudddi shular …

3 / 24

va targ’ibotchisi hamidulloh hasanov “joy nomlarini tabiat, tarix, hayot insoniyat ko’zgusi desa bo’ladi” deb yozgan edi. geografik nomlar haqidagi ilm bo’lgan toponimika asosan uch fan - tilshunoslik, tarix va geografiya fanlarining manfaatlariga tutashgan yo’nalishlarida vujudga kelgan. qadimgi yunon tilidan tarjima qilinganda topos-joy, nomos-nom “joy nomi” mazmunini beradigan toponimika muayyan tildagi geografik nomlarni to’plash ularning rivojlanishi, o’zgarish tendensiyalarini areallarini aniqlash nomlarning muhim leksik- semontik xususiyatlarini yoritish toponimik lug’atlar tuzish joy nomlari transkriptsiyasi (nomlarni og’zaki nutqdan yozuvda ifodalash boshqa tillardagi nomlarini ona tili qoidasi asosida yozish) kabi masalalarni tadqiq qilish bilan shug’ullanadi. sayyoramizdagi har qanday geografik o’z atoqli nomiga ega bo’lib, ularni toponimlar deb yuritiladi. joy nomlarining sirini bilish uchun toponimika fani bilan shug’ullanish kerak. toponimiya - ma’lum hududdagi joy nomlarining yig’indisi geografik nomlar haqidagi toponimika tilshunoslik tarix va geografiya fanlari o’rtasida oraliq fan bo’lsada yer haqidagi fanlarga – geografiya geologiya, biologiya fanlariga ancha yaqin muammolarni baxs etadi. chunki joy nomida uning …

4 / 24

mak geologiya, geomorfologiya va toponimikaning manfaatlarida mushtaraklik bor. agar geologik qidiruv ishlari aniq nom bilan ataladigan joy bilan bog’liqligi e’tiborga olimmagan taqdirda ham, bu fanlarda qo’llaniladigan hodisa va jarayonlar ular o’rganilgan joy nomidan olinganligi uchun bu fanlarni toponimika va geografik atamashunoslik bilan aloqa desak bo’ladi. al’p o’tlog’i, al’p burmalanishi, kal’dera, vulkan fiord kabi atamalar aslida toponimlardir. demak har qanday ilmlarni aniq lug’at tarkibi – ilmiy atamalar bo’lishi nuqtai nazardan atamashunoslik tilshunoslikning aniq bir yo’nalishi sifatida tilshunoslik bilan bog’liq. toponimlarni o’rganishning eng muhim amaliy ahamiyatlardan biri kartografiya uchun nomlarni xaritada tasvirlash diyish mumkin. chunki geografik ob’ektlarning nomlari xaritalar mazmuning asosini tashkil etadigan nomlar avvalo xaritalar yozivi, sifatida mujassamlashadi. bularni amalda bajarish uchun xaritalarni tuzish bilan bog’liq dalada va labaratoriyada nomlarni aniqlashga qaratilgan bir qancha ishlarni bajarish talab etiladi. nomning joyda qanday atalishi , uning qaysi tilda qanday atalishi , uning qaysi tilda qanday manoni anglatishi , qanday talaffuz etilishi va yozuvdagi …

5 / 24

ora yoki yashirin ekanligini ularni tahlil etish orqali o’rganish mumkin. eng yirik geografik nomlar makrotoponimlar bo’lib, ularda ayrimlarini tahlil etish fan fan predmeti va vazifasi naqtai nazardan o’rganiladi. avstraliya – janubidagi yer . avstraliya sharqiy rayon degani . talaffuzi o’xshash bo’lgan bu nomlarda ham lisoniy ham geografik mazmunda umumiylik bor. avstraliya materigi 1606 yilda gollandiya sayohatchisi villeam yantsizon tomonidan birinchi bor kashf etilgan. ammo materik nomi bu quruqlik ochilishidan ko’p yillar avval paydo bo’lgan. gap shundaki yer kurrasining simmetriyalik qonuniga asoslanib , yerning janubiy yarim sharida beshinchi qit’a borligini bashorat qilganlar va bu quruqlikni - janubdagi nomalum yer - deb ataganlar. lotin tilida “zyud” va “terra ” so’zlari birikmasidan tashkil topgan avstraliya atamasi “janubdagi yer ” mazmuniga ega bo’lsa-da aslida yer kurrasining janubiy qutbi atrofida yani avstraliyadan yanada janubroqda boshqa bir quruqlik antraktida qat’asi borligini bilmaganlar. avstraliya kashf etilgan 17 sarda uni yirik orol deb hisoblab, “yangi gollandiya” deb yuritganlar. …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yer sayyorasining paydo bo’lish tarixi"

слайд 1 mavzu: yer sayyorasining paydo bo’lish tarixi: reja: toponimika faning ob’ekti , predmeti, vazifasi yer sharining paydo bo’lishida olimlar fikri geografik xaritalar toponimika faning ob’ekti , predmeti, vazifasi geografik ob’ektlarning - materik okean, dengiz, qo’ltiq, ko’rfaz, tekislik, tog’, shahar, qishloq, mamlakat, region va boshqa yer sharidagi ob’ektlarning nomlari – atoqli otlar bo’lib, ularni toponimika fani o’rganadi. aslida geografik ob’ektlar ma’lum bir mazmunga ega bo’lib, ularning joylashuvi muayyan hususiyati, aniq bir xalq tilidan olingan so’z bo’lib muayyan tarixiy sharoit yoki voqiylik munosabati bilan atalgan. yer sharidagi geografik ob’ektlar toponimikaning fan sifatida o’rganish ob’ekti. geografik xaritalardagi va xaritalarga aks ettirilmagan mahalliy ob’ektlar...

This file contains 24 pages in PPT format (1.3 MB). To download "yer sayyorasining paydo bo’lish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: yer sayyorasining paydo bo’lish… PPT 24 pages Free download Telegram