yarim o’tkazgichli diodni volt amper xarakteristikasini olish

DOC 4 pages 118.0 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 118.0 KB

File type DOC

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

36 – laboratoriya ishi 36 – laboratoriya ishi yarim o’tkazgichli diodni volt amper xarakteristikasini olish kerakli asbob va materiallar. 1. mikroampermetr, 2. milli-ampermetr, 3. voltmetr, 4. selenli to’g’irlagich, 5. reostat. ishning maqsadi. yarim o’tkazgichlar nazariyasi bilan tanishish va n-p o’tishini o’rganish. nazariy muqaddima metallarda erkin elektronlar kontsentratsiyasi juda katta ( sm3) shuning uchun materiallarni elektr tokiga qarshiligi katta emas. dielektrlarda erkin elektron kontsentratsiyasi kam ( ), qarshiligi esa katta. elektr qarshiligiga nisbatan yarim o’tkazgichlar metall va dielektriklarni oraliq holatini egallaydi. metallar solishtirma qarshiligi om m, yarim o’tkazgichlarda om m, dielektriklarda esa om m dan katta yarim o’tkazgichlarning solishtirma qarshiligi temperatura, yorug’lik, aralashmalar ta’sirini o’zgarishiga qarab o’zgaradi. metallardan farqli ravishda yarim o’tkazgichlarni qarshiligi temperatura kamayishi bilan sezilarli darajada ortadi, yarim o’tkazgichlardagi bunday o’ziga xoslik ularda erkin elektronlar kontsentratsiyasi temperatura pasayishi bilan kamayishidir. mendeleev jadvalini uchinchi, to’rtinchi, beshinchi, oltinchi gruppa elementlari ko’pgna metall oksidlari, sul’fidlari va boshqa birikmalar, yarim o’tkazgichlardir. yarim o’tkazgichlarda …

2 / 4

ichlarda tok tashuvchilarning konsentratsiyasi (elektronlar va teshiklar) moddaning tarkibiga kirgan aralashmaga bog’liq emas, balki kristallni xususiy energetik spektrini xarakteriga bog’liq. shu bilan birga, bir qator moddalarda tok tashuvchilar konsentratsiyasi ularni tarkibiga kirgan aralashmalar bilan aniqlanadi. bunday yarim o’tkazgichlarga aralashmali yarim o’tkazgichlar deyiladi. moddaga kiritilgan aralashma qarshiligi marta kamaytiradi va erkin elektronlar yoki teshiklar konsentratsiyasini oshiradi. kremniy va germaniy (iv gruppa elementlari) yarim o’tkazgichlar juda yaxshi o’rganilgan va keng ko’lamda qo’llaniladi. ularga v gruppa (fosfor, mishyak) elementlari qo’shish (alohida texnologik usulda bajariladi) erkin elektronlar konsentratsiyasini keskin oshirib yuboradi (donor aralashma). bunday aralashmali yarim o’tkazgichlarga n- tipdagi yarim o’tkazgizlar deyiladi (asosiy tok tashuvchilar –erkin elektronlardir). kremniy yoki germaniyga iii gruppa elementlarini qo’shish (masalan bor v) qo’shimcha teshiklar hosil bo’lishiga olib keladi (aktseptor aralashma). bunday aralashmali yarim o’tkazgichlar p o’tkazuvchanlikka ega bo’ladi. asosiy tok tashuvchilar – teshiklar n – o’tkazuvchanlikka ega bo’lgan yarim o’tkazgich va p- o’tkazuvchanlikka ega bo’lgan yarim o’tkazgich bir biriga …

3 / 4

inda sezilarli farqni hosil qiladi. metallarda erkin elektronlar konsentratsiyasi shunchalik yuqorigi elektronlarni bir metall sirtidan ikkinchi metall sirtiga o’tishi hisobiga kontakt potentsiallar farqi hosil bo’ladi. shuning uchun, metallarda ikkinlangan elektr qatlamini qalinligi sm (yoki atom o’lchami tarkibida), ikki metal kontakti biror qarshilik vujudga kelmaydi, potentsial ber metalldan sakrab o’zgaradi (2-rasm, a) 2-rasm. a) metall uchun b) yarim o’tkazgich uchun yarim o’tkazuvchilarda tok tashuvchilar konsentratsiyasi metallardagiga nisbatan kam bo’ladi. ularda kontakt potentsiallar farqi elektronlarni (teshiklarni) bir turdagi yarim o’tkazgichdan boshqa turdagi yarim o’tkazgichga o’tish natijasida vujudga keladi. yarim o’tkazgichlarda n-p – o’tish qalinligi d bir nechta atom o’lchamiga teng bo’ladi (2-rasm, b). ushbu ikkilangan elektr qatlami bo’yicha potentsial tekis o’zgaradi, ikkilangan elektr qatlam ma’lum qarshilikka ega bo’ladi va uni o’lchami atom o’lchamlaridan bir necha bora katta bo’ladi. ( sm va kattaroq) n-p – o’tish egallab turgan sohada asosiy tok tashuvchilar yetarli darajada kam shuning uchun ushbu soha qarshiligi yetarlicha kattadir. bu …

4 / 4

, uning qarshiligi kamayadi, tok qiymati esa teskari yo’nalishdagi tok qiymatiga nisbatan sezilarli ortadi. o’tayotgan tokni quyidagi kuchlanishga bog’liqlik egri chizig’i n-p – o’tishni voltamper xarakteristikasi deyiladi (4-rasm). 4-rasm. yarim o’tkazgichli diodning voltamper xarakteristikasi. shu holat e’tiborliki, n-p – o’tishli yarim o’tkazgich ma’lum teskari kuchlanishgacha bardosh beradi, so’ngra dielektriklardagi kabi teshilish yuz beradi. germaniy va kremniy asosidagi n-p – o’tishli yarim o’tkazgich elementlari radiotexnikada va elektrotexnikada keng qo’llanilmoqda. ushbu ishdan maqsad selenli to’g’irlagichning xususiyatlarini o’rganish. yarim o’tkazgichli diodni voltamper xarakteristikasini o’lchash. ishni bajarish tartibi 1. 5-rasm asosida sxema yig’ilsin. 5-rasm. qurilma sxemasi. 2. ish boshlanishidan oldin potentsiometr surilgichini olinadigan kuchlanish nolga teng bo’ladigan holatga qo’yish kerak. 3. qayta ulagich “k” tokni to’g’ri yo’naltiriladigan holatga o’tkazilsin (+belgi). 4. potentsiometr r ni surilgichini asta – sekin siljitib – 1v, 2v, 3v, 4v, 5v kuchlanishlar o’rnatilsin. 5. olingan milliampermetr ko’rsatishlari (i+) va voltmetr ko’rsatishlari jadvalga yozib borilsin. 6. diodni berayotgan kuchlanish qiymatini o’zgartirmasdan …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yarim o’tkazgichli diodni volt amper xarakteristikasini olish"

36 – laboratoriya ishi 36 – laboratoriya ishi yarim o’tkazgichli diodni volt amper xarakteristikasini olish kerakli asbob va materiallar. 1. mikroampermetr, 2. milli-ampermetr, 3. voltmetr, 4. selenli to’g’irlagich, 5. reostat. ishning maqsadi. yarim o’tkazgichlar nazariyasi bilan tanishish va n-p o’tishini o’rganish. nazariy muqaddima metallarda erkin elektronlar kontsentratsiyasi juda katta ( sm3) shuning uchun materiallarni elektr tokiga qarshiligi katta emas. dielektrlarda erkin elektron kontsentratsiyasi kam ( ), qarshiligi esa katta. elektr qarshiligiga nisbatan yarim o’tkazgichlar metall va dielektriklarni oraliq holatini egallaydi. metallar solishtirma qarshiligi om m, yarim o’tkazgichlarda om m, dielektriklarda esa om m dan katta yarim o’tkazgichlarning solishtirma qarshiligi temp...

This file contains 4 pages in DOC format (118.0 KB). To download "yarim o’tkazgichli diodni volt amper xarakteristikasini olish", click the Telegram button on the left.

Tags: yarim o’tkazgichli diodni volt … DOC 4 pages Free download Telegram