sirtlarning tekislik bilan kesishishi

PDF 19 pages 989.3 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 989.3 KB

File type PDF

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

10-ma’ruza. sirtlarning tekislik bilan kesishishi (2-soat) reja 1. sirtlarning hosil bo’lishi va berilish usullari. 2. aylanish sirtlari: aylanish sirtlarining maxsus chiziqlari 3. sirtlarning tekislik bilan kesilishi. sirtlarning hosil bo‘lishi va ularning chizmada berilishi haqida umumiy tushunchalar. biror chiziqning fazodagi uzluksiz harakati natijasida sirtlar hosil bo‘ladi. sirtlarning hosil qilishning turli usullari ma’lum. fazoda m egri chiziq va uni a nuqtada kesib o‘tuvchi n egri chiziq berilgan (12.1-rasm). agar n egri chiziqni m egri chiziq bo’ylab uzluksiz harakatlantirilsa, uning qator vaziyatlarining to‘plamidan iborat biror  sirtni hosil bo‘ladi. bunda  sirtdagi m egri chiziq sirtning yo‘naltiruvchisi, n egri chiziq uning yasovchisi deb ataladi. aksincha, n egri chiziqni yo‘naltiruvchi, m egri chiziqni yasovchi sifatida qabul qilish ham mumkin. bunda m egri chiziq n egri chiziq bo‘yicha harakatlangan bo‘ladi. 15.1-rasm. 15.2-rasm. 15.3-rasm. yasovchilarning turiga qarab egri chiziqli yasovchi hosil qilgan sirt egri chiziqli sirt (15.1-rasm), to‘g‘ri chiziqli yasovchi hosil qilgan sirt chiziqli sirt (15.2-rasm) …

2 / 19

rt deb ataladi. bunga topografik (15.4-rasm) va empirik (tajriba asosida olingan) sirtlar (15.5-rasm) kiradi. qonuniy sirtlar o‘z navbatda algebraik va transsendent sirtlarga bo‘linadi. algebraik tenglamalar bilan ifodalangan sirt algebraik, transsendent tenglamalar bilan ifodalangan sirt transsendent sirt deyiladi. sirtlarning tartibi va klassi mavjud. chizma geometriyada sirtning tartibi uni tekislik bilan kesganda hosil bo‘lgan kesimning tartibi bilan aniqlanadi. biror to‘g‘ri chiziq orqali o‘tib, sirtga uringan tekisliklar soni sirtning klassini aniqlaydi. 15.4-rasm. 15.5-rasm qonuniy sirtlar analitik yoki grafik usulda berilishi mumkin. qonunsiz sirtlar faqat grafik va jadval usulida beriladi. sirtlarning berilish usullari. chizma geometriyada sirtlar asosan analitik, kinematik va karkas usullarda beriladi. sirtlarning analitik usulda berilishi. analitik geometriyada sirtni bitta xususiyatga ega bo‘lgan nuqtalar to‘plami sifatida talqin qilinadi. sirtdagi biror ixtiyoriy a nuqtaning x, u, z koordinatalari orasidagi bog‘lanish orqali undagi hamma nuqtalarga tegishli xususiyatni ifodalovchi tenglama sirtning tenglamasi deyiladi. uch o‘lchamli fazoda sirt analitik usulda berilishi mumkin. sirt umumiy ko‘rinishdagi oshkormas funksiya …

3 / 19

ng ma’lum qismini uzluksiz bosib o‘tadi. sferaning parametrik tenglamasi φ kenglik va ψ uzunlik (12.6-rasm) parametrlari orqali quyidagicha yoziladi: x=r cos φ cos ψ, u=r cos φ sin ψ, (6) z=r sin φ agar (6) tenglamalar φ va ψ parametrlardan ozod qilinsa, sferaning x, u, z koordinatalar orqali ifodalangan (2) tenglamasiga ega bo‘linadi. sirtlarning analitik usulda berilishi ularning chizmalarini kompyuterlarda chizish, sirtlarning differensial geometrik xossalarini tekshirish, shu jumladan, ularning yoyilmalarini aniq bajarish kabi imkoniyatlarni beradi. 15.6-rasm. sirtlarning kinematik usulda berilishi. biror chiziqning fazodagi uzluksiz harakatidan kinematik sirt hosil bo‘ladi. unda sirtning o‘zi ham uzluksiz bo‘ladi. kinematik harakatning oddiy asosiy turlari: ilgarilanma, aylanma va bu ikki harakatning yig‘indisi vintsimon harakatdir. ta’rif. yasovchisining kinematik harakati natijasida xosil bo‘lgan sirt kinematik sirt deyiladi. xarakatning turiga qarab, ilgarilanma harakat natijasida hosil bo‘lgan sirt tekis parallel ko‘chirish sirti, aylanma harakatdan hosil bo‘lgan sirt aylanish sirti va vintsimon harakat natijasida hosil bo‘lgan sirt vint sirti deb …

4 / 19

vchining ma’lum yo‘naltiruvchi bo‘yicha doimo o‘z-o‘ziga parallel ravishda harakatlanishidan hosil bo‘lgan sirt tekis parallel ko‘chirish sirti deyiladi ko‘rsatilgan. bu sirt tekis parallel ko‘chirish sirtidir. n yasovchining hamma nuqtalari harakat davomida m yo‘naltiruvchiga o‘xshash tekis egri chiziqlar hosil qiladi. agar m egri chiziqni n1 egri chiziq bo‘ylab harakatlantirilsa, uning nuqtalari ham n1 egri chizig‘iga o‘xshash egri chiziqlar hosil qiladi. bu chiziqlar nuqtalarning yo‘llari deyilib, sirt ustida to‘r hosil qiladi. kinematik sirt yasovchilarining uzluksiz harakati va sirtning o‘zining uzluksizligidan quyidagi muhim xulosa kelib chiqadi: kinematik sirtning ixtiyoriy nuqtasidan shu sirtda yotuvchi va to‘r oilalarga kiruvchi ikkita egri chiziq o‘tkazish mumkin. agar m yo‘naltiruvchi to‘g‘ri chiziq bo‘lsa, silindr sirti hosil bo‘ladi. biror parabolani boshqa parabola bo‘yicha tekis siljitilsa, giperbolik paraboloid sirti hosil bo‘ladi. demak, bu sirtlar ham tekis parallel ko‘chirish sirtlari turiga kiradi. 15.7-rasm 15.8-rasm sirtlarning karkas usulida berilishi. ba’zi bir sirtlarini aniq geometrik qonuniyatlar bilan berib bo‘lmaydi. bunday sirtlar shu sirt ustida …

5 / 19

joylashishi va xossalari sirtni xossalarini aniqlaydi. 15.9-rasm sirt nuqtali karkas yoki chiziqli karkaslari bilan berilishi mumkin. sirt nuqtali karkas bilan berilsa bu nuqtalar to‘plami shunday tanlanishi kerakki, unga asosan sirtning va uning har bir bo‘lagining ko‘rinishi va shaklini tasavvur qilish mumkin bo‘lsin. chiziqli sirtlar. ta’rif. to‘g‘ri chiziqning fazoda berilgan uchta (m, n va ℓ) yo‘naltiruvchi chiziqlarni kesib o‘tib, uzluksiz harakatlanishidan hosil bo‘lgan sirt chiziqli sirt deyiladi. bu sirtni uch yo‘naltiruvchi chiziqli sirt deb yuritiladi. bu chiziqli sirt aniqlovchi parametrlar orqali  (m, n, ℓ) ko‘rinishda yoziladi. 15.10,a-rasmda umumiy holdagi chiziqli sirtni hosil qilish ko‘rsatilgan. chiziqli sirtning bunday umumiy holi qiyshiq silindr deyiladi.15.10,b–rasmda qiyshiq silindrning yaqqol tasviri ko‘rsatilgan. bu sirtning hosil bo‘lish jarayoni quyidagichadir. m, n va ℓ egri chiziqli yo‘naltiruvchilar berilgan bo‘ladi m chiziqda ixtiyoriy a nuqta tanlaymiz (15.10,a- rasm). ℓ chiziqni yo‘naltiruvchi qilib, (a, ℓ) konus sirti hosil kilamiz. bu konus n chiziq bilan biror b nuqtada kesishadi. a,b,c …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sirtlarning tekislik bilan kesishishi"

10-ma’ruza. sirtlarning tekislik bilan kesishishi (2-soat) reja 1. sirtlarning hosil bo’lishi va berilish usullari. 2. aylanish sirtlari: aylanish sirtlarining maxsus chiziqlari 3. sirtlarning tekislik bilan kesilishi. sirtlarning hosil bo‘lishi va ularning chizmada berilishi haqida umumiy tushunchalar. biror chiziqning fazodagi uzluksiz harakati natijasida sirtlar hosil bo‘ladi. sirtlarning hosil qilishning turli usullari ma’lum. fazoda m egri chiziq va uni a nuqtada kesib o‘tuvchi n egri chiziq berilgan (12.1-rasm). agar n egri chiziqni m egri chiziq bo’ylab uzluksiz harakatlantirilsa, uning qator vaziyatlarining to‘plamidan iborat biror  sirtni hosil bo‘ladi. bunda  sirtdagi m egri chiziq sirtning yo‘naltiruvchisi, n egri chiziq uning yasovchisi deb ataladi. aksincha, n egri chiziqni ...

This file contains 19 pages in PDF format (989.3 KB). To download "sirtlarning tekislik bilan kesishishi", click the Telegram button on the left.

Tags: sirtlarning tekislik bilan kesi… PDF 19 pages Free download Telegram