markaziy osiyo mamlakatlari

DOCX 5 pages 22.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

16-mavzu: markaziy osiyo mamlakatlari reja: 1. markaziy osiyo davlatlarining geografik o’rni 2. qozog‘iston, qirg‘iziston davlatlari 3. tojikiston, turkmaniston davlatlari tayanch iboralar: markaziy osiyo, ichki kontinental mamlakatlar, tranzit iqtisodiy-geografik o‘rin, geosiyosiy o‘rin, transchegaraviy daryolar, o‘tish iqtisodiyotidagi davlatlar, industrial-agrar iqtisodiyot, agrar-industrial iqtisodiyot, iqtisodiy integratsiyalashuv. markaziy osiyo siyosiy-geografik subregioni yevrosiyo materigining ichkarisida joylashgan. 1991-yildan buyon mustaqil davlatlar sifatida rivojlanayotgan 5 ta sobiq ittifoqdosh respublika - qozog‘iston, qirg‘iziston, tojikiston, turkmaniston va o‘zbekistonni birlashtiradi. sanab o‘tilgan davlatlar iqtisodiy-geografik o‘rnining umumiy jihati shundan iboratki, birortasida ham dunyo okeaniga bevosita chiqish imkoniyati yo‘q, ya’ni beshtasining barchasi ichki kontinental mamlakatlar hisoblanadi. jumladan, qozog‘iston respublikasi dunyodagi jami 44 ta bunday geografik joylashuvga ega davlatlardan maydoni bo‘yicha eng yirigi hisoblanadi. subregionning o‘rta qismida joylashgan o‘zbekiston respublikasi geografik o‘rnining o‘ziga xosligi esa, nafaqat o‘zi, balki biror bir qo‘shni mamlakati ham dengizga tutash emasligidir. bunday geografik xususiyat jahon mamlakatlari ichida, respublikamizdan tashqari, faqatgina g‘arbiy yevropadagi “mitti” davlatlaridan biri — lixtenshteyn knyazligiga xos, …

2 / 5

lashuviga nisbatan birmuncha noqulay hisoblanadi. markaziy osiyo subregioni iqtisodiy-geografik o‘rnining ijobiy tarafi uning tranzitligi, ya’ni yevropa va osiyo turli qismlarining quruqlik transporti tizimlarini bog‘lay olish imkoniyatlarida o‘z aksini topadi. bu holat tarixda buyuk ipak yo‘li hozirgi markaziy osiyo davlatlari hududidan o‘tganligida namoyon bo‘lgan. hozirgi davrda ham subregion mamlakatlarining iqtisodiy-geografik imkoniyatlari shu jihatdan yuqori baholanishi asosli. markaziy osiyoning geosiyosiy o‘rni o‘ziga xos bo‘lib, yevrosiyodagi asosiy geosiyosiy kuch markazlari - xitoy, rossiya, eronga tutashligi va ushbu bevosita qo‘shnilaridan tashqari, aqsh, yevropa ittifoqi, turkiya, saudiya arabistoni, hindiston, pokiston kabi geosiyosiy “o‘yinchi”larning tashqi manfaatlari kesishgan hududda joylashganligi bilan tavsiflanadi. shuningdek, harbiy mojarolar tugamayotgan afg‘oniston bilan chegaradoshligi hamda boshqa real va ehtimoliy harbiy-siyosiy ziddiyat zonalariga yaqin joylashganligi, markaziy osiyo geosiyosiy o‘rnining salbiy tomonlarini belgilaydi. markaziy osiyo mamlakatlarining umumiy maydoni 4 mln km2 ga, jami aholisi esa 2017-yil 1-yanvar holatiga 70,5 mln kishiga teng. subregion davlatlari hududi kattaligi va aholisi soni jihatidan bir-biridan ancha farq qiladi …

3 / 5

spublikalari tog‘li, qozog‘iston, o‘zbekiston va turkmaniston esa asosan, tekislik keng tarqalgan mamlakatlar hisoblanadi (27-rasm). lekin, bu uchta davlat hududida ham baland tog‘ tizmalari bo‘lib, maydonlarining 10-20 foizini egallaydi. markaziy osiyo mamlakatlari ulkan mineral-resurs salohiyatiga ega. neft zaxiralari bo‘yicha qozog‘iston va turkmaniston, tabiiy gaz zaxiralari jihatidan turkmaniston, o‘zbekiston va qozog‘iston alohida ajralib turadi, toshko‘mirga qozog‘iston, qo‘ng‘ir ko‘mirga esa o‘zbekiston boy hisoblanadi. neft-gaz zaxiralari, asosan, kaspiybo‘yi pasttekisligi, qoraqum va qizilqum cho‘llari, ustyurt platosi hamda tog‘ oralig‘idagi botiqlarda, toshko‘mirning eng katta zaxiralari esa qozog‘iston past tog‘laridagi qarag‘anda va ekibastuz ko‘mir havzalarida joylashgan. temir, marganes va xrom kabi qora metallarning rudalariga qozog‘iston boy. turli rangli, jumladan qimmatbaho va nodir metallarning yirik konlari esa, turkmanistondan tashqari, subregionning barcha davlatlarida mavjud. jumladan, o‘zbekiston oltin, uran, kadmiy, mis, molibden, qozog‘iston uran, volfram, molibden, qo‘rg‘oshin, rux, qirg‘iziston oltin, simob, surma, tojikiston kumush, uran zaxiralari bo‘yicha alohida ajralib turadi. turli mineral tuzlarning ulkan zaxiralariga esa turkmaniston, o‘zbekiston va qozog‘iston …

4 / 5

, ya’ni tojikiston, qirg‘iziston va xitoy hududidan boshlanadi. shuning uchun tojikiston bilan qirg‘iziston suv va gidroenergetika resurslariga boy, qozog‘iston, o‘zbekiston va, ayniqsa, turkmanistonning ko‘p hududlari esa ularga taqchildir. markaziy osiyo mamlakatlarining aholisi suv va yer resurslari omillari (gidrografik tarmoqlar va relyef)ga bog‘liq holda notekis joylashib, asosan, sug‘orma dehqonchilik yaxshi rivojlangan daryo vodiy va deltalari, tog‘ oralig‘idagi botiqlarda mujassamlangan. bunday yerlar eng ko‘p o‘zbekiston hududida bo‘lganligi bois, respublikamiz aholi soni jihatidan subregionda yetakchi o‘rin egallaydi. aholi zichligi ko‘rsatkichlari bo‘yicha markaziy osiyoda, 1.01.2017-yil holatiga, o‘zbekiston (71,5 kishi/km2) va tojikiston (61,3 kishi/km2) yetakchi, qozog‘iston (6,6 kishi/km2) esa eng oxirgi o‘rinda turadi. jahon mamlakatlari orasida ham, qozog‘iston aholisi eng siyrak joylashgan davlatlar safiga kiradi (o‘rtacha aholi zichligi bo‘yicha dunyoda 184-o‘rin). markaziy osiyo davlatlarining demografik vaziyatiga tug‘ilish va aholi tabiiy o‘sishining ancha yuqori ko‘rsatkichlari xos. aytilgan ko‘rsatkichlar tojikiston va qirg‘izistonda subregion bo‘yicha eng baland, qozog‘iston va turkmanistonda eng past, o‘zbekistonda esa o‘rtacha darajada. shuningdek, beshta …

5 / 5

,4 2 qirg‘iziston 28 6 22 2,2 -1 21 2,1 3 tojikiston 31 6 25 2,5 -3 22 2,2 4 turkmaniston 21 8 13 1,3 -1 12 1,2 5 o‘zbekiston 23 5 18 1,8 -1 17 1,7 astana, bishkek, dushanbe, ashxobod, shimkent, namangan, samarqand esa eng yirik (aholi soni 500 ming kishidan ortiq bo‘lgan) shaharlar qatoriga kiradi. mahalliy xalqlardan o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, qoraqalpoqlar oltoy tillar oilasining turkiy guruhiga mansub bo‘lsa, tojiklar va ularga qardosh pomirdagi kichik xalqlar (shug‘nonlar, vaxanlar, ishkashimlar va boshq.) hind-yevropa tillar oilasining eroniy guruhi tarkibiga kiradi. sanab o‘tilgan millat vakillari, nafaqat tegishli respublikalarda, balki qo‘shni davlatlar hududida ham keng tarqalgan. masalan, o‘zbeklar o‘zbekistonga qo‘shni qirg‘iziston, tojikiston, turkmanistonda son jihatidan 2-chi, qozog‘istonda esa 3-chi millat hisoblanadi. o‘z navbatda, o‘zbekistonda ham tojiklar, qozoqlar, qirg‘izlar va turkmanlar vakillari salmoqlidir. markaziy osiyo davlatlari, bmt tomonidan qabul qilingan jahon mamlakatlarining tasnifi nuqtayi nazaridan, o‘tish iqtisodiyotidagi davlatlar toifasiga mansub. markaziy osiyo mamlakatlarining …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyo mamlakatlari"

16-mavzu: markaziy osiyo mamlakatlari reja: 1. markaziy osiyo davlatlarining geografik o’rni 2. qozog‘iston, qirg‘iziston davlatlari 3. tojikiston, turkmaniston davlatlari tayanch iboralar: markaziy osiyo, ichki kontinental mamlakatlar, tranzit iqtisodiy-geografik o‘rin, geosiyosiy o‘rin, transchegaraviy daryolar, o‘tish iqtisodiyotidagi davlatlar, industrial-agrar iqtisodiyot, agrar-industrial iqtisodiyot, iqtisodiy integratsiyalashuv. markaziy osiyo siyosiy-geografik subregioni yevrosiyo materigining ichkarisida joylashgan. 1991-yildan buyon mustaqil davlatlar sifatida rivojlanayotgan 5 ta sobiq ittifoqdosh respublika - qozog‘iston, qirg‘iziston, tojikiston, turkmaniston va o‘zbekistonni birlashtiradi. sanab o‘tilgan davlatlar iqtisodiy-geografik o‘rnining umumiy jihati shundan iboratki,...

This file contains 5 pages in DOCX format (22.2 KB). To download "markaziy osiyo mamlakatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyo mamlakatlari DOCX 5 pages Free download Telegram