yer sayyorasining ichki tuzilishi

DOCX 7 pages 23.8 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.8 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

yer sayyorasining ichki tuzilishi reja: 1. kirish. yer sayyorasi haqidagi umumiy tushuncha 2. yerning ichki tuzilishi va uning qatlamlari 3. yer qobig‘ining fizik va kimyoviy xususiyatlari 4. yer ichki tuzilishini o‘rganish usullari va ilmiy ahamiyati 1. kirish. yer sayyorasi haqidagi umumiy tushuncha yer — quyosh sistemasidagi sayyoralardan biridir va insoniyat yashaydigan yagona sayyoradir. u quyoshdan uchinchi bo‘lib joylashgan bo‘lib, o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi natijasida kun-tun va fasllar almashinadi. yer sayyorasining diametri o‘rtacha 12 742 kilometrni tashkil etadi. uning massasi 5,97×10²⁴ kilogramm atrofida bo‘lib, tortish kuchi va ichki energiyasi natijasida turli geologik jarayonlar yuz beradi. yer sirtining qariyb 71 foizi suv bilan, qolgan 29 foizi quruqlik bilan qoplangan. uning geologik tuzilishi, ichki qatlamlari va fizik-kimyoviy holati insoniyat uchun nihoyatda muhimdir, chunki ular sayyoramizning tabiiy boyliklari, vulqonlar faoliyati, zilzilalar, tog‘ tizmalari, issiqlik oqimlari va boshqa geofizik jarayonlarning kelib chiqishini tushunishga yordam beradi. yer sayyorasining ichki tuzilishini bilish nafaqat geologiya, …

2 / 7

kean ostida esa 5–10 km qalinlikda bo‘ladi. uning asosiy tarkibi granit va bazalt jinslaridan iborat. po‘stning yuqori qismida cho‘kindi jinslar, pastki qismida esa magmatik va metamorfik jinslar joylashgan. aynan shu qobiqda insonlar yashaydi, o‘simliklar o‘sadi va barcha biologik hamda iqtisodiy faoliyat amalga oshadi. yer po‘stining ikki asosiy turi farqlanadi: · materik (quruqlik) po‘sti – nisbatan qalin va granit-bazalt tarkibli. · okeanik po‘st – yupqaroq, asosan bazalt jinslardan iborat. mantiya po‘st ostida joylashgan mantiya yer hajmining 83 foizini tashkil etadi. uning qalinligi 2 900 km gacha boradi. mantiya yuqori (astenosfera) va quyi qismlarga bo‘linadi. astanosfera qisman erigan jinslardan iborat bo‘lib, u magmaning harakatlanishiga sabab bo‘ladi. shu qatlamdagi issiqlik oqimlari tufayli plitalar tektonik harakatlanadi, vulqonlar otiladi va zilzilalar sodir bo‘ladi. mantiya tarkibida asosan temir, magniy, kremniy, kislorod va alyuminiy elementlari mavjud. harorat chuqurlashgan sari oshib, markazga yaqin qismida 3000°c dan yuqori bo‘lishi mumkin. yadro yer markazida joylashgan yadro diametri taxminan 7 000 …

3 / 7

oviy tarkibiga ko‘ra yer po‘stining asosiy elementlari quyidagilar: kislorod (47%), kremniy (28%), alyuminiy (8%), temir (5%), kaltsiy, natriy, kaliy va magniy (birgalikda 7%). shu elementlar turli minerallar va jinslarni hosil qiladi. yer po‘stida ko‘plab foydali qazilmalar — neft, gaz, ko‘mir, oltin, mis, temir rudalari, tuzlar va boshqa resurslar joylashgan. ular insoniyatning iqtisodiy taraqqiyotida beqiyos ahamiyatga ega. shuningdek, yer qobig‘ida sodir bo‘ladigan geodinamik jarayonlar — vulqon otilishi, zilzilalar, tog‘ hosil bo‘lish, dengiz tubining kengayishi — bularning barchasi ichki energiya oqimlari bilan bog‘liqdir. 4. yer ichki tuzilishini o‘rganish usullari va ilmiy ahamiyati yer ichki tuzilishini to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘rganish deyarli mumkin emas, chunki inson hozircha yer markaziga yetib bora olmaydi. shuning uchun olimlar bilvosita usullardan foydalanadilar. eng muhimlari quyidagilar: · seysmik usul – zilzilalar natijasida paydo bo‘ladigan to‘lqinlarning yer ichida qanday tarqalishini o‘rganish orqali qatlamlar tuzilishini aniqlash. · gravitatsion va magnit kuzatishlar – yerning tortishish maydoni va magnit maydonidagi o‘zgarishlar orqali ichki tuzilish haqida …

4 / 7

tdagi tizimdir. yer po‘sti, mantiya va yadro o‘zaro uzviy bog‘liq bo‘lib, ular orasidagi issiqlik va energiya almashinuvi sayyoraning geologik hayotini belgilab beradi. insoniyat yerning ichki tuzilishini o‘rganish orqali tabiiy jarayonlarni nazorat qilish, resurslarni tejab-tergab ishlatish hamda ekologik muvozanatni saqlash yo‘lida muhim yutuqlarga erishmoqda. foydalanilgan adabiyotlar: 1. tursunov h., umumiy geologiya asoslari, toshkent: o‘qituvchi, 2018. 2. omonov a., yer fanining asoslari, toshkent: fan va texnologiya, 2020. 3. nazarov b., geografiya va geologiya asoslari, toshkent: yangi asr avlodi, 2019. 4. hasanov r., seysmologiya va geofizika, samarqand: registon, 2021. 5. jalolov f., tabiiy jarayonlar va yer tuzilishi, toshkent: universitet nashriyoti, 2017. 6. internet manbalari: www.nasa.gov

5 / 7

yer sayyorasining ichki tuzilishi - Page 5

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yer sayyorasining ichki tuzilishi"

yer sayyorasining ichki tuzilishi reja: 1. kirish. yer sayyorasi haqidagi umumiy tushuncha 2. yerning ichki tuzilishi va uning qatlamlari 3. yer qobig‘ining fizik va kimyoviy xususiyatlari 4. yer ichki tuzilishini o‘rganish usullari va ilmiy ahamiyati 1. kirish. yer sayyorasi haqidagi umumiy tushuncha yer — quyosh sistemasidagi sayyoralardan biridir va insoniyat yashaydigan yagona sayyoradir. u quyoshdan uchinchi bo‘lib joylashgan bo‘lib, o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi natijasida kun-tun va fasllar almashinadi. yer sayyorasining diametri o‘rtacha 12 742 kilometrni tashkil etadi. uning massasi 5,97×10²⁴ kilogramm atrofida bo‘lib, tortish kuchi va ichki energiyasi natijasida turli geologik jarayonlar yuz beradi. yer sirtining qariyb 71 foizi suv bilan, qolgan 29 foizi quruqli...

This file contains 7 pages in DOCX format (23.8 KB). To download "yer sayyorasining ichki tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: yer sayyorasining ichki tuzilis… DOCX 7 pages Free download Telegram