xorezim mádeniyati

DOCX 23 pages 404.0 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 404.0 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

tema:xorezimniń erte orta asirler arxeologiyaliq estelikleri. joba. i.kirisiw. ii.tiykarǵi bólim. a)xorezimninń erte orta asirler arxologiyaliq estelikleri qala madeniyati. b)orta asirlerdegi xarezimniń eń iri qalalari arxeologiyaliq estelikleri. c)xorezim paytaxit ham sawda madiniy orayi úrgensh qalası ham xiywa qallari. iii.juwmaqlaw. iv.paydalanilǵan ádebiyatlar. kirisiw x ásirdiń ekinshi yarımınan arqa xorezm paytaxtı gurganj (arabsha jurjoniya) abıroyı kúsheyip barǵan. 996-jılda xorezmshaxlar basqarǵan qubla xorezm (paytaxtı kat) hám arqa xorezm (paytaxtı úrgensh-gurganj) ámir mamun ibn muhammed tárepinen birlestirilip, mamuniyler mámleketi qáliplesti. bul dáwirde gurganj-úrgensh paytaxt qala dep atalǵan. mamun ibn mamun (990-1017 jj.) dáwirinde xorezm qala mádeniyatı turaqlı rawajlanıp baradı, “mamun akademiyası” (“baytul hikmet”) ilimiy-mádeniy oray dúziledi. biraq onıń jas aqlıǵı ali waqtında xorezm mámleketi basqarıwına ǵaznaviyli sultan maxmud kelgen. bul dáwirlerde oaziste qalasazlıq mádeniyatı rawajlanǵan.biraq ǵaznaviyler hám seljukiylerdiń áskeriy toqnasıwlari, keyin kóshpeli qaraqıtaylılardıń mawaraunnaxr hám xorezmge bastırıp keliwi sebepli júz bergen sawashlar (1137, 1141 jılda qatvan urısı, 1153 j. ǵuzlar qozǵalańı) oazistiń oraylıq aymaqlarına unamsız …

2 / 23

500 gektar bolǵan. biraq qala jayxun tasqını sebepli dárya suwı juwıp ketken. qala 995-jılǵa shekem wálayattıń paytaxtı bolǵan. bul qala haqqındaǵı maǵlıwmatlar at-tabariy, belazuriy, al-istaxriy, ibn xavkal, al-makdisi dóretpelerinde de ushıraydı. avtorlardıń keltiriwinshe, kat qalası qurılısları úsh bólekten (ark, shaxristan, rabad) ibarat bolǵan. pil, kat, xorezm atı menen belgilengen. birqansha pikirlerge kóre, paytaxt qalanıń xorezm hám pil bólimleri dárya tasqını sebepli juwılǵan, dáryadan uzaqta jaylasqan úshinshi úlken bólegi kat saqlanıp qalǵan. alawiddin muhammed dáwirinde wálayatqa kelgan yaqut al hamaviy (1219 j.) «mujam al buldon» shıǵarmasında, «antik dáwirde xorezmdi pıl dep aytardı (gáp kat haqqında ketpekte), keyin onı al mansura dep ataydı. ol jayxunnıń shıǵısında jaylasqan edi, dárya tolıp tasıp onı wayran etti. xorezimninń erte orta asirler arxologiyaliq estelikleri qala madeniyati. qiyat qalasi hazirgi beruniy rayoninda jaylasqan bolip bul estelik boyinsha izertlewler boyinsha eramizdiń iii asirinde afriǵiyler ham kushanlar ortasinda ulken soqiliǵisiw kelip shiǵadi ham anushteginlerdiń jeńisi menen juwmaqlanadi bul qala …

3 / 23

a qurılǵan yarım sheńber kungurli-burj qorǵan qúdiretin asırǵan. qalanıń tort dárwazası bolǵan. qatań joybar dúziliske iye bolǵan qalada orta ásirde islam shıǵısına tán arxitekturalıq estelikler - meshit, minar hám zindan bolǵan. olar arasında xorezmshaxlar (xii-xiii á.) hám altın orda dáwirine (xiii-xiv á.) tiyisli jámáát imaratları qurılǵan. xorezmshaxlar dáwirinde xiywa, zaraxshar, xazarasp qıyat qalaları ónermentshilik sawda orayı bolıp «ullı jipek jolı» arqalı evraziya qalaları menen baylanısta bolǵan. xi-xiii ásirlerde xorezm, ámiwdáryanıń eki jaǵasın boylap ótken kárwan jollar arqalı buxara, samarqand xám xorasan elleri menen turaqlı sawda mádeniy baylanısta boladı. buxaradan shıqqan kárwan jolı boylap, farab qalası janınan jaǵalap ótip, ámiwdáryanıń shep jaǵası boylap xii-xiii ásirlerdegi sengirqala tas aqır, koshqala, ushkergen,eshan rabad, dayakatın, ketmenshi, darǵan ata, ak-rabad, danisher xazarasp, savkan, xiywa arqalı ótip gurganjge kelip, onnan shemexa qalası arqalı ústúrtke kóterilip, kárwan jolı menen bolga dárya boyı ellerine barıp jetken. ámiwdáryanıń oń tarepinde, xorezmniń qıyat qalasınan shıqqan kárwan jolı, meshekli (sandal-rabad), dashqala, …

4 / 23

sanıda kóbeyedi. samarqandta 400000 adam, marıda 700000, góne úrgenshte 1 mln.adam jasaydı. úlken qalalar kuburlar arqalı suw menen támiyinlenip, sanitariyalıq jaqtan tazalıǵı jaqsı boladı.musılman qalalarında bazar, meshit, minarlar medreseler boladı. orta ásir qalaların jergilikli arxitektorlar, ónerment ustalar saladı. ustalar qalanıń darwaza qapılarına oyıp naǵıslar saladı, úlken qalalarda hákimniń basqarıw sarayı, meshit. medrese, xanoko, kárwan saraylar, kitapxana, monsha, jaylar jaylasadı. sonıń menen qatar, óz eline xızmet korsetken, xalqına tanılǵan el azamatlarına arnap jaylap maqbaralar salıw dástur bolǵan. orta ásirdegi orta aziya qalalarında batıs evropa ellerine qaraǵanda ilimiy, mádeniyat jaqsı ósedi, adamlardıń erkin oylawshılıǵı joqarı dárejede boladı. sonlıqtan da, al-farabiy, alxorezmiy, beruniy, ibn sina (avicenna), zamaxshariy qusaǵan dúnyaǵa tanılǵan alımlar ósip shıǵadı. xorezmniń kat hám gurgendj qalaları ilmiy hám mádeniy sawda orayǵa aylanadı. orta ásir qalalarında jasaǵan gúlalshı-ónermentler xumbuzlarda hár túrli formada gúlal ıdısların tayarlap, qala bazarlarına shıǵarǵan. (viii ásirden baslap orta aziyada sırlanǵan ıdıslar islene baslaydı.) sarı boyawdıń ústine qońır naǵıslar …

5 / 23

e mawaraunnaxr hám ǵazna wálayatı irannıń batıs bólimin ázerbayjandı basıp aladı. nátiyjede xiii ásirdiń basında, xorezm arqada sirdáryadan, qublada persiyaǵa shekem, batısta ázerbayjanǵa, shıǵısta hindistanǵa shekemgi jerlerdi iyeleydi hám shıǵısta ullı imperiyaǵa aylanadı. xorezm ózine mawaraunnaxrdan basqa mazandaran, adran, ázerbayjan, shirvan, karman, makran hám t.b jámi 400-450 qalalardı hám wálayatlardı iyeleydi. xiii ásirdiń basında xorezm paytaxtı gurganj iri adminstrativlik, ónermentshilik, mádeniy hám sawda orayına aylanadı. 1219-jılda bul jerde bolǵan arab geografı yakut jayxun qurǵaǵında jaylasqan xalqı kóp eń úlken qala gurnanj deydi. ol jayxun boylarındaǵı, bay, gózzal qalanı kórmedim dep jazadı. ullı xorezmshax dáwirinde xorezmniń siyasiy ekonomikalıq hám mádeniy rawajlanıwınıń tiykarǵı deregi diyxanshılıq, ónermentshilik hám sawda boladı. mizdaxkan. mizdaxkan qaraqalpaqstan respublikası xojeli qalasınnan 5 km.batısta jaylasqan xorezmshaxlar dáwiri qala mádeniyatı oraylarınıń biri bolǵan. mizdaxkan dáslepki márte al istahriy (930-933jj.) hám al-makdisiy (985-1000 jj.) dóretpelerinde tilge alınadı. atap aytqanda al-makdisiy «mizdaxkan úlken qala-onıń átirapında 12 000 rustak bar» dep jazadı. mizdaxkan …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xorezim mádeniyati"

tema:xorezimniń erte orta asirler arxeologiyaliq estelikleri. joba. i.kirisiw. ii.tiykarǵi bólim. a)xorezimninń erte orta asirler arxologiyaliq estelikleri qala madeniyati. b)orta asirlerdegi xarezimniń eń iri qalalari arxeologiyaliq estelikleri. c)xorezim paytaxit ham sawda madiniy orayi úrgensh qalası ham xiywa qallari. iii.juwmaqlaw. iv.paydalanilǵan ádebiyatlar. kirisiw x ásirdiń ekinshi yarımınan arqa xorezm paytaxtı gurganj (arabsha jurjoniya) abıroyı kúsheyip barǵan. 996-jılda xorezmshaxlar basqarǵan qubla xorezm (paytaxtı kat) hám arqa xorezm (paytaxtı úrgensh-gurganj) ámir mamun ibn muhammed tárepinen birlestirilip, mamuniyler mámleketi qáliplesti. bul dáwirde gurganj-úrgensh paytaxt qala dep atalǵan. mamun ibn mamun (990-1017 jj.) dáwirinde xorezm qala mádeniyatı turaqlı rawajlan...

This file contains 23 pages in DOCX format (404.0 KB). To download "xorezim mádeniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: xorezim mádeniyati DOCX 23 pages Free download Telegram