nerv hujayralarida metabolizm jarayonlari

DOCX 23 pages 29.8 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.8 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

nerv hujayralarida metabolizm jarayonlari odam organizmining nerv sistemasi kuchli differensiyalashgan neyronlar va ularga tayanch bo’luvchi, himoya qiluvchi va oziqlanishini ta’minlovchi neyrogliyalardan tashkil topgan. har bir neyron juda ko’p boshqa neyronlar bilan sinapslar hosil qilib birikkan. nerv to’qimasi barcha a’zolarni bir-biri bilan hamda tashqi muhit bilan bog’laydi. nerv tizimining funksional birligini neyronlar (nerv hujayralari) tashkil etadi. ko’pgina neyronlarda uchta qism farqlanadi: neyron tanasi, dendrit va akson. odamning bosh miyasida 90-95 mlrd atrofida neyron uchrashi aniqlangan. bir yil davomida bosh miyadagi 4 mlrd neyronlar qayta tiklanadi. neyronlar o’zaro birlashib “neyronlar tizimi”ni hosil qiladi. “neyron” atamasini ilk marotaba 1891-yilda g.v.valdeyer fanga kiritgan. neyron tanasida hujayra yadrosi va boshqa organoidlar joylashadi. dendritlar (yunoncha “dendron” – daraxt) ko’p sonli bo’lib, bir hujayradagi nerv impulsini boshqasiga sinapslar orqali yetkazish vazifasini bajaradi. akson (yunoncha “axon”- o’q) uzun bo’lib, ularning soni asosan bitta bo’ladi. akson nerv impulslarini neyrondan boshqa to’qima hujayralariga (muskul yoki bez hujayralariga) yetkazish vazifasini bajaradi. …

2 / 23

nlar tashkil etadi. bipolyar neyronlar ko’zning to’r pardasida, hid bilish a’zosida, hamda ichki quloqning chig’anoq va vestibulyar tugunlarda uchrab, mos ravishda ko’rish, hid bilish, eshitish va muvozanat saqlash kabi jarayonlarda ishtirok etadi. pseudounipolyar neyronlar umurtqalararo nerv tugunlarida (spinal nervlarning sezuvchi tugunlarida) hamda ko’pgina kalla nerv tugunlarida joylashgan. nerv hujayrasi neyronning tuzilishi neyronlarning funksional klassifikatsiyasi: sezuvchi neyronlar afferent nerv deyilib, nerv impulslarni retseptordan qabul qiladi, ya’ni ulardagi nerv impulslari organdan miyaga qarab harakatlanadi. motoneyronlar (harakatlantiruvchi neyronlar) efferent nerv deyilib, impulsni ichki a’zolarga yetkazib beradi, ya’ni nerv impulslarini miyadan organlarga tomon yetkazadi. somatik motoneyronlar odam ixtiyoriga bo’ysunadigan neyronlar bo’lib, skelet muskullarini innervatsiya qiladi. avtonom motoneyronlar esa odam ixtiyoriga bo’ysunmaydi. ular bezlar, yurak mushaklari va silliq tolali mushaklarni innervatsiya qiladi. oraliq neyronlar sezuvchi va motoneyronlarni o’zaro bog’laydi va refleks yoyi hosil bo’lishida ishtirok etadi. o’simtalari soniga ko’ra oraliq neyronlar multipolyar va anaksonal bo’lishi mumkin. oraliq neyronlar barcha mns neyronlarining 99% ini tashkil etadi. …

3 / 23

alari) va neyrofibrillalarning borligini ko’rish mumkin. dentritlar ta’sirotlarni qabul qiluvchi va nerv impulsini hujayra tanasiga o’tkazuvchi o’simtalar dendritlar deb nomlanadi. dentrit atamasini ilk marotaba fanga 1889-yilda shveysariyalik gistolog vilgelm gis tomonidan kiritilgan. dendrit bo’yicha impuls neyron tanasi tomon intiladi. ular unchalik uzun emas va neyron tanasi yaqinida daraxtga o’xshab shoxlanib tugallanadi. dentritlar aksonlardan farqli ravishda o’zida juda ko’p ribosomalarni tutadi. dendritlar miqdori turli neyronlarda turlichadir. ko’pchilik dendritlar maxsus tuzilishga ega bo’lgan sezuvchi nerv oxirlari (retseptorlar) bilan tugaydi. boshqa dendritlar esa qo’shni neyronlarning aksonlari bilan sinaps hosil qiladi. masalan, miyachaning po’stloq qismidagi purkine hujayralari dendritlarida 200000 ga yaqin akson terminallari aniqlangan. dendritlar butun bo’yi bo’yicha bir xil uzunlikka ega bo’lmay, ba’zi joylarda bo’rtib chiqqan do’mboqchalar hosil qiladi. purkine hujayrasidagi dentritlarning shoxlanishi akson bitta neyronda asosan, bitta akson bo’ladi. odatda, akson juda uzun bo’ladi. aksonlar dendritlardan farq qilib, doimiy diametrga ega bo’ladi. shuningdek, aksonlar bor bo’yiga do’mboqchalar hosil qilmaydi. aksonlarning protoplazmasi aksoplazma …

4 / 23

termini, koʻpincha, moddalar va energiya almashinuvining hujayrada kechadigan bosqichlarini ifodalash uchun ishlatiladi. bu jihatdan metabolizm tor maʼ-noda oraliq almashinuvni, yaʼni moddalarning xujayra ichida oxirgi mahsulotga aylanishini ifodalaydi. oziq moddalar hujayraga tushgach, bir qator kimyoviy oʻzgarishlarga uchraydi. bunday reaksiyalarning muayyan tartibda ketma-ket roʻy berishi metabolitik yoʻl, hosil boʻlgan oraliq mahsulotlar metabolitlar deyiladi. metabolizm anabolizm va katabolizmdan iborat. anabolizmda hujayralar va toʻqimalar tarkibiga kiruvchi moddalar sintezlanadi, hujayra tarkibi yangilanadi. anabolitik reaksiyalar, asosan, qaytarilish reaksiyalaridan iborat boʻlib, ular erkin kimyoviy energiya sarf boʻlishi orqali boradi (qarang qaytarilish reaksiyalari). katabolitik reaksiyalar, asosan, oksidlanish reaksiyalaridan iborat boʻlib, unda murakkab moddalar birmuncha oddiy molekulalargacha parchalanadi va energiya ajralib chiqadi (qarang oksidlanish reaksiyalari). metabolizmning bu ikki tomoni oʻzaro chambarchas bogʻlangan. [1] nerv tizimining strukturaviy va funksional birligi hisoblanadi neyron(asab hujayrasi). hujayralararo to'qimalar - neyrogliya- neyronlar uchun qo'llab-quvvatlovchi, himoya qiluvchi, izolyatsiya qiluvchi va oziqlantiruvchi funktsiyalarni bajaradigan uyali tuzilmalarni (glial hujayralar) ifodalaydi. glial hujayralar cns hajmining taxminan 50% ni …

5 / 23

lari - dendritlar. neyron somasida oqsil sintezi sodir bo'ladi va organizm jarayonlarga nisbatan trofik funktsiyani bajaradi. jarayonlarning roli qo'zg'alishni o'tkazishdir. dendritlar tanaga qo'zg'alishni, neyron tanasidan esa aksonlarni o'tkazadi. odatda pd (generator tepaligi) paydo bo'ladigan tuzilmalar akson tepaligidir. dendritlar asab tugunlari mavjudligi sababli tirnash xususiyati bilan sezgir ( retseptorlari), tananing yuzasida, sezgi organlarida, ichki organlarda joylashgan. misol uchun, terida bosim, og'riq, sovuq, issiqlikni sezadigan juda ko'p nerv sonlari mavjud; burun bo'shlig'ida hidlarni sezadigan nerv uchlari mavjud; og'izda, tilda ovqatning ta'mini sezadigan asab tugunlari mavjud; va ko'z va ichki quloqda, yorug'lik va tovush. nerv impulsini bir neyrondan ikkinchisiga o'tkazish chaqirilgan kontaktlar yordamida amalga oshiriladi sinapslar. bitta neyron taxminan 10 000 sinaptik kontaktga ega bo'lishi mumkin. neyronlarning tasnifi. 1. hajmi va shakli bo'yicha neyronlarga bo'linadi ko'p qutbli(ko'p dendritlarga ega) bir qutbli(bitta jarayonga ega), bipolyar(ikkita filiali bor). 2. qo`zg`alish yo`nalishida neyronlar impulslarni retseptordan markaziy asab tizimiga uzatuvchi markazga bo'linadi. afferent (sezgi) va markaziy asab …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nerv hujayralarida metabolizm jarayonlari"

nerv hujayralarida metabolizm jarayonlari odam organizmining nerv sistemasi kuchli differensiyalashgan neyronlar va ularga tayanch bo’luvchi, himoya qiluvchi va oziqlanishini ta’minlovchi neyrogliyalardan tashkil topgan. har bir neyron juda ko’p boshqa neyronlar bilan sinapslar hosil qilib birikkan. nerv to’qimasi barcha a’zolarni bir-biri bilan hamda tashqi muhit bilan bog’laydi. nerv tizimining funksional birligini neyronlar (nerv hujayralari) tashkil etadi. ko’pgina neyronlarda uchta qism farqlanadi: neyron tanasi, dendrit va akson. odamning bosh miyasida 90-95 mlrd atrofida neyron uchrashi aniqlangan. bir yil davomida bosh miyadagi 4 mlrd neyronlar qayta tiklanadi. neyronlar o’zaro birlashib “neyronlar tizimi”ni hosil qiladi. “neyron” atamasini ilk marotaba 1891-yilda g.v.valdeyer fang...

This file contains 23 pages in DOCX format (29.8 KB). To download "nerv hujayralarida metabolizm jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nerv hujayralarida metabolizm j… DOCX 23 pages Free download Telegram