ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (mbbt)

DOCX 10 pages 432.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 432.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ma’lumotlar bazasi (mb), ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (mbbt). reja: 1. ma’lumotlar bazasi haqida tushuncha 2. ma’lumotlar bazasi modellari 3. ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. tayanch so’zlar: ma’lumotlar bazasi, relyatsion bazalar, iyerarxik model, axborotni izlash, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. komputerdagi ma’lumotlar ma’lumotlar bazada saqlanadi, ular maxsus dasturlar ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (mbbt) yordamida boshqariladi. ma’lumotlar bazani tashkil etuvchi elementlar turli ko’rinishda bo’lishi mumkin. eng ko’p tarqalgan va amaliyotda qo’llaniladigan ma’lumotlar matnli fayllar xisoblanadi. chunki matnli fayllar orqali turli axborotlar ifodalash va komputer xotirasida saqlash mumkin. komputer asosidagi atning ko’rinishlaridan biri ma’lumotlar baza (bazasi) xisoblanadi. oddiy fayllardan farqli ravishda ma’lumotlar baza (mb) komputer xotirasida joylashgan axborotlarni izlash va saralashni amalga oshirish imkoniyatiga ega. ma’lumotlar baza (mb) deb, komputerning uzoq muddatli xotirasida saqlanayotgan axborotlar va ular ustida aniq bir ishlash usullariga imkon beradigan ma’lumotlar yig’indisiga aytiladi. ma’lumotlar bazada turli ma’lumotlar saqlanishi mumkin. masalan, poyezd, samolyot, avtobuslarning xarakatlanish jadvali, do’kon yoki bazadagi mahsulotlarning mavjudligi xaqidagi …

2 / 10

rga ega bo’ladi. masalan, guruhdagi o’quvchilar xaqidagi ba’zi ma’lumotlarni qo’yidagicha tasvirlash mumkin. [footnoteref:2] [2: discovering computers 2016. tools, apps, devices,and the impact of texnology. 498 page.] familiyasi, ismi bo’yi (sm) og’irl.(kg) ko’z rangi 1. saidova shaxlo 168 74 ko’k kompyuterda aksariyat xollarda matnli fayllar (tajribasi olib borgan sari u matnli fayllar o’rnida turli shakildagi va berilgan vazifalarni bajaruvchi fayllardan foydalana boshlaydi. turli xat, referat, she’r va x.k) ni yaratishda foydalaniladi foydalanuvchining tajribasi olib borgan sari u matnli fayllar o’rnida turli shakildagi va berilgan vazifalarni bajaruvchi fayllardan foydalana boshlaydi. masalan, matn fayl ichida turli xil sonli belgili ma’lumotlarni kiritish orqali jadvali, kartotekali varaqalari, telefon nomerlari va b. ma’lumotlarini jamlovchi baza sifatida foydalanish mumkin. bunday bazalar axborotni tasvirlash va joylashtirishni foydalanuvchining o’zi belgilaydi. matnli fayllarda axborotni joylashtirishning bir variantini aniq misol tariqasida ko’rib chiqaylik. masalan, o’zbekistonda tug’ilgan va fundamental fanlar (fizika, matematika, biologiya kimyo va h. k.) sohasida faoliyat ko’rsatayotgan yirik mutaxasislarning …

3 / 10

idan, turli alomatlariga ko’ra axborotlarni tartiblash, 2-chidan, ixtiyoriy belgilariga ko’ra ajratib olish oson. matnli fayllar esa ma’lumotlarni ma’lumotlarni bunday tashkillashtirishni amalga oshira olmaydi. axborotlar tizimi vositasida qayta ishlash uchun jadval ko’rinishdagi ma’lumotlar qulay xisoblanadi. komputerning dasturiy ta’minotiga kiradigan dasturlar xotiradagi jadvallarni “tanitdi”. kompyuter xotirasida jadval sifatida saqlanadigan fayllar, asosan kengaytmasi dbf (data base file) bo’lgan fayllardir. ma’lumotlar bazadan foydalanish uchun maxsus dasturlar yaratiladi va bunday dasturlar ma’lumotlar bazani boshqarish tizimi deb ataladi (mbbt). ma’lumotlar bazada axborotlar asosan matn va raqam ko’rinishida saqlanadi. ma’lumotlar bazani boshqarish tizimi vazifasiga ma’lumotlar bazani boshqarishning qo’yidagi xususiyatlari kirishi mumkin: - ma’lumotlar bazaga kirish: foydalanuvchining talabiga javoban axborot turidan kat’i nazar unga qulay ko’rinishda javob berish; - ma’lumotlarni modifikasiyalash: berilgan axborotni foydalanuvchi talabiga mos holda o’zgartirish; - ishonchlik darajasi: qurilmalar tasodifan to’xtatilganda ma’lumotlar bazaning qayta tiklanish qobiliyati; - ma’lumotlarni himoyalash: ma’lumotlar bazadan ruxsatsiz (sanksiyasiz) foydalanishning cheklanganligi; - ma’lumotlar bazadan tarmoqda foydalanish: ma’lumotlardan bir vaqtda bir necha …

4 / 10

, “lampa yoniq” (true) yoki “lampa uchirilgan” (falce). ma’lumotlarni uch xil kurinishda ifodalash mumkin: iyerarxik (shajaraviy), tarmokli va relyatsion (jadvalli). iyerarxik tizim jadvallardan tashkil topgan bo’lib, unda axborotni izlash jarayoni oldindan berilgan tartibda “ko’rib” chiqiladi. ma’lumotlarning daraxtsimon joylashishiga ma’lumotlarning iyerarxik modeli deyiladi. [footnoteref:3] [3: discovering computers 2016. tools, apps, devices,and the impact of texnology. 500 page] ma’lumotlarning iyerarxik modeliga xos xolda yaratilgan ma’lumotlar bazaga ma’lumotlarning iyerarxik baza deyiladi. quyidagi misol orqali iyerarxik tizimni ifodalash mumkin: qator № mahsulot kategoriyasi 1 analgetiklar 2 antibiotiklar 3 yutalga karshi dori-vositalar 4 vitamin prepaparatlari analge- sitramon antibio- benzilpe- yutalga bromgeksin vitamin v1 tiklar aspirin tiklar ntsilin karshi doktor don prepa- v6 analgin gentami- dori- tusupreks ratlari s sin vosita lar nomlanishi baxosi sitramon 75 sum – 6 dona aspirin 100 sum – 10 dona analgin 85 sum- 6 dona * bir pog’anadagi ma’lumotning boshqa pog’onadagi ma’lumot bilan ikki yoki undan ortiq marta bog’lanadigan turiga …

5 / 10

satrlar soni qancha ko’p bo’lsa, ularni kompyuterga kiritish shuncha qiyinlashadi. bu muammoni xal qilish maqsadida jadval elementini jumlalarni ifodalovchi kodlar sifatida kiritish mumkin. ma’lumotlarni kiritish ustunlarida belgi yoki jumlalar o’rniga kodlar kiritiladi va bir vaqtning o’zida kodlarni ko’rsatuvchi lug’atlar beriladi. lug’atlar shaklan boshqa jadvallardan farq qilmaydi. masalan, toshkent traktor zavodini 608 kodi bilan belgilab, talab jadvalida bu zavodga tegishli bo’lgan barcha ustunlarda 608 kodini ishlatishimiz mumkin va talablar lug’ati jadvali qo’yidagi satrni kiritadi: 608-toshkent traktor zavodi. (agar operator 608 o’rniga 708 yoki 609 sonini kiritsa, u boshqa nomdagi manzilga tushadi yoki hech narsa topa olmasligi mumkin. jadval xar bir yozuv o’zining bosh kalitiga ega bo’lishi va uning qiymati yagona bo’lishi kerak. masalan, telefon ma’lumotnomasida telefon nomeri bosh kalit bo’lib xizmat qiladi. bosh kalitni, ko’pincha birlamchi kalit deb atashadi. bosh kalit – ma’lumotlar bazada saralash ishlarining tez va aniq bajarilishiga imkon beradigan jadvalning bir ustuni. “talabnoma” jadvalidagi talab nomeri bosh kalit …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (mbbt)"

ma’lumotlar bazasi (mb), ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (mbbt). reja: 1. ma’lumotlar bazasi haqida tushuncha 2. ma’lumotlar bazasi modellari 3. ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. tayanch so’zlar: ma’lumotlar bazasi, relyatsion bazalar, iyerarxik model, axborotni izlash, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. komputerdagi ma’lumotlar ma’lumotlar bazada saqlanadi, ular maxsus dasturlar ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (mbbt) yordamida boshqariladi. ma’lumotlar bazani tashkil etuvchi elementlar turli ko’rinishda bo’lishi mumkin. eng ko’p tarqalgan va amaliyotda qo’llaniladigan ma’lumotlar matnli fayllar xisoblanadi. chunki matnli fayllar orqali turli axborotlar ifodalash va komputer xotirasida saqlash mumkin. komputer asosidagi atning ko’rinishlaridan biri ma’l...

This file contains 10 pages in DOCX format (432.8 KB). To download "ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (mbbt)", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumotlar bazasini boshqarish… DOCX 10 pages Free download Telegram