sharq davlatlari kutubxonalari

DOCX 8 pages 26.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

sharq davlatlari kutubxonalari. sharq mamlakatlarida vujudga kelgan ilk arxiv-kutubxonalar mesopotamiya kutubxonalari – oshshurbanipal va xattusa saroy kutubxonalari faoliyati mesopotamiya (yunoncha-(mezos) – “orasi”, “o’rtasi” va (potamos) – “daryo”, ya’ni “ikki daryo oralig’i”, tigr va yevfrat daryolari orasidagi mintaqa bo’lib, asosan hozirgi iroq hamda shimoli-sharqiy suriya, janubi-sharqiy turkiya va g’arbiy eron hududlariga to’g’ri keladi.5 dajla va frot oralig’idagi o’lka, fors qo’ltig’idan arabiston cho’li, suriya, arman tavri va zagros bilan cheklangan. hudud quyi va yuqori mesopotamiyaga bo’linadi. mil. avv iii ming yillikda mesopotamiya janubida shumerlar, dajla va frot daryolarining o’rta oqimida akkadlar, shimolda-xurritlar taraqqiyotda ildam qadam tashlaydilar. yirik shahar markazlari oshshur, mari, nineviya va boshqalar paydo bo’ldi. mil. avv iii ming yillikning birinchi yarmida mesopotamiya janubida qator ilk shahar-davlatlar eredu, ur, larsa, uruk va kish va lagash kabilar vujudga keldi. mesopotamiya ba’zan “tamaddun beshigi” deb ham ataladi, bunga sabab, bu mintaqada shumer, akkad, bobil va ossuriya saltanatlari bo’lganligidadir. temir asrida mesopotamiyayangi ossuriya va …

2 / 8

nlik, ibodatxona ma’muriyatini boshqarish, ibodatxona, shahar qurilishi-sug’orish inshootlarini barpo qilish, boshqa jamoa mulki hamda uning iqtisodiyotini boshqarish bo’lgan. mil. avv iii ming yillik o’rtalarida “en” unvoni o’rniga “ensi” (“kohin-quruvchi” shahar boshqaruvchisi) va “lugal”-(“katta odam”, “podsho”, akkadcha “sharru”) atamalari, unvonlari paydo bo’lgan. bu davrga kelib “ensi” vazifasi sug’orish inshootlari va ibodatxonalar qurishga rahbarlik qilish bo’lgan, shu sababli, u ko’pincha boshida qandaydir qurilish materiallari bilan to’ldirilgan savat ko’targan tarzda tasvirlangan; shu bilan birga, u jamoani, ibodatxonani boshqarish, soliqlar to’plash, ba’zida esa ibodatxonaning harbiy qismini ham boshqargan. “ensi” lavozimi saylanadigan bo’lib, shu sababli, uning hukmronligi “navbat” deb atalgan. “lugal”ning vazifasi “ensi”dan obro’liroq va mavqei kattaroq bo’lib, yirik shahar ba’zida shaharlar birlashmasi hukmdoriga nisbatan aytilgan. lugal ilk sulola davrida oqsoqollar kengashi va yig’ini hokimni saylagan yoki mansabidan tushirgan, uning faoliyati ustidan nazorat qilgan, jamoa a’zoligiga qabul qilgan, hukmdor oldida maslahat organi bo’lgan. ilk shumer shahar-davlatlari hududi kichik bo’lib, odatda, u kichik shahar, atrofdagi qishloq …

3 / 8

r madaniyatining ilk o’choqlaridan biri. bu madaniyatning ilk asoschilaridan biri shumerlar bo’lib, ularning yutuqlarini bobilliklar va ossuriyaliklar o’zlashtirib, davom ettirdilar va rivojlantirdilar. mesopotamiya madaniyatining manbalari mil. avv iv ming yillikda shaharlar paydo bo’lishi bilan boshlandi. uning uzoq yashash davrida o’ziga xos ichki birlik, an’analarni merosiyligi, uni unsurlarining ajralmas aloqasi saqlanib qoldi. mesopotamiya madaniyatining boshlang’ich davri o’ziga xos yozuvning shakllanishi bilan belgilanadi. keyinchalik bu yozuv mixxatga aylanadi. mil. avv iv-iii ming yilliklarda shumer yozuvi paydo bo’ldi. taxminlarga ko’ra, bu yozuv shumerlar mesopotamiyaga kelganga qadar noma’lum xalq tomonidan kashf qilingan. shumerlar bu yozuvni sivilizasiya xizmatiga qo’ydilar. mixxat qadimda old osiyoda qo’llanilgan ponachalarga o’xshash chiziqcha (belgi)larni loy taxtachalarga o’yib tushirishdan iborat ideografik yozuv turi, mil. avv iii ming yillik boshlarida shumerlar tomonidan yaratilgan. bunda ayrim buyumlar va umumiy tushunchalarning nomi rasmlar bilan ifodalangan va dastlab shumer yozuvi piktografik shaklda alohida buyumlar, tasvirlar tarzida ifodalangan. piktografiya juda sodda bo’lib, haqiqiy yozuv emas, u so’zlarni …

4 / 8

lar)ga moslashtirilgan holda qo’llana boshlagan. bu davrda mixxatlar harftovush bo’g’in yozuvlariga ancha yaqinlashib, shunday yozuvlarning kelib chiqishiga asos bo’lgan. mil. avv i ming yillik oxirlarida mixxatlar o’rnini oromiy yozuvi egallagan. mixxatda bitilgan juda ko’p yodgorliklar–tarixiy yozuvlar, turli rasmiy hujjatlar, og’zaki ijod namunalari, lug’atlar, ilmiy asarlar, diniy matnlar saqlanib qolgan. mixxat mesopotamiya sivilizatsiyasining asosiy ildizi bo’lib, uning barcha jihatlarini birlashtirgan an’analarini saqlab qolish imkoniyatini berdi. mil. avv xxiv asrda ilk batafsil yozilgan shumer matnlari paydo bo’ldi. akkad tili janubiy mesopotamiyada mil. avv iii ming yillikning 2-yarmida paydo bo’ldi. shumer va akkad tillari bir-biridan ko’pgina so’zlarni o’zlashtirib oldi. mil. avv. iii-ming yillikning oxirida qadimgi shumer–akkad lug’atlari tuzilgan. shumer yozuvi keyinchalik shumer–akkad yozuvini butun old osiyo xalqlari o’zlashtirib oldilar. akkad tili (qadimgi shahar akkad nomidan) – maxsus som tillarining eng qadimgisi. ikki dialektga–bobil va ossuriy dialektlariga ega, shu bois, ko’pincha, u bobil-ossuriy tili deb ham ataladi. akkad tilining ham (boshqa som tillari kabi) …

5 / 8

7-9sm. uzunlikda bo’lgan. yozuvlar ba’zida tosh va metall taxtachaga ham yozilgan. mil. avv i ming yillikda bobillik va ossuriyaliklar yozuv uchun teri va chetdan keltirilgan papirusni ishlata boshlaganlar. shu vaqtni o’zida mesopotamiyada yog’ochdan qilingan uzun taxtachaga mum surtib mixxat belgilarini tushirganlar. mil. avv vii asrdan boshlab oromiy tili va yozuvi kirib kelgan paytda mixxat yozuvlari yo’qlik sari ba’zan tez, ba’zan sekin qadam qo’yayotgan edilar. qadimgi mesopotamiya arxivlar makoni bo’lgan. eng qadimgi arxivlar mil. avv iii ming yillikning birinchi choragiga tegishli. bu davrda arxiv ma’lumotlari yozilgan taxtachalar namlikdan saqlash uchun mumlangan savatlarda saqlangan. mil. avv xix asrga oid ur shahri arxivi maxsus xonada yog’och tokchalarida saqlangan. mil. avv xviii. asrga oid boy arxiv mari podshosi saroyidan, uruk shahridan mil. avv viii-vi asrlarga oid 2500 xo’jalik hujjatlari arxivi topilgan. qadimgi shumer va keyingi bobil maktablarida asosan davlat va ibodatxonalar uchun kotiblar tayyorlangan. maktablar ta’lim va madaniyat o’chog’i bo’lgan. maktabda asosan shumer tili …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq davlatlari kutubxonalari"

sharq davlatlari kutubxonalari. sharq mamlakatlarida vujudga kelgan ilk arxiv-kutubxonalar mesopotamiya kutubxonalari – oshshurbanipal va xattusa saroy kutubxonalari faoliyati mesopotamiya (yunoncha-(mezos) – “orasi”, “o’rtasi” va (potamos) – “daryo”, ya’ni “ikki daryo oralig’i”, tigr va yevfrat daryolari orasidagi mintaqa bo’lib, asosan hozirgi iroq hamda shimoli-sharqiy suriya, janubi-sharqiy turkiya va g’arbiy eron hududlariga to’g’ri keladi.5 dajla va frot oralig’idagi o’lka, fors qo’ltig’idan arabiston cho’li, suriya, arman tavri va zagros bilan cheklangan. hudud quyi va yuqori mesopotamiyaga bo’linadi. mil. avv iii ming yillikda mesopotamiya janubida shumerlar, dajla va frot daryolarining o’rta oqimida akkadlar, shimolda-xurritlar taraqqiyotda ildam qadam tashlaydilar. yirik shahar m...

This file contains 8 pages in DOCX format (26.8 KB). To download "sharq davlatlari kutubxonalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq davlatlari kutubxonalari DOCX 8 pages Free download Telegram