o'rta osiyoning qadimgi kutubxonalari va o'rta osiyo bibliografiyasi

DOCX 14 sahifa 37,4 KB Bepul yuklash

14 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 37,4 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 14

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 14

o’rta osiyoning qadimgi kutubxonalari va o’rta osiyo bibliografiyasining paydo bo’lishi. ma’lumki, kutubxonalar qadim-qadimdan insonlar uchun ma’naviyat va ma’rifat o‘chog‘i bo‘lib, inson zoti doim kitoblarga intilib yashab kelgan. har doim kutubxonalar jamiyat hayotining ajralmas qismi bo‘lgan. faqat kutubxonalar tufayligina qadimgi qo‘lyozmalar, bosma kitoblar, tarixiy shaxslar haqidagi manbalar bizgacha yetib kelgani hech kimga sir emas. yozuvning paydo bo‘lishi va hujjatli manbalar, qo‘lyozma va keyinchalik bosma kitoblarning ko‘payishi kutubxonalarning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi. kutubxonalar miloddan avvalgi 2 ming yillikda vujudga kelib, yozuvlar sopol bitiklarda yozilgan edi. miloddan avvalgi vii asr o‘rtalarida sharqdagi ko‘p saroylarda qadimgi misr va rim ibodat xonalari qoshida kutubxonalar bo‘lgan. qadimgi davrdagi kutubxonalardan eng mashhuri aleksandriya kutubxonasidir g‘arbiy yevropada ilk o‘rta asrlarda monastir va ibodatxonalar qoshida kutubxonalar tashkil etilgan. o‘zbekiston hududida miloddan avvalgi 1 ming yillikning so‘ngi asrlarida dastlabki kutubxonalar paydo bo‘lgan. bular ilk kutubxonalar bo‘lib, kutub – arabcha «kitoblar», xona – forscha «uy», ya’ni kitob va hujjatlar saqlanadigan joy …

2 / 14

r mavjud. ix – x asrlarda arab xalifaligi tarqoqlashib, xi asrning oxiriga kelib o‘rta osiyo hududida somoniylar davlati yuzaga kelgan. somoniylar davrida movarounnaxr, samarqand, buxoroda fan va madaniyat rivojlana borgan. bu davrda ushbu davlatda juda ko‘p mashhur qomusiy olimlar yashab ijod etgan. buxoroning mahobatli markazi, keng maydonning kunchiqar tarafida muhtasham ark turadi. ark darvozasidan kirganda to‘g‘ridagi yo‘l bir ko‘hna binoga eltadi. uning qalin devorlari boy xazinani qo‘riqlaydi. bu bebaho boyliklar jam bo‘lgan xazina buxoro kutubxonasi, bu kutubxona x asrdagi mashhur kutubxonalardan biridir. o‘sha davrda buxoro kutubxonasi juda boy fondga ega bo‘lib, u o‘rta osiyoning siyosiy va madaniyat markazi hisoblanardi. buxorodagi ushbu kutubxona amir saroyida joylashgan bo‘lib, kitoblar fan sohalari bo‘yicha sandiqlarda saqlangan. unga faqat amir nuh ibn mansurning ruxsati bilangina kitobxon kirardi. kutubxona ichida qator terilgan sandiqlarda kitoblar taxlab qo‘yilgan, har bir sandiqda bor kitoblarning ro‘yxati mavjud bo‘lib, u sandiq ichida turardi. tibbiyotga oid kitoblar ichida qadimgi yunon tabiblaridan gippokrat …

3 / 14

nasr forobiy va boshqa mutafakkirlarning asarlari saqlangan. somoniylar poytaxti bo‘lgan buxoroda juda ko‘p kutubxonalar va kitob bozorlari bo‘lgan. yirik sulolaviy kutubxonalar xorazmda ham mavjud bo‘lgan. urganchda xorazmshohlar, mamuniylar va anushtageniylar zamonida kutubxonalar barpo etilgan. xorazm shohi ma’mun ibn ma’mun kutubxonasida kitob yig‘ish arablar kelishidan ancha oldin boshlangan. bu kutubxonani boshqarishni shoh ma’mun mashhur adabiyotshunos va tarixchi as – solibiyga topshiradi. xorazm shohi ma’mun ii caroyda juda ko‘p olimlarni birlashtirgan «ma’mun akademiya»sini tashkil qiladi. 1010 yillarda barcha xorazmlik olimlar qatori bu yerda beruniy ham ishlay boshlaydi va shu yerda abu ali ibn sino bilan uchrashadi. ular shundan so‘ng anchagacha birgalikda ijod qiladilar. xorazmda juda ko‘p ilmli kishilar yashagan, xi–xii asrlarda bu yurtda olimlar ishlashi uchun sharoit yaxshi edi. faxriddin ar riyozi o‘zining ensiklopedik mazmundagi «ilmlar to‘plami» (sobraniye nauk) asarini yozgan. xorazm kutubxonalaridan yana biri bu xivadagi shaxobuddin kutubxonasidir. «bunday kutubxona bundan oldin ham, keyin ham bo‘lmagan, chunki undagi qo‘lyozma asarlar fondi …

4 / 14

chun ustozi arastuning xizmati qancha bo‘lsa, rumda turib butun dunyo sirlarini bilgan arastuning donishmand darajasiga yetishishida unga bosib olgan yurtlardan kitoblarni yuborib turgan shogirdi iskandarning xizmati ham kattadir. buxoroda ibn sino davrigacha ham dunyoga dong‘i ketgan mashhur kutubxona bo‘lgan, keyinchalik bu kutubxona yong‘inga uchraganini tarixdan yaxshi bilamiz. buyuk sohibqironning har ikki xazinasidan biri- kutubxonasi hisoblangan. hazrat alisher navoiy kitob san’ati tarixida o‘ziga xos davrni boshlab berdi. uning bevosita ko‘magi bilan behzod, sulton ali mashhadiy, shoh muzaffar kabi o‘nlab kitob san’atida mohir xattotlar yetishib chiqdi. buyuk bobokalonlarimiz kitob yaratish bilan birga ularni avaylab – asrash borasida ham o‘rnak ko‘rsatganlar. «jamiyatda yuksak ma’naviy fazilatlarni kamol toptirish, milliy mafkurani shakllantirish, yoshlarni boy madaniy merosimiz, tarixiy an’analarimizga, umuminsoniy qadriyatlarga hurmat, vatanga muhabbat, istiqlol g‘oyalariga sadoqat ruhida tarbiyalash mamlakatimizda amalga oshirilayotgan barcha islohotlarning hal qiluvchi omilidir», deyiladi o‘zbekiston prezidentining «ma’naviyat – ma’rifat» jamoatchilik markazi faoliyatini yanada takomillashtirish va samaradorligini oshrish to‘g‘risida»gi farmonida. darhaqiqat, bu vazifalarni …

5 / 14

nasi uchun butun movarounnahr bo‘ylab kitobfurushlardan va shaxsiy kutubxona egalaridan mashhur mualliflarning bejirim bezatilgan kitob nusxalari sotib olindi. kutubxonada qo‘lyozma ko‘chirish, kitoblarni bezatish ishlarini milliy kitob san’atining mohir ustalari olib borganlar. samarqandda arab, fors, turk, sanskrit, yunon, lotin, arman tilidagi ko‘plab bebaho qo‘lyozmalar eron, turkiya, hindiston, iroq, armaniston kabi davlatlardan, stambul, bruss, isfaxon, hamadon, sheroz, bag‘dod, basra, damashq kabi qadimiy madaniyat o‘chog‘i bo‘lgan shaharlardan olib kelingan edi. olimlarning taxminicha, temur samarqandga viii asrning birinchi choragida aynan basradan kufiy xati bilan ko‘chirilgan qur’oni karimning nusxasini olib kelgan. amir temur kutubxonasidan faqat saroy vakillarigina emas, balki muayyan guruhdagi kitobxonlar ham foydalanganlar. kutubxonadagi kitoblar fan sohalari bo‘yicha ro‘yxatga olinib, sandiqlarda saqlangan. bu tartib kitoblarni hisobga olish uchun emas, balki foydalanish oson bo‘lishi uchun ham o‘rnatilgan. temurdan so‘ng uning noyob kutubxonasi nabirasi ulug‘bekka (1394 – 1449) meros bo‘lib qolgan. temur o‘z hayotining ko‘p qismini harbiy yurishlarda o‘tkazadi, bunday yurishlarning ba’zilarida ulug‘bek ham qatnashadi. safar …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 14 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o'rta osiyoning qadimgi kutubxonalari va o'rta osiyo bibliografiyasi" haqida

o’rta osiyoning qadimgi kutubxonalari va o’rta osiyo bibliografiyasining paydo bo’lishi. ma’lumki, kutubxonalar qadim-qadimdan insonlar uchun ma’naviyat va ma’rifat o‘chog‘i bo‘lib, inson zoti doim kitoblarga intilib yashab kelgan. har doim kutubxonalar jamiyat hayotining ajralmas qismi bo‘lgan. faqat kutubxonalar tufayligina qadimgi qo‘lyozmalar, bosma kitoblar, tarixiy shaxslar haqidagi manbalar bizgacha yetib kelgani hech kimga sir emas. yozuvning paydo bo‘lishi va hujjatli manbalar, qo‘lyozma va keyinchalik bosma kitoblarning ko‘payishi kutubxonalarning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi. kutubxonalar miloddan avvalgi 2 ming yillikda vujudga kelib, yozuvlar sopol bitiklarda yozilgan edi. miloddan avvalgi vii asr o‘rtalarida sharqdagi ko‘p saroylarda qadimgi misr va rim ibodat xonalari qoshi...

Bu fayl DOCX formatida 14 sahifadan iborat (37,4 KB). "o'rta osiyoning qadimgi kutubxonalari va o'rta osiyo bibliografiyasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o'rta osiyoning qadimgi kutubxo… DOCX 14 sahifa Bepul yuklash Telegram