hozirgi geografiyaning vujudga kelishi

DOC 128,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404117782_50596.doc hozirgi geografiyaning vujudga kelishi (xix asrning oxiri – xx asrning boshi) reja: 1.geografiyning ribojlanishiga hissa qo`shgan allomalar 2.geografiya fanlarining hozirgi tizimi va unda tabiiy geografiyaning o`rni geografiyning ribojlanishiga juda katta hissa qo`shgan allomalardan biri – sayyoh, geografik tadqiqotlar tashkilotchisi, buyk rus olimi petr petrovich semyonov – tyanshanskiydir (1827 – 1914). u geografiyaning predmeti va vazifalari masalalri bilan ham bevosita shug`ullangan. u k.ritterning “osiyo yer bilimi” asarining rus tilidagi nashriga yozgan so`zboshida keng va tor ma`nodagi geografiyani farqlaydi. keng ma`nodagi geografiya yer sharini qattiq, suyuq va gaz qobiqlari bilan birgaliqda, uning boshqa sayyoralarga va unda yashaydigan organizmlarga munosabati qonunlarini to`liq tadqiq qiladi.uning firicha keng ma`nodagi geografiya tadqiqot predmetining o`zshashligi bilan o`zaro bog`liq bo`lgan fanlarning butun tabiiy guruhidir. fanlarning bu guruhiga matematik geografiyani, yerni vauning tuzilishi qonunlarini o`rganadigan tabiiy geografiyani, etnografiyani va statistikani kiritadi. tor ma`nodagi geografiya yer yuzasining fiziografiyasi, ya`ni uning doimiy, asrlar davomida tabiatning o`zi tomonidan belgilangan o`chmaydigan tuzulishiniham, …

o`ra, jonli tabiatning jonsiz tabiat bilan bilan bog`lik ekanligini hisobga olgan holda insonning jonli va jonsiz tabiat bilan aloqalari va munosabatlarini ochib berishdan iborat. u geografiyaning o`rganish predmetini quruqlik, dengiz va atmosferaning o`zaro ta`sirdagi yer yuzasi (erdoberfläche) deb hisoblagan; geografiyaning o`ziga xos maqsadi yer yuzasida mujassam o`zaro ta`sirda namoyon bo`ladigan turli hodisalarga e`tiborni qaratilishi lozim, deb hisoblaydi. uning fikricha, yer yuzasining har qanday qismini geografik jihatdan o`rganishni mukammal tabiiy geografik tasvirlashdan boshlash va shundan so`ng boshqa tabiiy tavsiflar va ularnig o`zaro aloqalarini tadqiq qilish lozim. fridrih ratzel (1844 – 1904) sotsial geografiyning tarkib topishiga asos solgan nemis olimi. u o`zining “antropogeografiya” deb nomlangan asarida tabiiy fenomenlarning inson tarixi yo`nalishiga ta`sirini bayon qilgan. u asosiy e`tiborni tabiiy sharotlarning insonga ta`sirini emas, balki inson faoliyatiga ta`sirini o`rgangan. f. ratzelning asarlarida “biosfera” termini (tushunchasi) ilmiy barqarorlikka ega bo`ldi va tan olindi. f. ratzel geografik determinizmni sotsial darvinizm bilan to`ldirdi, ya`ni biologik qonunlarni ijtimoiy …

an birligi orqali bog`langan ob`yektlar va hodisalarni o`rganish metodi sifatida qo`llab – quvvatlagan. uning fikricha “…geografiya …bilimlarning umumiy xazinasiga o`zining tabiat qo`shgan narsalarni qismlarga bo`laklamaslik, umuman butun yer yuzasida ham, ularning joylashuvining ayrim rayonlari doirasida ham narsalarning nisbati va aloqasini tushunish qobiliyatini kiritadi” deb yozgan edi (jeyms, martin, 1988). vidal de la blash asos solgan fransuz geografiya maktabi geografiyaning tabiiy va ijtimoiy komponentlariga baravar e`tibor bergan. shu maktabning yorqin namoyondalaridan biri e. de martonne asosan tabiiy geografiya bilan shug`ullangan. u geografiyadagi an`anaviy bilimni geologiya, geofizika va biologik bilimlarning ishonchli asoslari bilan qo`sha bilgan. martonnega ko`ra tabiiy geografiya hududning bir butun geografik tadqiqotini o`z ichiga oladi. uning fikricha, geografiya yer yuzasidagi fizikaviy, biologik va inson faoliyati bilan bog`liq hodisalarni, bu hodisalarning sababiy bog`lanishlarini o`rganadi. uningcha geografiyaning predmetini fizikaviy, biologik va inson faoliyati bilan bog`liq hodisalarning yer yuzasi bo`yicha taqsimlanishi va bunday taqsimlanishning sabablari tashkil etadi. shu davrning fransuz geograflari uchun geografiya …

andshaft (qo`lturlandschaft) tusunchasiga deyarli o`xshash. aqshlik geolog va geograf olim nataniel sautgeyt sheylerning tadqiqolarida asosiy e`tibor yer yuzasini kisxilarning hayoti bevosita bog`liq bo`lgan tabiiy resurslar manbai sifatida o`rganishga qaratilgan bo`lib, inson va uning faoliyatini landshaftning bir qismi sifatida qaragan. shuningdek, uning fikricha yer yuzasidagi o`zaro bog`liq bo`lgan predmet va hodisalarni tusuntirishda o`zgarish jarayonining ahamiyatini teran aniqlash lozimligini o`qtirgan. n.sheyler j.marshdan keyin birinchilardan bo`lib inson faoliyati, ayniqsa tiklanmaydigan tabiiy resurslarning qashshoqlashuvi jarayonida, yer yuzasining ko`rinishini o`zgartirishiga e`tbor qaratgan. u doimo yerni insonning uyi sifatida o`rganish zarur, deb hisoblagan. n.sheylerning shogirdi taniqli aqshlik geograf uilyam morris devis tabiiy geografiyaning, ayniqsa uning tarkibiy qismlaridan biri bo`gann geomorfologiyaning rivojlanishiga juda katta hissa qo`shgan. uning maktablarda, kollejlarda va oliy o`quv yurtlarida geografiyani o`quv fani sifatida tashviqot qilishda o`rni beqiyosdir. u.devisda yer to`g`risida umumiy fan va bu fan doirasida u sayyorani shakllantiruvchi dinamik modelni yaratish g`oyasi mavjud bo`lgan. uning fikricha geografiyani o`rganish kopgina tabiiy fanlarga o`ziga …

ulmasiga salmoqli hissa qo`shgan aqshlik olimlardan yana biridir. umumam m. jefferson o`zining ilmiy ishlari bilan geografiyaning konseptual mazmunini ancha boyitdi.hh asrning birinchi yarmida aqshda geografiya asosan tabiiy muhitning insonga ta`sirini ochib berish bilan shug`ullangan.m.jefferson o`quv fani sifatidagi geografiyaning fokusi (lot. focus manba, markaz,o`choq) “yer va inson” tasavvuriga emas, balki “yerdagi inson” tasavvuriga qaratilmog`i lozim. uning fikricha, geografiyaning predmetiga berilgan ta`riflarning birortasi ham predmet to`g`risidagi qisman haqiqatni ochishdan boshqa narsaga da`vo qilishdan boshqa narsa emas; geografiyaning mohiyati taqsimlanishlar orasidagi ochib berish mumkin bo`lgan taqsimlanish va aloqalarning sabablarining mavjudligida ifodalanadi; kartografiya – geografiyaning san`ati bo`lib, geografiya fan sifatida joylashuv turlaridan har birining konfiguratsiyalarini (lot. configuratio ko`rinish, joylashuv) bir-biridan farqlash faktlarini fikrlaydi va ularning bir-birlari bilan aloqalarini qidiradi. pollin d. solsberi geografiyaning tabiiy geografiya bo`limini fiziografiya deb ataydi. uning tasavvuricha fiziografiya inson munosanatlarining holati rivojlanadigan tabiiy muhitni ilmiy o`rganish bilan shug`ullanadi. jorj b. rurbah 1914-yilda “geografiya nima ?” degan savolga javob olish maqsadida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hozirgi geografiyaning vujudga kelishi"

1404117782_50596.doc hozirgi geografiyaning vujudga kelishi (xix asrning oxiri – xx asrning boshi) reja: 1.geografiyning ribojlanishiga hissa qo`shgan allomalar 2.geografiya fanlarining hozirgi tizimi va unda tabiiy geografiyaning o`rni geografiyning ribojlanishiga juda katta hissa qo`shgan allomalardan biri – sayyoh, geografik tadqiqotlar tashkilotchisi, buyk rus olimi petr petrovich semyonov – tyanshanskiydir (1827 – 1914). u geografiyaning predmeti va vazifalari masalalri bilan ham bevosita shug`ullangan. u k.ritterning “osiyo yer bilimi” asarining rus tilidagi nashriga yozgan so`zboshida keng va tor ma`nodagi geografiyani farqlaydi. keng ma`nodagi geografiya yer sharini qattiq, suyuq va gaz qobiqlari bilan birgaliqda, uning boshqa sayyoralarga va unda yashaydigan organizmlarga munosaba...

Формат DOC, 128,5 КБ. Чтобы скачать "hozirgi geografiyaning vujudga kelishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hozirgi geografiyaning vujudga … DOC Бесплатная загрузка Telegram