zaharli hayvonlar

DOCX 12 pages 114.2 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 114.2 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

39mavzu. zaharli hayvonlar mavzuning mazmuni. zaharlilik — tabiatda keng tarqalgan. zaharli hayvonlar o'zining organizmida boshqa hayvonlarga kiritilganda ularning hayot faoliyatini buzuvchi yoki o‘limiga sabab bo‘luvchi moddalarni hosil qiluvchi yoki o‘z organizmida to‘plovchi mavjudotlardir. zaharlilik deyarli hamma sistematik guruhlarda, sodda hayvonlardan tortib sutemizuvchilargacha uchraydi. lekin bu xususiyat tuban tuzilgan organizmlarda ko‘proq. hayvonlar mahsuloti bo'lgan zaharli moddalarni 2ootoksinlar deb ataladi. zootoksinlar hayvonlarga yirtqichlar hnjiimidan saqlanish uchun va o‘z o'ljalariga hujum qilish uchun xizmat qiladi. zaharli hayvonlar quyidagi asosiy 2 guruhga ajratiladi: 1. birlamchi zaharlilar. 1. ikkilamchi zaharlilar (17- jadval). birlamchi zaharlilar toksinlarni o'zlarining maxsus a’zolarida ishlab chiqaradilar yoki to'qimalarida zaharli metabolitlar to‘planadi. ular shu turga xos bo'lgan belgi hisoblanadi, evolutsiya jarayonida shakllanadi. ikkilamchi zaharlilar tashqi muhitdan ekzogen zaharlarni akkumulyatsiyalab, o‘z to'qima va a’zolarida to‘playdi. ularning zaharliligi faqat ularni boshqa organizmlar yeganidagina namoyon bo‘ladi (hashoratlar bunga misol bo‘la oladi). ularning lichinkalari zaharli o‘simliklar bilan ovqatlansa organizmda zaharli moddalar to‘planib boradi. molluskalar va baliqlar …

2 / 12

xsus a’zolarda hosil qiladi 1. zaharli metabolitlarni to‘qimalarda to'playdi zaharli hayvonlar il.ikkilamchi zaharlilar 1. tashqi muhitdan ekzogen zaharlarni to‘playdi (hashoratlar, molluskalar, baliqlar) 1. zaharli o‘simliklar, sanoat va kimyoviy zaharli chiqindilarni to‘playdi 39- mavzu. zaharli hayvonlar 1. faol zaharlilar (qurollangan) 2. nofaol zaharlilar (qurollanmagan) o‘z zahariga chidamlilik: 1. membranalar tuzilishi, o'tkazuvchanligi o'ziga xosligi y 1. zahar ishlovchi bezlari mavjud 1. zaharni o‘ljasiga kiritish moslamalari mavjud 1. zahar ingibitorlari mavjudligi 1. gumoral antitoksinlar mavjudligi 1. zaharga retseptor yo'qligi 1. zaharli a’zolar mavjud 1. zahar kirituvchi moslamalari yo‘q (hashoratlar, molluskalar, baliqlar suvda va quruqlikda yashovchilar) zaharlilar kelib chiqishi nofaol zaharlilar bezlar funksiyasi kengayishi faol zaharlilar teri hosilalari himoya funksiyasi kuchayishi a d 97- rasm. a—ilonlarning zahar tishlari. i—liaychali; 2—egatchali. в—ko'lvor ilon og'zi ochilgan holatda. 1—nafas nayi; 2—zahar tishlari; 3—tili. 98- rasm. chayon va qoraqurt. a—chayon; в—qoraqurt; d—qoraqurt pillalar ustida. 39- mavzu. zaharli hayvonlar 333 2.nofaol zaharlilarda zaharli organlar mavjud, lekin zahar kirituvchi moslamalari …

3 / 12

yoki o'ljalariga hujum qilish vositalari bo‘lmagan hayvonlarda maxsus zahar ishlovchi tuzilmalar kelib chiqqan. bu a’zolar quyidagi usullarda hosil bo‘lgan: 1. qoplovchi hujayralarning himoyalanish funksiyasi kuchayishi hisobiga (halqali chuvalchanglar, kovakichlilar, ignaterililar). 1. ichki yoki tashqi sekretsiya bezlari funksiyalarining kuchayishi va kengayishi hisobiga. ilonlarning zahar bezlari so‘lak bezlarining shakli o’zgarishi natijasida hosil bo‘ladi. hashoratlarning zahar apparati jinsiy bezlarining shakli o‘z garishi natijasidir. nofaol zaharlilik yoki ikkilamchi zaharlilik hayvonlarning deyarli individual himoyasini ta’minlamaydi. lekin ayrim individning o'limi bilan bo‘isa ham bu xususiyat populatsiyaga foyda keltiradi. nofaol zaharlililar qo'rqituvchi ta’sir bilan dushmanlardan saqlanishhi mumkin. faol zaharlilik boshqa shakllarga qaraganda progressiv mor- fofiziologik belgi hisoblanadi. faol zaharli hayvonlarning toksinlari zaharli polipeptidlar va litik fermentlar aralashmasi hisoblanadi (masalan, o‘rgim- chaksimonlar va ilonlar zaharlari). hazm trakti orqali kirganda ular parchalanadi va o‘zining zaharli effektini yo'qotadi. ular faqat qon orqali kirgandagina o‘z ta’sirini ko‘rsata oladi. passiv (qurollanmagan) birlamchi zaharliliarning zahari oqsilmas moddalardan tashkil topgan. shuning uchun ular hazm …

4 / 12

evolyut- siyalanib boradi. buning bir qancha mexanizmlari mavjud. 1. zahar bezlarining tuzilishi o'ziga xos bo‘lib, ularning devorlari toksinlarning organizmda tarqalishiga to‘sqinlik qiladi (membranalar va chiqarish naylari o‘tkazuvchanligi). 1. ko'pincha zahar uning ingibitorlari bilan birga ishlab chiqariladi. shu tufayli o‘z faolligini namoyon qila olmaydi. ularning zahari boshqa organizmga tushganda ingibitorlar konsen- tratsiyasi o‘lja organzmida keskin kamayadi va natijada zahar faollashadi. 1. hayvonlarda yana gumoral antitoksin mexanizmlar mavjud bo‘lishi mumkin. masalan, ba’zi ilonlar qonida o‘z zaharlarini inaktivatsiyalovchi peptidlar mavjuddir. 1. ba’zi amfibiyalar va baliqlar hujayra membranalarida o‘z toksinlariga nisbatan retseptorlar bo‘lmaydi. shuning uchun ham ularning hujayralari o‘z toksinlarini sezmaydi. hozirgi vaqtda insonning xo'jalik faoliyati natijasida zaharli hayvonlarning ko‘plab turlari yo'qolib ketmoqda. 1. zaharli hayvonlar biogeotsenozlarning tarkibiy qismlari hisoblanadi. shuning uchun ham ularni asrash choralari ko'rilishi lozim. biogeotsenozlar evolutsiyasining barqarorligi zaharli hayvonlarga ham bog'liq ekanligini unutmasligimiz lozim. 1. zaharli hayvonlar juda katta tibbiy va xo‘jalik ahamiyatiga ega. 1. zootoksinlar farmatsevtika sanoatida juda qimmatli …

5 / 12

va muntazam ravishda ularning ko‘payishi sikliga, biogeotsenozlariga zarar yetkazmasdan zahar olish mumkin. shunday sharoitlarda ularni uzoq vaqt saqlash va ko‘paytirish usullari ishlab chiqilmoqda (o‘zfa zoologiya va parazitologiya institutida markaziy osiyodagi eng yirik serpantariy mavjuddir). sun’iy sharoitda zaharli hayvonlarni ko‘paytirish tabiiy biogeotsenozlarni saqlash va tiklashga imkon beradi. zaharli hayvonlarni saqlash uchun toksinlar va ularning tarkibiy qismlarini sun’iy, kimyoviy sintezi yo‘lga qo‘yilmoqda. mashg‘ulotning maqsadi. talabalarda zaharli hayvonlar, zaharlilikning biologik ahamiyati va evolutsiyasi, zootoksinlarning tibbiy va xo‘jalik ahamiyati haqida bilimlarni shakllantirish. eng ko‘p tarqalgan zaharli hayvonlar zaharlarining organizmga ta’siri va zaharli hayvonlar chaqqanida birinchi yordam choralari bilan tanishtirish. mustaqil tayyorlanish uchun topshiriqlar. 1. mavzuni o'rganing, quyidagi savollarga javob toping: 1. zaharli hayvonlar va zaharlilik haqida umumiy tushunchalar. 1. zaharlilikning klassifikatsiyasi va kelib chiqish sabablari. 1. chayonning zahari odamga qanday ta’sir etadi? 1. qoraqurt chaqqanda qanday klinik belgilar namoyon bo’ladi? 1. baliqlar va amfibiyalar zaharlarining ta’siri haqida tushuncha. 1. ilonlarning zaharining organizmga ta’siri haqida …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zaharli hayvonlar"

39mavzu. zaharli hayvonlar mavzuning mazmuni. zaharlilik — tabiatda keng tarqalgan. zaharli hayvonlar o'zining organizmida boshqa hayvonlarga kiritilganda ularning hayot faoliyatini buzuvchi yoki o‘limiga sabab bo‘luvchi moddalarni hosil qiluvchi yoki o‘z organizmida to‘plovchi mavjudotlardir. zaharlilik deyarli hamma sistematik guruhlarda, sodda hayvonlardan tortib sutemizuvchilargacha uchraydi. lekin bu xususiyat tuban tuzilgan organizmlarda ko‘proq. hayvonlar mahsuloti bo'lgan zaharli moddalarni 2ootoksinlar deb ataladi. zootoksinlar hayvonlarga yirtqichlar hnjiimidan saqlanish uchun va o‘z o'ljalariga hujum qilish uchun xizmat qiladi. zaharli hayvonlar quyidagi asosiy 2 guruhga ajratiladi: 1. birlamchi zaharlilar. 1. ikkilamchi zaharlilar (17- jadval). birlamchi zaharlilar toksinlarni ...

This file contains 12 pages in DOCX format (114.2 KB). To download "zaharli hayvonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: zaharli hayvonlar DOCX 12 pages Free download Telegram