mangʻitlar sulolasi davrida harbiy qoʻshin tuzilishi

DOCX 11 pages 24.9 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.9 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: mangʻitlar sulolasi davrida harbiy qoʻshin tuzilishi buxoro amirligida xviii asrning o’rtalarida yuz bergan siyosiy voqealar o’zbeklarning mang’it urug’i vakillarini hokimiyat tepasiga olib chiqdi. hukmron sulola almashuvi davlatning siyosiy maqomida ham o’zgarish bo’lishiga olib keldi. yangi hukmdorlar hokimiyatni rasman “amir” unvoni bilan boshqara boshladilar va bu davlat buxoro amirligi nomi bilan tarixda qoldi. ashtarxoniylar davrida o’ta zaiflashib qolgan davlat boshqaruvida mang’it urug’i biylarining nufuzi ancha ko’tarilgan edi. abulfayzxonning o’limidan (1747) keyin taxtga to 1756 yilgacha uning avlodlari chiqqan bo’lsada, amalda hokimiyat mang’itlar sulolasi vakili muhammad rahim qo’lida edi. u o’z hukmronligining dastlabki davridayoq markaziy davlat hokimiyatini mustahkamlashga kirishadi. yirik yer egalari, savdogarlar va ulamolar uning bu harakatini qo’llabquvvatlaydilar. ishni avvalo saroy amaldorlarini o’zgartirishdan boshlagan muhammad rahim keyinroq viloyat hokimligiga ham o’z odamlarini tayinlashga erishadi. buning uchun u 1750-1752 yillarda shahrisabzga 4 marta harbiy yurish qilib, bu voxada o’z hokimiyatini o’rnatdi, g’uzor ham buxoro hokimiyatini tan oldi. shuningdek, miyonqol, nurota, urgut, …

2 / 11

mi doniyolbiy mang’it (1759-1784) o’tirdi. uning hukmdorligi davrida markaziy hokimiyatga qarshi chiqishlar yana avj oldi. jumladan, yuz, kenagas, burgut, baxrin, saroy va boshqa yirik o’zbek urug’larining amirlari birlashib katta qo’shin bilan buxoroga yurish qiladi. markaziy hokimiyatning kuchayishidan manfaatdor bo’lgan savdogarlar va shahar aholisining yordami bilan qo’zg’olonchilar tor-mor etiladi va uning boshida turganlar qatl etiladi. lekin mamlakatda siyosiy vaziyat o’nglanmadi, amirlikning sharqiy qismida hokimiyatga qarshi qo’zg’olonlar ko’tarildi. iqtisodiy vaziyat yana nochor ahvolga kelib qoldi. 1784 yilda buxoroda boshlangan qo’zg’olon taxtga yangi hukmdorni olib keldi. qo’zg’olon bostirilgan bo’sada. taxtdan voz kechish payti kelganini anglagan doniyolbiy 1785 yilda taxtni o’g’li shohmurodga topshirdi. shohmurod mang’it hukmdorlari orasida birinchi bo’lib “amir” unvoni bilan davlatni boshqardi. tarixda “amir ma’sum” (“begunoh amir”) nomi bilan qolgan shohmurodning hukmronlik yillarida (1785-1800) buxoroda markaziy hokimiyat nisbatan mustahkamlandi. u o’z hukmronligining dastlabki yillarida isyonkor bekliklarga qarshi qattiq kurashlar olib bordi. buxoroga bo’ysunishdan bosh tortgan karmana, shahrisabz, xo’jand va boshqa shaharlar bo’ysundirildi. …

3 / 11

ning vafotidan keyin taxtga o’tirgan amir xaydar otasi boshlagan siyosatni izchillik bilan davom ettira olmadi. uning amirligi davrida (1800-1826) mamlakatda siyosiy vaziyatda keskinlik saqlanib qoldi. u buxoroga bo’ysunishdan bosh tortgan shahrisabz, urgut bekliklariga, miyonqolga qarshi janglar olib bordi. xarbiy kuch ish bermagan vaziyatda kelishuvchilik yo’li tutilib, shahrisabz mahalliy hokim doniyor vallomaga mulk sifatida taqdim etildi va shahrisabz vohasi to 1858 yilgacha deyarli mustaqil ravishda boshqarildi. o’ratepa bekligi ham bo’ysundirildi va amirlik hududi ancha kengaydi10. bu davrda qo’shni xonliklar bilan munosabatlar ancha keskinlashdi. xiva xoni qo’shinlarining buxoroga talonchilik yurishlari davom etdi. shuningdek, bu davrda tobora kuchayib borayotgan qo’qon xonligi bilan munosabatlar ham yomonlashdi. azaldan buxoroga tobe hisoblangan toshkent, turkiston, o’ratepa, xo’jand va boshqa shaharlarga qo’qonliklarning tajovuzi avj oldi. amir xaydar 1807-1810 yillarda qo’qon xoni olimxon bilan toshkent, o’ratepa, jizzax, zomin shaharlari uchun janglar olib borishga majbur bo’ldi va bu shaharlar bir necha bor qo’ldan-qo’lga o’tib turdi. amir haydar vafotidan keyin taxtni …

4 / 11

olmagmahalliy bekliklarga qarshi qattiq kurash olib bordi. ayniqsa, shahrisabz bekligiga qarshi olib boilgan urushlar uzoq davom etdi. 1832 yilda boshlangan urushlar 1858 yilda shahrisabz va kitob bekliklarining bo’ysundirilishi bilan yakunlandi. amirlikning shimolidagi chegara shaharlari (xo’jand, o’ratepa, toshkent, jizzax, zomin) uchun qo’qonliklar bilan bo’lgan nizolar davom etdi va harbiy jihatdan kuchli bo’lgan buxoro qo’shinlari bu shaharlarni asta-sekin o’ziga bo’ysundirdi. amir nasrullo 1842 yilda qo’qon shahrini ham egallaydi va qo’qon xoni muhammad alixonni oila a’zolari bilan birga qatl ettiradi. xatto, iste’dodli shoira nodirabegimga ham shafqat qilinmadi. bunda nasrulloga qo’qon xonidan norozi bo’lgan ba’zi amaldorlar ham yordam berdilar. qo’shni xiva xonligi bilan ham nizoli munosabatlar saqlanib qoldi. amir nasrulloning qo’qon yurishida ekanidan foydalangan xivaliklar buxoro hududiga xujum qilganligi (1843), xiva xonining marv turkmanlarini buxoro yerlariga xujum qilishga rag’batlantirganligi bu ikki davlat o’rtasidagi munosabatlarni xarakterlaydigan voqealarga misol bo’ladi. amir haydar va amir nasrullo hukmronligi davrida o’rta osiyo rossiya va angliyaning siyosiy-iqtisodiy manfaatlari to’qnash kelgan …

5 / 11

’rg’onlari, qo’shin tuzilishi, qurol-yarog’lar, aloqa yo’llariga oid kerakli ma’lumotlarni yig’ish haqida topshiriqlar berilgan edi. bu ma’lumotlardan keyinchalik rossiya imperiyasining o’rta osiyoga bosqinchilik yurishlarida keng foydalanilganligi ma’lum. amir nasrullo amalda buxoroning oxirgi mustaqil hukmdori bo’lib qoldi. nasrulloxondan so’ng buxoro taxtiga uning o’g’li muzaffarxon o’tirdi (1860- 1885). uning hukmronligi boshidayoq amirlikning hududi birmuncha qisqardi. katta qiyinchilik bilan bo’ysundirilgan shahritsabz-kitob bekliklari yana buxoroga bo’ysunishdan bosh tortadilar. lekin amirlik uchun eng katta xavf xali oldinda edi.mang’itlar hukmronligi davrida ham buxoroning davlat tizimida jiddiy o’zgarishlar amalga oshirilmadi. garchi oliy hukmdor amir unvoni bilan mamlakatn boshqargan bo’lsada, buxoro amirligi ham o’z tizimi, qonun-qoidalari, boshqaruv tartiblari va butun mohiyati bilan movarounnahrdagi o’rta asr musulmon davlatlari, xususan, shayboniylar va ashtarxonitylar davlat tizimidan aytarli farq qilmaydi. davlat mutloq qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatga ega bo’lgan amir tomonidan boshqarilar edi. davlai hayotiga tegishli siyosiy, iqtisodiy, diniy va boshqa barcha masalalarda buxorodagi bosh qarorgoh – arkda xal etilardi. vaqti-vaqti bilan …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mangʻitlar sulolasi davrida harbiy qoʻshin tuzilishi"

mavzu: mangʻitlar sulolasi davrida harbiy qoʻshin tuzilishi buxoro amirligida xviii asrning o’rtalarida yuz bergan siyosiy voqealar o’zbeklarning mang’it urug’i vakillarini hokimiyat tepasiga olib chiqdi. hukmron sulola almashuvi davlatning siyosiy maqomida ham o’zgarish bo’lishiga olib keldi. yangi hukmdorlar hokimiyatni rasman “amir” unvoni bilan boshqara boshladilar va bu davlat buxoro amirligi nomi bilan tarixda qoldi. ashtarxoniylar davrida o’ta zaiflashib qolgan davlat boshqaruvida mang’it urug’i biylarining nufuzi ancha ko’tarilgan edi. abulfayzxonning o’limidan (1747) keyin taxtga to 1756 yilgacha uning avlodlari chiqqan bo’lsada, amalda hokimiyat mang’itlar sulolasi vakili muhammad rahim qo’lida edi. u o’z hukmronligining dastlabki davridayoq markaziy davlat hokimiyatini mustahkam...

This file contains 11 pages in DOCX format (24.9 KB). To download "mangʻitlar sulolasi davrida harbiy qoʻshin tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: mangʻitlar sulolasi davrida har… DOCX 11 pages Free download Telegram