falsafani taraqqiyot bosqichlari

DOCX 16 pages 63.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 63.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

2. falsafani taraqqiyot bosqichlari reja: 1. qadimgi sharqdagi falsafiy fikrlar 2. antik dunyo falsafasi. 3. markaziy osiyodagi falsafiy fikrlar, uning jahon madaniyatida tutgan o‘rni 4. o‘rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar xx asrda shakllangan falsafiy ta’limotlar tayanch tushunchalar: «tavrot», «veda» — diniy kitoblar. astika — «veda»ning muqaddasligini tan oluvchi, nastika — uning muqaddasligini tan olmaydigan maktablar. dao — tabiat qonuni, si — borliqning asosida yotgan besh unsur, yan — yorug’lik kuchi, in — zulmat kuchi, metafizika — qadimgi yunonistonliklar fikricha, borliqning asosini o’rganadigan dastlabki falsafa, atomlar — bo’linmas deb tasavvur qilingan zarrachalar. uyg’onish davr, insonparvarlik,gnostiklar, agnostiklar, dualizm, patristika, sxolastika, rеalizm, nominalizm, ingliz falsafasi, frantsuz falsafasi, nеmis klassik falsafasi. nеotomizm, nеokantchilik, stsiеntizm, antistsiеntizm, pragmatizm, strukturalizm, gеrmеnеvtika, ekzistеntsializm, pozitivizm, postpozitivizm, nеopozitivizm adabiyоtlar 1. mirziyoеv sh.m. qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta'minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. –toshkеnt: ўzbеkiston, 2017. 2. karimov i. «ma’naviy yuksalish yo’lida». t. «o’zbekiston», 1998. …

2 / 16

ish jarayonida ovruposentrizm nazariyasiga og’ib ketish g’ayriilmiy bo’lgani kabi, masalaning sharq bilan bog’liq jihatini tahlil etganda ham osiyosentrizm g’oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. qadimgi misr va bobil falsafasi. eramizdan avvalgi to’rtinchi ming yillikning oxiri va uchinchi ming yillik boshlarida qadimgi misr va bobil hududida dastlabki diniy-falsafiy fikrlar, olam haqidagi fanlar, ya’ni astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar birmuncha rivoj topgan. tabiiy-ilmiy, diniy-falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi ikki yo’nalishda borgan. birinchi yo’nalish olam haqidagi tasavvurlarning astronomiya, kosmologiya, riyoziyot fanlari rivoji bilan bog’liq ekanini, ikkinchi yo’nalish esa, bu tasavvurlarning mifologiya bilan bog’liq bo’lganini ko’rsatadi. birinchi holda, asosan, tabiiy bilimlarga tayanilgan, kundalik hayotda duch kelinadigan voqyea-hodisalar aniq dalillar asosida tahlil etilgan, o’rganilgan, ulardan tegishli xulosalar chiqarilgan. bu – o’sha davr uchun tabiiy hol edi, ya’ni u – davrning inson ongida aks etishi, kundalik turmush hodisalarining oddiy bir tarzda ifodalanishi edi. aynan ana shu hol tabiiy bilimlar rivojiga, garchand sodda tarzda bo’lsa-da, aksariyat hodisalarning falsafiy asosda …

3 / 16

tuyg’ular bayon qilingan. qadimgi misr va bobilda shakllangan falsafaning eng asosiy xususiyati shundan iborat ediki, ularda, bir tomondan, xudolarga ishonch, ilohiy kuchlarning tabiat va jamiyatga ko’rsatadigan ta’sirini mutloqlashtirish xususiyati ustuvor bo’lgan bo’lsa, ikkinchi tomondan, afsona va rivoyatlar tarzida bo’lsa-da, dunyoviy bilimlar, ilmiy qarashlar ham asta-sekin shakllana boshlagan. umuman, bunday xususiyatni, qadim zamondagi barcha sivilizasiyalarga xos deyish mumkin. yahudiylik dini. o’sha davrda eng qadimgi sharq xalqlaridan biri yahudiylarning milliy mafkurasi — iudaviylik shakllana boshlagan. bu din, asosan, ana shu millatga mansub kishilar o’rtasida yoyilgan bo’lib, eramizdan avvalgi ikki minginchi yillar boshida falastinda vujudga kelgan. «zabur» va «tavrot» kabi muqaddas kitoblar bu dinning asosiy manbalaridan hisoblanadi. yahudiylik yahudiy va falastin xalqlarining ba’zi e’tiqodlarini o’zida aks ettirgan dindir. eramizdan avvalgi x-vi asrlarda yahudiylik monoteistik (yakka xudolikka ishonish) dinga aylanib, olamni yaratuvchi yahve xudosiga e’tiqod qilish uning asosiy tamoyili hisoblangan. bu dinda muso alayhissalom — payg’ambar, «tavrot» xudo tomonidan unga yuborilgan ilohiy kitob ekani, …

4 / 16

— «rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adxarvaveda»dir. hind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo’lgan manbalarda ham o’z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib, «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo’lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. «upanishadalar»dagi falsafiy mavzular, asosan, insonni o’rab turgan borliq, uning hayotdagi o’rni va vazifasi, tashqi olam va inson tabiati, uning hayoti va ruhiyatining mohiyati, bilish imkoniyatining chegaralari, axloq me’yorlari haqidadir. falsafiy muammolar asosan diniy-mifologik nuqtai nazardan bayon etilgan. qadimgi hind falsafiy maktablar ikki guruhga bo’linadi. hindistonlik faylasuflar bu guruhlarni astika va nastika deb ataydi. vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, n’yaya va mimansa — astika guruhiga kiruvchi falsafiy maktablar. ushbu maktablarning tarafdorlari «veda»ning muqaddasligini tan olib, birdan-bir haqiqat undagina ifodalangan, deyishadi. chorvaka-lokayata, buddizm va jaynizm — nastika guruhiga kiradi. chorvaka-lokayata tarafdorlari materialistik ta’limotni ilgari surganlari …

5 / 16

bobokalonimiz abu rayhon beruniy «hindiston» asarida atroflicha fikr yuritgan. qadimgi xitoy falsafasi. qadimgi xitoyda fan va madaniyat o’ziga xos shaklda rivojlangan. eramizdan avvalgi ikki minginchi yilning o’rtalariga kelib, yuan-in davlatida muayyan xo’jalik shakli yuzaga kelgan. eramizdan avvalgi xii asrda esa, urushlar natijasida davlat chjou qabilasining qo’liga o’tgan. bu hokimiyat eramizdan avvalgi iii asrgacha davom etgan. bu vaqtda diniy mifologik dunyoqarash hukmronlik qilgan. u olam va tabiatning paydo bo’lishini o’ziga xos tarzda tushuntirgan va dunyoviy bilimlar rivojiga o’z ta’sirini o’tkazgan. bunday ruhdagi falsafiy g’oyalar ayniqsa qadimgi xitoy donishmandi konfusiy (551-479) ijodida yaqqol aks etgan. uning «hikmatlari», ya’ni aforizmlari juda mashhur. konfusiy ta’limotida umuminsoniy qadriyatlarning xitoy xalqi turmush tarzida o’ziga xos tarzda namoyon bo’lishi, bu xalqqa xos ma’naviy mezonlar aks etgan. bu ta’limot bir necha asrlar davomida ushbu hududda milliy g’oyalar majmui, millatning mafkurasi sifatida odamlarning ma’naviy ongi va qiyofasi shakllanishiga ta’sir ko’rsatgan. u hozirgi xitoyda ham o’zining muayyan ahamiyatini saqlab qolgan. …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafani taraqqiyot bosqichlari"

2. falsafani taraqqiyot bosqichlari reja: 1. qadimgi sharqdagi falsafiy fikrlar 2. antik dunyo falsafasi. 3. markaziy osiyodagi falsafiy fikrlar, uning jahon madaniyatida tutgan o‘rni 4. o‘rta asrlar va yangi davr ovrupadagi falsafiy fikrlar xx asrda shakllangan falsafiy ta’limotlar tayanch tushunchalar: «tavrot», «veda» — diniy kitoblar. astika — «veda»ning muqaddasligini tan oluvchi, nastika — uning muqaddasligini tan olmaydigan maktablar. dao — tabiat qonuni, si — borliqning asosida yotgan besh unsur, yan — yorug’lik kuchi, in — zulmat kuchi, metafizika — qadimgi yunonistonliklar fikricha, borliqning asosini o’rganadigan dastlabki falsafa, atomlar — bo’linmas deb tasavvur qilingan zarrachalar. uyg’onish davr, insonparvarlik,gnostiklar, agnostiklar, dualizm, patristika, sxolastika, rеali...

This file contains 16 pages in DOCX format (63.3 KB). To download "falsafani taraqqiyot bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafani taraqqiyot bosqichlari DOCX 16 pages Free download Telegram