orol fojiasi

DOCX 7 sahifa 880,4 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 880,4 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

mavzu: orol fojiasi orol dengizi ilgari vaqtda dunyodagi eng katta ichki dengizlardan biri hisoblanib, unda baliqchilik, ovchilik, transport va erkratsion maqsadlarda foydalanilar edi. dengiz suv rejimini unga quyiladigan amudaryo, sirdaryo, er osti suvlari hamda otmosfera yonilgʻilari tushishi va yuzadan suvning bugʻlanishi tashkil etadi. qadimgi tarixiy davrlarda dengiz sathining 1,5 — 2,10 oʻzgarishi tabiiy iqlim hususiyati bilan boʻliq boʻlib, suvning hajmi 100—150 kub km, suv sathi maydoni — 4000 kv, km ni tashkil etgan. sugʻoriladigan dehqonchilikning rivojlanishi natijasida suʻorilishga foydalaniladigan qaytmas suvlar va qurqchilik yillari amudaryo va sirdaryoning deltasiga quyiladigan suv miqdori kamaydi. shunday qilib, hozirgi vaqtda dengizning sathi 1961 yilga nisbatan 16,8 m ga pasaydi. 1994-yil 36,6 m. bunda dengizning hajmi 3 marta, yuzasi 2 marta, shurlanish darajasi 9-10 ggʻl dan 34-37 ggʻl ga ortadi; 2000 yilga borib 180—200 ggʻl koʻtariladi. schozirgi kunda dengiz sathining pasayishi yiliga 80 — 110 sm tashkil etmoqda. qirgʻoq chizigʻi 60 – 80 km pasayib, …

2 / 7

qolgan 1 mln ga maydon yuzasi mayda tuz zarrachalari bilan qoplanib yangi shakldagi qum qoplamlarini hosil qiladi. shunday qilib, markaziy osiyo hududida kum, tuz ayrozonalarini shamol yordamida kuchirib yuruvchi kuchli yangi manba vujudga keldi. dastlabki maʼlumotlarga karaganda yiliga atmosferaga 100—150 mln. tonnagacha chang — tuzon kutarilishi mumkin. dengiz tubidan kutarilganchang — tuz tuzoni atmosfera ifloslanishi 5 % ham ortib yubormoqda chang — tuzonlarning atmosferaga kutarilishi 1 marta 1875 yili kosmosdan koʻzatilgan. chang — toʻzon uzunligi — 400 km, eni esa 40 km boʻlib, radiusi 300 km tashkil etadi. tuzlarning er yuzasida yogilishi natijasida paxtaning hosildorligi 5 — 15 % sholining esa 3-6 % pasayib ketdi. orol boʻyiga yogilayotgan chang — tuz zarrachalaridan umumiy miqdor oʻrtacha 520 kggʻga tashkil etib, tuproq holati yomonlashuvining asosiy sababchilaridan biri boʻlib koldi. kkr ning suʻoriladigan maydonlari chang — tuz fraktsiyalari 250 kggʻga dan chimboy tumanida 500 t gacha boradi. shoʻrlangan qum tuzlari yili orol boʻyidagi …

3 / 7

av sirdaryo qirgʻoklarini pasayish natijasida daryolarning kuyi qismida suv toshqinlarini aqmaytirib yuboradi. bu oʻz navbatida toʻqay oʻsimliklari maydonlarini qisqarishiga, ilgari gumusga boy boʻlgan utloki — botqoqli tuproqlar unumsiz utlok takir choʻl, kumli tuproqlarga aylanishga olib keladi. sutemizuvchi hayvonlar qushlar kamayib ketdi. kurigan maydonlar aholi uchun xavfli kasalliklarni tarkatuvchi kemiruvchilar bilan tulib bormoqda. orol boʻyining sanitar — epidemiologik ahvoli nixoyatda ogir aholi markaz-lashtirilgan suv bilan taʼminlash 29- 67 % ni tashkil etadi. aholini yarmi ifloslangan ochiqsuv havzalaridan foydalaniladi. orol dengizini saqlab qolish mumkinmi? orol muammosini asosi uni dengiz sifatida saqlab qolish tashkil etadi.shuni taʼkidlash lozimki orol oʻz tarixi davomida ilmiy maʼlumotlarga karaganda koʻp marta oʻz shaklini oʻzgartirganini va koʻrib qolgani maʼlum. orol dengizining dastlabki absolyut balandligini tiklash uchun ming kub km dan ortiq suv kerak boʻladi. o dyen orol dengizi muammosi xam diqqatga sazovordir.orol dengizi 80-yillarda ayniqsa quriy boshladi. xozirgi vaqtda oʻrta osiyoni umumiy muammosiga aylanib qolgan. dengiz xozirda „oʻlik dengiz“ …

4 / 7

oni echish yoʻllari qidiriladi. orol dengizining qurishining asosiy sababi bu xoʻjalik ehtiyojlariga ishlatilishi yaʼni paxta, bugʻdoy sugʻorilishiga amudaryo va sirdaryodan foydalnganliklari uchun orol dengiziga suv kam etib kela boshlagan. shu tufayli orol dengizi sekin-asta quriy boshlagan. hozirgi kunda sayyoramizda inson faoliyatining salbiy ta’siri natijasida atrof muhitda sezilarli o‘zgarishlar ro‘y bermoqda. jumladan, iqlim o‘zgarishlari, turli xildagi tabiiy ofatlar yer sayyorasining barcha kengliklarida sezilmoqda. oqibatda o’rmon bilan qoplangan maydonlar qisqarmoqda, atmosfera, suv va litosfera ifloslanmoqda. tabiiy muhit holatining inson ta’sirida o‘zgarishi, jonli va jonsiz komponentlarga kuchli antropogen ta’sir mahalliy, mintaqaviy va umumjahon ekologik muammolarni keltirib chiqaradi. jumladan, shu kabi ta’sirlar natijasida mintaqadagi ekologik inkirozning eng xavfli nuqtasi hisoblangan "orol muammosi” vujudga keldi. bu haqda quyidagi ma’lumotlar fikrimizni isbotlaydi. oxirgi 40-45 yil davomida orol dengizi sathi 22 metrga pasayib ketdi, akvatoriya maydoni 4 martadan ziyodga kamaydi, suv hajmi 10 baravargacha (1064 kub km dan 70 kub km) kamaydi, suv tarkibidagi tuz miqdori 112 …

5 / 7

eskin yuqoriga ko‘tarish zarurligi uqtirildi; ikkinchidan, dengizning qurigan janubiy qirgoqlarida sun’iy damba qurib, delta eksosistemasini doimiy suvlashtirish yo‘li bilan "yashil kamar” hosil qilish; uchinchidan, dengizni o‘zini sahlash. uni saqlash uchun unga sistematik ravishda ko‘p miqdorda suv yuborib turish kerakligi va bundan tashqari orolni qurigan tubida saksovulzorlar barpo etish natijasida qum ko‘chishi, chang ko‘tarilishini oldini olinishi mutaxassislar tomonidan ta’kidlandi. tabiatimizni asrash, uni muhofaza qilish, tabiatdan oqilona foydalanish va jamiyatda ekologik madaniyat va ekologik ongni rivojlantirish nafaqat tabiatni muhofaza qilish organlari ishi, balki shu zaminda yashayotgan har bir insonning ona vatanimizga, uning tabiatiga bo‘lgan farzandlik burchidir. orol dengizining qurishi sabablari orol dengizi qurishiga qadar o’zining egallagan maydoni bo’yicha dunyoda shimoliy аmerikadagi yuqori ko’l, аfrikadagi viktoriya ko’li va kaspiy dengizidan keyingi 4-o’rinda turadigan ko’l hisoblangan. orol dengizining 1960-1970 yillardagi kosmik foto orqali ko’rinishi: namangan muhandislik qurilish instituti deyarli o’tgan asrning 70-80 yillariga qadar dengizda baliqchilik ishlari olib borilgan. аynan 1970 yillarga qadar orol …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"orol fojiasi" haqida

mavzu: orol fojiasi orol dengizi ilgari vaqtda dunyodagi eng katta ichki dengizlardan biri hisoblanib, unda baliqchilik, ovchilik, transport va erkratsion maqsadlarda foydalanilar edi. dengiz suv rejimini unga quyiladigan amudaryo, sirdaryo, er osti suvlari hamda otmosfera yonilgʻilari tushishi va yuzadan suvning bugʻlanishi tashkil etadi. qadimgi tarixiy davrlarda dengiz sathining 1,5 — 2,10 oʻzgarishi tabiiy iqlim hususiyati bilan boʻliq boʻlib, suvning hajmi 100—150 kub km, suv sathi maydoni — 4000 kv, km ni tashkil etgan. sugʻoriladigan dehqonchilikning rivojlanishi natijasida suʻorilishga foydalaniladigan qaytmas suvlar va qurqchilik yillari amudaryo va sirdaryoning deltasiga quyiladigan suv miqdori kamaydi. shunday qilib, hozirgi vaqtda dengizning sathi 1961 yilga nisbatan 16,8 m ga ...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (880,4 KB). "orol fojiasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: orol fojiasi DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram