taqdimot. mavzu" markaziy osiyo mamlakatlari"

PPTX 23 pages 6.8 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.8 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

markaziy osiyo mamlakatlari markaziy osiyo mamlakatlari markaziy osiyo siyosiy-geografik subregioni yevrosiyo materigining ichkarisida joylashgan. 1991-yildan buyon mustaqil davlatlar sifatida rivojlanayotgan 5 ta sobiq ittifoqdosh respublika - qozog‘iston, qirg‘iziston, tojikiston, turkmaniston va o‘zbekistonni birlashtiradi. sanab o‘tilgan davlatlar iqtisodiy-geografik o'rnining umumiy jihati shundan iboratki, birortasida ham dunyo okeaniga bevosita chiqish imkoniyati yo‘q, ya’ni beshtasining barchasi ichki kontinental mamlakatlar hisoblanadi. jumladan, qozog‘iston respublikasi dunyodagi jami 44 ta bunday geografik joylashuvga ega davlatlardan maydoni bo‘yicha eng yirigi hisoblanadi. subregionning o`rta qismida joylashgan o'zbekiston respublikasi geografik o‘rnining o'ziga xosligi esa, nafaqat o`zi, balki biror bir qo'shni mamlakati ham dengizga tutash emasligidir. bunday geografik xususiyat jahon mamlakatlari ichida, respublikamizdan tashqari, faqatgina g‘arbiy yevropadagi "mitti” davlatlaridan biri - lixtenshteyn knyazligiga xos, hududi kattaroq davlatlardan esa hech qaysi birida geografik joylashuvining bunday jihati mavjud emas. qozog'iston bilan turkmaniston respublikalari kaspiy dengiziga tutash bo`lib, bu holat ikkala davlatning iqtisodiy-geografik o‘rni, transport-geografik imkoniyatlari va tabiiy-resurs salohiyatiga ijobiy ta’sir ko'rsatadi. bundan …

2 / 23

am subregion mamlakatlarining iqtisodiy-geografik imkoniyatlari shu jihatdan yuqori baholanishi asosli. markaziy osiyoning geosiyosiy o‘rni o‘ziga xos bo‘lib, yevrosiyodagi asosiy geosiyosiy kuch markazlari xitoy, rossiua, eronga tutashligi va ushbu bevosita qo'shnilaridan tashqari, aqsh, yevropa lttifoqi, turkiya, saudiya arabistoni, hindiston, pokiston kabi geosiyosiy "o‘yinchi”larning tasliqi manfaatlari kesishgan hududda joylashganligi bilan tavsiflanadi. shuningdek. harbiy mojarolar tugamayotgan afg'oniston bilan chegaradoshligi hamda bosliqa real va ehtimoliy harbiy-siyosiy ziddiyat zonalariga yaqin joylashganligi, markaziy osiyo geosiyosiy o'rnining salbiy tomonlarini belgilaydi. markaziy osiyo mamlakatlarining umumiy maydoni 4 mln km.kv ga. jami aholisi esa 2023-yil 1-yanvar holatiga 80.0 mln kishiga teng. subregion davlatlari hududi kattaligi va aholisi soni jihatidan bir-biridan aneha farq qiladi. markaziy osiyo davlatlarining hududiy va demograllk salohiyati orasidagi talovutlariga tabiiy sharoit va resurslarining xususiyatlari katta ta’sir ko'rsatadi. markaziy osiyo davlatlari yevrosiyo va hind-avstraliya litosfera plitalarining chegarasi bo'ylab o'tgan alp-himolay burmali mintaqaga yaqin joyiashgan. shu bois. mintaqaning janubi-sharqiy va markaziy qismlari seysmik jihatdan xavfli hisoblanadi. kuchli zilzilalar …

3 / 23

n, o‘zbekiston va qozog'iston alohida ajralib turadi, toshko'mirga qozog'iston, qo`ng‘ir ko‘mirga esa o‘zbekiston boy hisoblanadi. neft-gaz zaxiralari, asosan, kaspiybo`yi pasttekisligi, qoraqum va qizilqum cho'llari, ustyurt platosi hainda tog` oralig'idagi botiqlarda, toshko'mirning eng katia zaxiralari esa qozog'iston past tog'laridagi qarag'anda va ekibastuz ko'mir havzalarida joylashgan. temir, marganes va xrom kabi qora metallarning rudalariga qozog‘iston boy. turli rangli, jumladan qimmatbaho va nodir metallarning yirik konlari esa, turkmanistondan tashqari subregionning barcha davlatlarida mavjud. jumladan. o‘zbekiston oltin, uran, kadmiy, mis, molibden, qozog'iston uran, volfram, molibden, qo‘rg‘oshin, rux, qirg'iziston oltin, simob, surma, tojikiston kumush, uran zaxiralari bo`yicha alohida ajralib turadi. turli mineral tuzlarning ulkan zaxiralariga esa turkmaniston, o'zbekiston va qozog'iston ega. markaziy osiyo davlatlari iqlimining umumiy xususiyatlari mo'tadil va subtropik iqlim jihatlarining turkumlanishi. keskin kontinentalligi va qurg'oqchilligida o'z ifodasini topadi. shu tufayli markaziy osiyo davlatlari hududi asosan cho‘l, chalacho’l va dasht tabiat zonalaridan iborat markaziy osiyo sharoilida qishloq xo'jaligi rivojlanishiga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadigan omil …

4 / 23

ik yaxshi rivojlangan daryo vodiy va deltalari, tog` oralig'idagi botiqlarda mujassamlangan. bunday yerlar eng ko‘p o'zbekiston hududida bo'lganligi bois respublikamiz aholi soni jihatidan subregionda yelakchi o'rin egallaydi. aholi zichligi ko'rsatkichlari bo‘yicha markaziy osiyoda. 1.01.2023-yil holatiga, o'zbekiston (78 kishi km/kv) va tojikiston (61,3 kishi/km) yetakchi, qozog'iston (6.6 kishi/km) esa eng oxirgi o'rinda turadi. jahon mamlakatlari orasida ham. qozog'iston aholisi eng siyrak joylashgan davlatlar saliga kiradi (o'rtacha aholi zichligi bo'yicha dunyoda 184-o‘rin). markaziy osiyo davlatlarining demografik vaziyatiga tug'ilish va aholi tabiiy o'sishining ancha yuqori ko’rsatkichlari xos. aytilgan ko’rsatkichlar tojikiston va qirg'izistonda subregion bo'yicha eng baland. qozog'iston va turkmanislonda eng past. o'zbekistonda esa o'rtacha darajada. shuningdek. beshta respublikada ham migratsiyaning salbiy saldosi kuzatilmoqda . urbanizatsiya darajasi qozog'iston da 53%, o'zbekistonda 51%, turkmanistonda 50%, qirg'izistonda 36%, tojikistonda esa 26% ga teng. ko'rinib turibdiki, eng yuqori va eng past ko'rsatkichlari orasidagi tafovut 2 martaga teng. markaziy osiyoda 2 ta "millioner” shahar mavjud: toshkent (2.4 min …

5 / 23

'zbekistonda ham tojiklar, qozoqlar, qirg'izlar va turkmanlar vakillari salmoqlidir. markaziy osiyo davlatlari bmt tomonidan qabul qilingan jahon mamlakatlarining tasnifi nuqtayi nazaridan. o'tish iqtisodiyotidagi davlatlar toifasiga mansub. markaziy osiyo mamlakatlarining umumiy yim hajmi 2022-yil yakunlari bo'yicha, xalqaro valyuta fondi (xvf) ma’lumotlariga ko'ra. 800 mlrd aqsh dollariga teng. beshta mamlakat ichida yim hajmi bo'yicha birinchi o‘rin qozog'iston, ikkinchi o'zbekiston, uchinchi turkmaniston, to'rtinchi tojikiston va beshinchi o'rinda qirg'iziston turadi. subregion bo'yicha umumiy ishlab chiqarish hajmining 56.4% qozog'istonga. 25.8% esa o'zbekistonga to'g'ri kelsa. turkmaniston.tojikiston va qirg'iziston ulushlari. mos ravishda. 11.8, 3.3 va 2.7 % ga teng. subregion davlatlari ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatining umumiy xususiyatlari, ularning yaqin o'tmishgacha yagona siyosiy va iqtisodiy makonda rivojlanganligidan kelib chiqib, iqtisodiyoti asosan mineral bom ashyo va yer-suv resurslariga tayanganligi, sanoatni rivojlantirish, uning yangi korxona, tarmoq va hududiy markazlarini tashkil etishga intilish, qishloq xo'jalik ixtisoslashuvi o'xshashligi, tashqi iqtisodiy aloqalarning umumiy yo'nalishlarida, ya'ni xitoy, rossiya, koreya respublikasi, turkiya, yevropa davlatlari bilan amalga oshirilishida …

6 / 23

ortiq neft qazib oladi va katta qismini eksport qiladi. turkmaniston uchun esa iqtisodiyot va milliy boylikning negizi gaz sanoati hisoblanadi. bu mamlakat tabiiy gaz zaxiralari bo'yicha jahonda 4-, mdh- da 2-, markaziy osiyoda esa 1-o‘rinda turadi. dunyo bo'yicha zaxiralar hajmi jihatidan ikkinchi hisoblanadigan galqinish gaz koni ham turkmanistonda joylashgan. qozog'iston, o'zbekiston va turkmanistonda elektr energiyasi asosan ikslarda ishlab chiqariladi. yoqilg'i zaxiralariga boy bo'lmagan tojikiston va qirg'izistonda elektr energiyaning 90 foizdan ko'prog'i ieslarda ishlab chiqariladi qora metallurgiya markaziy osiyo davlatlari ichida qozog'istonda eng yaxshi rivojlangan. qozog'istonda bu tarmoqning asosiy korxonalari temir rudasining yirik konlari negizida qarag'anda (temirtov sh.) va qostanay (rudniy sh.) viloyatlarida joylashgan. rangli metallurgiya turkmaniston respublikasidan tashqari, barcha markaziy osiyo davlallarining iqtisodiyoti va tashqi savdosida katta ahamiyatga ega. jumladan, tojikiston uchun tursunzoda shahrida faoliyat ko'rsatayotgan alyuminiy zavodi. qirg'iziston uchun esa issiqko'l viloyatidagi qumtar oltin koni eng katta moliyaviy daromad keltiruvchi iqtisodiy obyektlar hisoblanadi. o'zbekiston oltin, uran, mis, kadmiy, qozog'iston …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "taqdimot. mavzu" markaziy osiyo mamlakatlari""

markaziy osiyo mamlakatlari markaziy osiyo mamlakatlari markaziy osiyo siyosiy-geografik subregioni yevrosiyo materigining ichkarisida joylashgan. 1991-yildan buyon mustaqil davlatlar sifatida rivojlanayotgan 5 ta sobiq ittifoqdosh respublika - qozog‘iston, qirg‘iziston, tojikiston, turkmaniston va o‘zbekistonni birlashtiradi. sanab o‘tilgan davlatlar iqtisodiy-geografik o'rnining umumiy jihati shundan iboratki, birortasida ham dunyo okeaniga bevosita chiqish imkoniyati yo‘q, ya’ni beshtasining barchasi ichki kontinental mamlakatlar hisoblanadi. jumladan, qozog‘iston respublikasi dunyodagi jami 44 ta bunday geografik joylashuvga ega davlatlardan maydoni bo‘yicha eng yirigi hisoblanadi. subregionning o`rta qismida joylashgan o'zbekiston respublikasi geografik o‘rnining o'ziga xosligi esa, n...

This file contains 23 pages in PPTX format (6.8 MB). To download "taqdimot. mavzu" markaziy osiyo mamlakatlari"", click the Telegram button on the left.

Tags: taqdimot. mavzu" markaziy osiyo… PPTX 23 pages Free download Telegram

taqdimot. mavzu" markaziy osiyo mamlakatlari"

Page preview (6 pages)

Want to read more?

About "taqdimot. mavzu" markaziy osiyo mamlakatlari""

Similar files