тупроқ яратилиш шароити ва тупроқ яратувчи омиллар

DOC 110,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663268989.doc тупроқ яратилиш шароити ва тупроқ яратувчи омиллар режа: 1. релъефи ва геоморфологияси 2. юксак тоғ облатчаси. 3. ўртача юксакликдаги тоғлар. 4. геологияси релъефи ва геоморфологияси. ўзбекистоннинг ғарбий ва шимолий чегаралари текисликлардан, чекка шарқий қисми тян-шан ва помир-олой тоғ тизмасидан ўтади. аммо тоғлар ўзбекистон тупроқларининг яратилишида муҳим ролp ўйнаган. ички геоморфологик хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда тоғолди қия текисликларини тоғларга киритиш қабул қилинган. чунки тоғларнинг нураши жинслари тоғолди қия текисликларини ҳосил қилади ва тоғлар таoсирида тоғолдининг иқлими пайдо бўлади. л.с.берг (1913) ўзбекистон ҳудудида турон текислиги, устюрт платоси ва тян-шан тоғ массиви каби геоморфологик элементларни ажратган. и.п.герасимов (1937) бу схемани деталлаштириб тоғлар (тян-шан, помир-олой, капетдоғ), супасимон қолдиқ ҳудудлар (устюрт, қизилқум, шимолий қорақум), қолдиқ тоғлар (кулжуктов, султонўзтоғ, овминзатов ва бошқалар), тоғолди аккумулятив районлар ва қадимги аллювиал текисликлар (жануби-ғарбий ўзбекистон ва жанубий қорақум), каспий бўйи паст текислиги ва қумли районларга ажратди. тоғларнинг устки тузилиши, тектоник жараёнлар, эрозия каби жараёнларнинг ривожланиши жиҳатидан текисликлардан фарқ қилади. …

, қурама, туркистон ва ҳисор тоғларининг айрим қисмларини ишғол қилади. чуқур дарё водийлари, даралар билан бирга ўткир чўққили тик ёнбағирли қоялардан ташкил топган, майин элюво-делювиал жинслардан иборат ангрен (чотқол тизмасида) ва хон-тахта (ҳисор тизмасида) платолари каби йирик тоғ палахсалари тупроқ яратилиши учун энг мувофиқ жойлардир. hyраш ва майин жинсларнинг ювилиши кучли бўлганлигидан тупроқ скелетли ва шўрланмагандир. 1-жадвал. ўзбекистоннинг геоморфологик тузилиши. тоғлар области текисликлар области областчалар районлар областчалар районлар юксак тоғлар сув айирғич ва тоғ тизмалари. платолар плато. паст тоғлар - - ўртача юксак тоғлар - аллювиал текисликлар қадимги дарё террасалари ва делpталари паст тоғлар ва тоғолди тоғ тизмаларининг қуйи қисмлари ҳозирги дарё террасалари ва делpталари паст тоғлар. адирлар. тоғолди қияликлари қум аккумуляцияси дарё водийлари - ўртача юксакликдаги тоғлар. абсолют юксаклиги 1000-1500 метрдан 2000 метргача бўлган жойларни ўз ичига олади. релpефи дарё тўри билан кучли титилган, айрим текис платоларда тупроқ ҳосил бўлиши учун яхши шароит яратилган. ғарбий ёнбағирлар қизилқумдан келаётган ғарбий …

грядаси, зиёвутдин-зирабулоқ тоғлари, нурота туманининг ғарбий қисми, балиқлитов ва писталнтовларнинг шимолий тармоқларини айтиш мумкин, тоғолди тепаликлари - адирлар илмий адабиётлардан мустаҳкам жой олган геоморфологик тип бўлиб сойлар билан қирқилган, усти текис, ёнбағирлари суйри, лёсс (молгузор ва ҳисор тоғ этаклари), конгломерат ва алевролитлар (ғарбий фарғона) билан қопланган. тоғолди қияликларннинг юқори қисми тоғлар, қуйи қисми текисликлар билан туташади. баoзи жойларда тоғолди қияликлари адирлар билан бирлашган. тоғолдини пролюво-аллювиал жинслар ташкил қилади. дарё водийларида ҳосил бўлаётган аллювийлар билан тоғлардан келаётган пролювийлар аралашиб кетади. шунинг учун тоғолди қия текисликлари аллюво-пролювиал жинслар билан қопланган. пролювийлар билан қопланган тоғолди қияликларининг юқори қисми конус ёйилмалари фаолияти натижасида кўтарилиб дағал жннслар билан қопланган ва улар йирик тўлқинсимон релpеф ҳосил қилгандир- тоғолдининг аксарият қисми лёсслар билан қопланган. тоғолдида қатор юксаклик даражалари мавжуд бўлиб эпейроген ҳаракатлар ва эрозия (базиси) натижасида ҳосил бўлган. дарё водийлари областчаси. паст тоғлардан текисликларгача унча катта бўлмаган масофада жойлашган бўлиб кўп ҳолларда учта дарё террасасини ўз ичига …

текисликларда қадимги платолар умумий юзани эгаллаб олган бўлиб, тўртламчи даврдаги эрозион ва аккумулятив жараёнлар уларни бўлиб юборган. устюрт, қизилқум, бухоро, қоракўл, денгизкул, (девхона), белгов, қушхонатов, қизилжар ва бошқа платоларнинг ёши ва жинсларининг таркиби юқоридаги фикрни тасдиқлайди. платоларнинг ўртача юксаклиги денгиз сатқидан 100-200 м. улар айрим ҳолларда анча юқорига кўтарилиб туради: устюртдаги қорабовур платоси 250 м бўлса, платолар орасидаги ботиқларнинг абсолют юксаклиги денгиз сатҳидан паст (қизилқумдаги мингбулоқ ботиғи). платоларнинг релpефи текис, кенг тўлқинли, жинслар горизонтал ҳолда ётади, эрозия фаолияти кузатилмайди. аммо белтов, кушхонатов, қизилжар кабилар дефляция ва эрозия билан бирмунча титилгандир. платоларнинг бошқа геоморфологик районлар билан туташган чегараси бир жойда тик ёнбағирли чинклардан иборат бўлса, бошқа жойда бир-бирига жуда секин ўтиб боради, баoзан бу чегарани қумлар қоплаб ётади. паст тоғлар областчаси. ўзбекистоннинг ғарбий, текислик қисмида юксакликлар мавжуд бўлиб, уларнинг баoзилари анча юксакликка кўтарилган релpефни ҳосил қилади. бувдай релpефли жойларни айрим-айрим ҳолда ҳам, гуруҳларга тўпланган ҳолда ҳам учратиш мумкин. алоҳида қолдиқ тоғларга …

қадимда жуда катта бўлиб, узоқ вақт денудацияга тортилганлигини кўрсатади. пролювиал қия текисликларнинг юксаклиги 300 м атрофида, қиялиги 0,007-0,04 атрофидадир. аллювиал текисликлар областчаси. ҳозирги ва қадимги аллювиал дарё ётқизиқларидан иборат амударё, сирдарё, зарафшон, қашқадарё ва сурхондарёларнинг ўрта ва қуйи оқимлари ва делpталарини эгаллайди. делpталарда дарё ўз ётқизиқларини кесиб ўтади. террасалари дарёнинг юқорисида жойлашган, делpталарнинг қанотлари эса пастда жойлашгандир, дарёларнинг ва делpталарнинг қиялиги жуда кам. делpталарда бўйлама йўналишдаги қияликдан ташқари кундаланг йўналишда ҳам қиялик мавжуд. қадимги дарё водийлари ва делpталари областчанинг чекка қисмларини ишғол қилади. афтомор шароитда аккумулятив жараёнлар тўхтаб эрозия ва дефляция таoсирида ётади. жонадарёнинг жануби-ғарби, ахчадарё, амударё, зарафшон, қашқадарё, сурхондарё ва шерободдарёнинг қадимги аллювиал текисликлари шулар жумласига киради, ҳозирги замон дарё терраса ва делpталари аллювиал текислик областчасининг ички қисмини эгаллайди. дарё террасалари гидроморф режимли бўлиб аллювийлар аккумуляцияси тинимсиз давом этмоқда. аммо қиялигининг ва галечниклардан иборат қатлам жинсларининг озлиги жиҳатдан қадимдан дарё водийларидан фарқ қилади. галечниклар баoзи делpталарнинг юқорисидагина (зарафшон, қоракўл, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тупроқ яратилиш шароити ва тупроқ яратувчи омиллар"

1663268989.doc тупроқ яратилиш шароити ва тупроқ яратувчи омиллар режа: 1. релъефи ва геоморфологияси 2. юксак тоғ облатчаси. 3. ўртача юксакликдаги тоғлар. 4. геологияси релъефи ва геоморфологияси. ўзбекистоннинг ғарбий ва шимолий чегаралари текисликлардан, чекка шарқий қисми тян-шан ва помир-олой тоғ тизмасидан ўтади. аммо тоғлар ўзбекистон тупроқларининг яратилишида муҳим ролp ўйнаган. ички геоморфологик хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда тоғолди қия текисликларини тоғларга киритиш қабул қилинган. чунки тоғларнинг нураши жинслари тоғолди қия текисликларини ҳосил қилади ва тоғлар таoсирида тоғолдининг иқлими пайдо бўлади. л.с.берг (1913) ўзбекистон ҳудудида турон текислиги, устюрт платоси ва тян-шан тоғ массиви каби геоморфологик элементларни ажратган. и.п.герасимов (1937) бу схемани дет...

Формат DOC, 110,5 КБ. Чтобы скачать "тупроқ яратилиш шароити ва тупроқ яратувчи омиллар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тупроқ яратилиш шароити ва тупр… DOC Бесплатная загрузка Telegram