psixologiya fanining tadqiqot metodlari

DOCX 13 pages 46.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: psixologiya fanining tadqiqot metodlari. reja: 1.umumiy psixologiyaning tadqiqot metodlari. 2.psixologiya va ilmiy texnik taraqqiyot. 3.xulq-atvorning psixofiziologik asosi. tayanch iboralar: kuzatish, empirik metodlar, suhbat metodi, faoliyat mahsullarini tahlil qilish metodi, test metodi, tajriba (eksperiment) metodi. umumiy psixologiyaning tadqiqot metodlari. 1. psixologiyaning an’anaviy, empirik metodlari to hozirgi kungacha muvafaqqiyatli qo‘llanilmoqda. kuzatish metodi. psixologiya fanida bu metodning obyektiv (tashqi) va subyektiv (o‘zini o‘zi) kuzatish turlari mavjud. inson psixikasidagi o‘zgarishlarni kuzatish uchun quyidagilar amalga oshirilardi: 1. kuzatishning maqsadi, vazifasi belgilanadi; 1. kuzatiladigan obyekt tanlanadi; 1. sinaluvchining yoshi, jinsi, kasbi aniqlanadi; 1. tadqiqot o‘tkazish vaqti rejalashtiriladi; 1. kuzatishqancha davom etishi qat’iylashtiriladi; 1. kuzatish insonning qaysi faoliyatida (o‘yin, o‘qish, mehnat va sportda) amalga oshirilishi tavsiya qilinadi; 1. kuzatishning shakli (yakka, guruh, jamoa bilan o‘tkazishi) tayinlanadi; 1. kuzatilganlarni qayd qilib berish vositalari (kundalik, suhbat daftari, kuzatish varaqasi, magnitafon, videomagnitofon, videoapparat, fotoapparat va boshqalar) taxt qilinadi. kuzatish orqali odamlarning diqqati, his-tuyg‘ulari, nerv sistemasining tashqi ifodalari, temperament xususiyatlari, …

2 / 13

iztirobni, ko‘zdagi g‘ayritabiiylikni, shuningdek, sinchkovlik, teranlik, termulish kabi ruhiy holatlarni kuzatib, tafakkurning kechishidagi o‘zgarishlarni aniqlash mumkin. bulardan tashqari, qo‘lning titrashi, asabiylashish, nutqning buzilishi, hissiyotning beqarorlashuvi ham inson ruhiyatidagi o‘zgarishlar bo‘yicha ma’lumot beradi. psixologiya fanida o‘zini-o‘zi kuzatishdan (introspeksiyadan) ham foydalaniladi. ko‘pincha tajribali psixolog yoki malakali mohir o‘qituvchi, salohiyatli rahbar o‘zini o‘zi kuzatish orqali ilmiy xulosa chiqara biladi. masalan, o‘z tafakkurini kuzatib o‘zidagi emotsional o‘zgarish haqida, shuningdek, tafakkurning ichki mexanizmlari vujudga kelishi va ketishi to‘g‘risida ma’lumot oladi. natijada tafakkurning sifati, mazmuni, mohiyati qay tarzda, qanday tezlikda, qay shaklda ro‘y berishini kuzatadi. shunday qilib, kuzatish metodining qulay va samarali jihatlari bilan birga zaif tomonlari ham mavjud. shu sababli insonning murakkab psixikasi boshqa metodlardan foydalanib tadqiq qilinadi. suhbat metodi. bu metod bilan inson psixikasini o‘rganishda suhbatning maqsadi va vazifasi belgilanadi, uning obyekti va subyekti tanlanadi, mavzusi, o‘tkaziladigan vaqti aniqlanadi, yakka shaxslar, guruh va jamoa bilan o‘tkazish rejalashtiriladi, o‘rganilayotgan narsa bilan uzviy bog‘liq savol-javob tartibi …

3 / 13

jodiy xayoli yuzasidan materiallar to‘plash mumkin. obyekt bilan subyekt o‘rtasida muloqot o‘rnatish uchun shaxsning psixika to‘g‘risida sirtdan muayyan hukm va xulosa chiqariladi. ijodiy faoliyat mahsullariga kundalik, sxema, ixtiro, diogramma, kashfiyot, qurilma, asbob, texnik model, moslama, milliy kashtachilik, hunarmandchilik, zargarlik buyumlari, referat, kurs va malakaviy bitiruv ishlari, magistrlik disertatsiyasi, ilmiy maruza, konspekt, takriz, tezis, maqola, ko‘rsatmali qurollar, loyiha, konsepsiya, san’atkor, artist va bahshi ijodiyoti kabilar kiradi. test metodi. test – inglizcha so‘z bo‘lib, sinash, tekshirish demakdir. shaxsning aqliy o‘sishini, mentalitetini, qobiliyatini, irodaviy sifatlari va boshqa psixik xususiyatlarini tekshirishda qo‘llaniladigan qisqa masala, topshiriq, misol, jumboq, syujetli rasm yoki shakl test deb ataladi. test, ayniqsa, odamning qanday kasbni egallash mumkinligini, kasbga yaroqliligi yoki yaroqsizligi, iste’dodlilar, iqtidorlilar va aqli zayiflarni aniqlashda kishilarni saralashda keng qo‘llaniladi. test metodlarining qimmati tajribaning ilmiylik darajasiga, tekshriuvchining mahoratiga va qiziqishiga yig‘ilgan psixologik ma’lumotlarning obyektivligi va ularni ilmiy tahlil qila bilishga bog‘liqdir. 1905 yildan, ya’ni franso‘z psixologi a.bine va uning …

4 / 13

i (mexanizmlar, materiallar, instrument kabilardan foydalanishga mo‘ljallangan), yozma testlar (maxsus blankalardagi savollardan bitta to‘g‘risini topishga yoki rasmdan muhim tomonini ajratishga yo‘naltirilgan), og‘zaki testlar (savollar tizimi umumiy ta’lim va jismoniy tarbiyada tayyorgarlik darajasini aniqlaydi). 1. insonning aql-idroki, aql zakovati, aqliy qobiliyati va fikrlash darajasini o‘lchashga mo‘ljallangan testlar intellekt testlari deyiladi; ular rebral va novebral shakllarda tuzilgan bo‘lib, aqliy imkoniyat, uquvchanlik, topqirlik, zehn, farosatlik, aqliy taraqqiyot darajasini aniqlash uchun xizmat qiladi; test topshiriqlari yo‘riqnomasida analogiyaga, umumlashtirishga, tushunchalarga, tavsiflashga mantiqiy munosabatni aniqlash talab etiladi. 1. ijodiyot (kreativlik) testlari shaxsning ijodiy qobiliyatlarini o‘rganish va boholashga mo‘ljallangan bo‘ladi; ular ijodkor shaxsining hayotiy tajribasini tahlil qilishga va ijodkor shaxsning individual xususiyatlarini (ijodiy tafakkur va uning mahsuldorligi; egiluvchanligi, tezkorligi, topqirligi, argenalligi, talabchanligi, konstruktivligi va hokazo) o‘rganishga yo‘naltiriladi. 1. mezonga mo‘ljallangan (kriterial oriyentirlangan) testlar tekshiruvchidan egallangan va kaspiy topshiriqlarni bajarish uchun etarli yoki yetarli emasligini aniqlashga mo‘ljallangandir. me’zon (kreteriya) sifatida muayyan bilimlar tizimi mavjud yoki mavjud emasligi xizmat …

5 / 13

yo‘naltirilagn bo‘ladi. shuningdek, subyektivlikni aks ettiruvchi testlarni ham qarmab oladi. 1. proyektiv testlar (lotincha prochestio – oldinlab, ilgarilab namoyon etish ma’nosini bildiradi) proyeksiya natijalarini psixologik talqin qilishga asoslangan shaxsni yahlit o‘rganishga qaratilgan metodlar majmuosi proektiv testlar deyiladi. endi testga ayrim misollarni keltiramiz. ortiqcha so‘zni chiqarib tashlang: a) yenisey, dnepr, sirdaryo, amur (javob: dnepr – u evropada joylashgan); b) petrozavodski, ijevsk, siktivka, abakan (javob: abakan – u osiyoda joylashgan); tajriba (eksperiment) metodi. bu metod turli yoshdagi va kasbdagi odamlar (chaqaloq, bola, o‘spirin, balog‘atga etgan va kabilar)ning psixikasini chuqurroq, aniqroq tadqiq qilish metodlari ichida eng muhim hisoblanadi. eksperiment metodi yordamida sun’iy tushunchalarning shakllanishi, nutqning o‘chishi, favqulotda holatdan chiqarish, muomala vaziyatini hal qilish jarayonlari, shaxsning his-tuyg‘ulari, xarakteri va tipologik xususiyatlari o‘rganiladi. inson psixikasining nozik ichki bog‘lanishlari, munosabatlari murakkab mexanizmlari tekshiriladi. buning uchun eksperiment materialini tekshiruvchi sinchkovlik bilan tanlashi, obyekt tarzda har xil holat va vaziyatlarni yaratishi, bunda sinaluvchining yoi, aql-idroki, xarakter xususiyati, his-tuyg‘usi, …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "psixologiya fanining tadqiqot metodlari"

mavzu: psixologiya fanining tadqiqot metodlari. reja: 1.umumiy psixologiyaning tadqiqot metodlari. 2.psixologiya va ilmiy texnik taraqqiyot. 3.xulq-atvorning psixofiziologik asosi. tayanch iboralar: kuzatish, empirik metodlar, suhbat metodi, faoliyat mahsullarini tahlil qilish metodi, test metodi, tajriba (eksperiment) metodi. umumiy psixologiyaning tadqiqot metodlari. 1. psixologiyaning an’anaviy, empirik metodlari to hozirgi kungacha muvafaqqiyatli qo‘llanilmoqda. kuzatish metodi. psixologiya fanida bu metodning obyektiv (tashqi) va subyektiv (o‘zini o‘zi) kuzatish turlari mavjud. inson psixikasidagi o‘zgarishlarni kuzatish uchun quyidagilar amalga oshirilardi: 1. kuzatishning maqsadi, vazifasi belgilanadi; 1. kuzatiladigan obyekt tanlanadi; 1. sinaluvchining yoshi, jinsi, kasbi aniqlana...

This file contains 13 pages in DOCX format (46.6 KB). To download "psixologiya fanining tadqiqot metodlari", click the Telegram button on the left.

Tags: psixologiya fanining tadqiqot m… DOCX 13 pages Free download Telegram